Тарых

Жашууланы Магометни жашы Илияс,  Афганистан Республикада интернационал борчун толтуруп, анда кёргюзтген батырлыгы ючюн «За боевые заслуги» майдал бла саугъаланнганды. Анга бютюнда магъаналы эм къыйын ишни толтурургъа тюшгенди – душман къойгъан миналаны табып, аланы жокъ этерге.

Къабарты-Малкъарда магистральный газ ызны тартыу ишле бошалгъанын белгилеп, 1961 жылда 31 январьда Нальчикде от чыракъ жандыргъандыла. Ол жылны республиканы жашауунда эм магъаналыладан бирине саналыргъа боллукъду. Кёк отлукъ бла жалчытыу неден башланнганын, ол нечик хайырлы болгъаныны юсюнден КъМР-ни Архив службасыны материалы бла шагъырейлендирирге сюебиз.

Бизни республикабызны табийгъаты, хауасы, болмагъанча аллай тамашалы тау тийрелери - аны эм уллу байлыгъыды. Ала, сора тарых эмда маданият жаны бла туризм хазнала ючюн бери кёпле тартынадыла, сюйюп келедиле, солуйдула. 

Хар халкъ, хар миллет да, Аллахны бирлигине шагъат этген тюрлю - тюрлю ийманлагъа жыйылгъынчы, дунияны мажюсюлюк бийлегенин билебиз. Табийгъатны халларын ангылаялмай, тюрлениуюн ангылаталмай, аны хар шартына биришер, кёбюсюнде экишер - ючюшер Ие къурап, ол иелеге табыннганды.

Жер башында биринчи автомашина эришиуле онтогъузунчу ёмюрню ахырында Францияда ётгендиле. Анга къатышханла 1895 жылда 13 июньда Париж – Бордо – Париж жолну (узунлугъу 1200 километр) эки кюнню ичинде ётерге керек эдиле.

2 февральда Россейде аскер махтаулукъну кюню белгиленеди. Байрам 1943 жылда совет аскерле  Сталинград ючюн къазауатда фашистлени жокъ этгенлерине аталып тохташдырылгъанды.  Бу сермешни биринчи бёлюмю 1942 жылда 17 июльдан 18 ноябрьге дери баргъанды. Шахар душмандан 1943 жылда 2 февральда эркин этилгенди. 

1961 жылда Къабарты-Малкъарда Терк элде налмас инструментле чыгъаргъан завод ачылгъанды. Ол къуру бизни республикада угъай, саулай СССР-де аллай биринчи завод эди.

1911 жылда Владикавказ темир жолну китап басмасы доктор А. Кобылинни халкъны саулугъун сакълауну юсюнден орус обществода 5-чи бёлюмюне этген «Шимал Кавказны курортлары» деген докладына кёре китап чыгъаргъанды

Жаппуланы Рамазан Басхан ауузунда сыйы жюрюген акъсакъалыбыздан бири эди (жаннетли болсун). Аны бла ушакъ бардыра, кёп сейир хапар эшитирге тюшген эди. Аллайладан бири Басхан ауузуну къуралыуу къалай ётгенини юсюнден болгъанды.

Гюльденштедт, Рейнеггс, Паллас, Потоцкий, Клапрот, Боссе, Шаховской, Бларамберг эм кёп башха белгили  алимле кеслерини китапларында  XVIII—XIX ёмюрледе Малкъарны географиясыны, тарыхына, халкъны жашау турмушуну, культурасыны  юслеринден сейир шартланы басмалагъандыла. Бу къысха статьяда аллай тарых шартланы юсюнден жазаргъа сюебиз.