Тарых

1961 жылда Къабарты-Малкъарда Терк элде налмас инструментле чыгъаргъан завод ачылгъанды. Ол къуру бизни республикада угъай, саулай СССР-де аллай биринчи завод эди.

1911 жылда Владикавказ темир жолну китап басмасы доктор А. Кобылинни халкъны саулугъун сакълауну юсюнден орус обществода 5-чи бёлюмюне этген «Шимал Кавказны курортлары» деген докладына кёре китап чыгъаргъанды

Жаппуланы Рамазан Басхан ауузунда сыйы жюрюген акъсакъалыбыздан бири эди (жаннетли болсун). Аны бла ушакъ бардыра, кёп сейир хапар эшитирге тюшген эди. Аллайладан бири Басхан ауузуну къуралыуу къалай ётгенини юсюнден болгъанды.

Гюльденштедт, Рейнеггс, Паллас, Потоцкий, Клапрот, Боссе, Шаховской, Бларамберг эм кёп башха белгили  алимле кеслерини китапларында  XVIII—XIX ёмюрледе Малкъарны географиясыны, тарыхына, халкъны жашау турмушуну, культурасыны  юслеринден сейир шартланы басмалагъандыла. Бу къысха статьяда аллай тарых шартланы юсюнден жазаргъа сюебиз.  

Дуния башында эм ариу шахарларыны тизмесине кирген Ленинградны душмандан эркин этиу совет аскерлени уллу хорламларындан бириди.  Алай бу къууанчлы ишге дери уа шахарчыла ачлыкъны бла сууукълукъну, эркинликге итиниулюкню бла тёзюмлюкню, ышаныулукъну бла жигитликни  872 кюнюн бла кечесин сынагъандыла.   Къуршоугъа тюшген кезиуде, тюрлю-тюрлю шартлагъа кёре, анда 600 мингден 1,5 миллионнга дери мамыр адам жоюлгъандыла: 97 проценти  ачдан, сууукъдан.   

Этезланы Мусаканы жашы Хажи-Дауут.  Ол Гирхожанда туугъанды, анда жашагъанды. Аны кёп къою, тууары да болгъанды. Кёнделенде Этезланы къолда басхан парийле да жайгъанды. Алай аны бек уллу байлыгъы уа атла эдиле,  таулу къумалы атла. Хажи-Дауут алагъа жаны бла берилгенди, кёп да  жайгъанды. Аланы араларында бек белгилиси айтхылыкъ къоспар эди, кёксюл бояулу ат.

XVIII  ёмюрню аллы Россейде уллу тюрлениулени жыллары болгъандыла. Пётр I патчах жангы аскерни бла флотну къурагъандан тышында,  къыралыны инсанларын тюрлендирирге кюрешгенди – аланы билимли, къуллукъ этерге жараулу, къыралны аллында жууаплы адамла болурларына итиннгенди.

Быйыл Къабарты-Малкъар гитлерчи аскерледен эркин этилгенли 83 жыл толгъанды. Республиканы эркинлиги ючюн сермешле  жыл жарым тенгли баргъандыла: 1942 жылда августдан 1943 жылда январьгъа дери. Бютюнда къазауат Заюково, Огъары Курп эллени, Нальчик шахарны тийрелеринде, тау ауушлада къызыу болгъанды.  

Философия илмуланы кандидаты Жангоразланы Мухаммат миллетибизни тарыхы бла кюрешген алимлерибизден бириди. Бюгюн сизни аны илму статьяларындан бири бла шагъырей этерге сюебиз.

Хабазда совет власть 1918 тохташдырылгъанды, ол заманда  эл совет да къуралады, аны башчысына Байрамукъланы Солтанны саладыла. Андан сора элге Глашланы Махти, Жеттеланы Магомет да оноу этгендиле.