Илму

«Окъугъан акъыл окъуйду» деген сёз жюрюйдю халкъыбызда. Аны алайлыгъын жашау кеси баямлай келеди, окъуу адам улуну жахилликден чыгъара, кёп жаны бла айныта да барады.

Миллетибиз кёчгюнчюлюкден къайтхандан сора кесини фольклорун сакъларгъа итиннгенди. Аны бла байламлы 1962 жылда Нальчикде «Малкъар халкъны диалектологиясындан, лексикасындан эм фольклорундан тинтиу материалла» деген китап басмадан чыкъгъан эди. Анда кёп сейир материал басмаланып, бюгюннге дери сакъланнгандыла. Китапны амманы кюбюрюнча ача, сейир таурухланы бла айтыуланы дуниясына батыу болмагъанча уллу зауукълукъ сынатдырады. Бюгюн сизни да андан «Юч эфенди бла Кёзбау» деген таурух бла шагъырей этерге сюебиз.

Москваны И.М.Сеченев атлы къырал медицина  университетини 1-чи номерли  клиника больницасында ишлеген жерлешибиз Эфендиланы Къанамат бла Полина Алексеева онкология ауруудан багъыуну жангы амалын тапхандыла.

Россейде  Камчаткада бла Сахалинде иги кесек вулкан таула болгъанларын кёпле биледиле.  Болсада Европада  эм уллугъа бла  къоркъуулугъа  Минги тауну да санаргъа боллукъду. Ол  Везувий,  Этна,  Стромболи таула бла байламлы болгъанын унутургъа жарамайды.  Ала жер теберге къоркъуулу жерде Евразия бла Африка  плитала бирге къошулгъан ызда орналадыла. 

Устаз Каппушланы Шагъабан Терезе элни орта школунда математикадан устаз болуп кёп жылланы ишлегенди. Огъурлу акъсакъал илмуну бу тюрлюсюн сайлап, аны бла жашауун байламлы этерге таукел болгъандан сора да, ёз тилинде статьяла жазаргъа да бек сюеди. Аладан биринде ол айтхылы совет физиклени бла математиклени илму ишлери жарыкъ Хорламны жууукълашдырыуда къаллай магъана тутханларын ачыкълагъанды. Андан юзюк бла бюгюн сизни да шагъырей этерге сюебиз.

Культурология илмуланы доктору Орусбийланы Анварны къызы Фатима  къарачай-малкъар адабиятны бла маданиятны айныуларына уллу къыйын салгъанды. Халкъыбызны аууздан-ауузгъа айтылып келген чыгъармачылыгъын туура этиуге  да аны къошумчулугъу ёлчемсизди. Ол кесини акъыл сёзю, жютю къаламы, терен билими бла  атын илму дуниягъа  белгили этгенди.

Бюгюнлюкде къайсы миллетни да тынгысыз этген сорууладан бири аны ана тилини жюрютюлюую, тамблагъы кюнде миллет тас болуп кетмезча амалланы сакълауду. Бу зат кёплени сагъайтады, артыкъсыз да аз санлы миллетлеге уа уллу къоркъуу салады.

Адамны къанында, алимле айтханларыча, кёп жашырын шартла букъдурулупдула, ол санда инсан нек къарт болгъаныны, тукъумда бола келген аурууланы, узун ёмюрлюкню, аслам башха соруу чыгъаргъан затланы сылтаулары да. Шимал Кавказны халкълары узун ёмюрлюклери бла белгилидиле, аланы генетикаларын тинтген алимледен бири Джаубермезланы Муратды. 

Кёп болмай Къабарты-Малкъар къырал университетни биология, геоэкология эм жанлы системаланы молекуляр-генетика мурдорлары жаны бла кафедрасыны экологу эм доценти Аубекир Хатухов палеонтология жаны бла жетишимлерин ачыкълагъанды.

 Илмуда, не десек да,  эр кишиле кёбюрекдиле. Алай атлары айтылгъан алим тиширыула да бардыла. Сёз ючюн, битеу да Шимал Кавказ  биледи таулу селекционер Ахматланы Зулейханы. Таулада эм тау этекледе  терек бахчалыкъны илму- излем институтуну  алчы илму ишчиси, эл мюлк илмуланы кандидаты  Ахматланы Пашаны къызы Зулейха