Тарых

Тарыхны унутхан къапханнга тюшгенчады, фашизмни, аны кюйсюзлюгюн унутуу а ачыулу дерсни къайтартыргъа да боллукъду. Озгъан жыл республиканы миллет музейинде болгъан жыйылыуда Уллу Ата журт урушну кезиуюнде немис-фашист ууучлаучула эм алагъа болушханла республикабызны жеринде этген кюйсюз ишле Баш сюдню оноуу бла урушну заманында аманлыкълагъа эм совет халкъны къырыугъа саналгъанлары билдирилгенди.

Мындан сексен юч жыл алгъа 25 июльда Кавказ ючюн къазауат башланнган эди. Ол уллу Ата журт урушну бек магъаналы эмда уллу стратегиялы кезиулеринден бири болгъанды. Аны эсге алып, 2020 жылны июль айында РФ-ни Президентини Указы бла Россейни аскер махтаулугъуну энтта да бир кюню тохташдырылгъанды – 1943 жылда Кавказ ючюн сермешлени кезиуюнде совет аскерле немис-фашист аскерлени ууатхан кюн.

Бир жарым ёмюр чакълы заман мындан алгъа ата-ананы бла сабийни, эр бла къатынны, эгеч-къарындашны араларында болгъан жылыулукъ бюгюнден эсе башхаракъ эди, деп келеди кёлюме. Аны алайлыгъына уа абадан тёлюню келечилери бла ушакъ бардыргъандан сора бютюн бек тюшюнесе. Жарсыугъа, шёндю ол жылыу бла байламлыкъ, къалай эсе да, алгъынча сезилмейдиле. Бир бирге эрттеден келген адетлерибиз бла тийишлиликде сый бериу аз тюбейди. Ол, мени оюмума кёре, эссизлик бла байламлы шартды. Юйюрледе бу затлагъа магъана бермейдиле, сабийлеге гитчеликден ангылатмайдыла. Аны бла бирге уа битеу бу башда айтылгъан затла учузлана барадыла.  

Малкъар тиширыуланы кийимлеринде жаулукъла бек сыйлы жерни аладыла. Ала кёп тюрлю болгъандыла. Бизни маданиятыбызда бла тарыхыбызда жаулукълагъа къачан да уллу эс бургъандыла. Аны хар тюйюмчеги энчи магъананы тутханды. 

Фардыкда Хучиналаны Огъурлуну юйюрюнде Алий деген жашчыкъ туугъанында, аны жиляргъа ёч болгъаны бла байламлы, коншулары: «Тейри, бу ёссе, бек ариу ауазлычыкъ боллукъду!» - деп чам этип болгъандыла.

Россейде 9 декабрьде Ата журтну Жигитини кюню белгиленеди. Октябрь революциягъа дери уа 9 декабрь (эски орузлама бла 26 ноябрьде) Сыйлы Георгийни жоруна тийишли болгъанланы байрамына саналгъанды.

Лашкута́  Къабарты-Малкъарны Элбрус районуну  шимал-кюнчыгъыш кесегинде, Басхан сууну онг жагъасында, Жанхотия эл бла тенгшиде орналыпды. Аны район центрден Тырныауздан 33 километр, республиканы ара шахары Нальчикден кюнбатышда 62 километри  узакълыкъдады.

Москваны тийресинде гитлерчилеге къаршчы къазауат  1941 жылда 5 декабрьде  башланнганды. Къыралыбызны ара шахары ючюн сермеш къатышхан аскерлени санына эмда къоранчлагъа кёре Уллу Ата журт урушда эм уллуладан бирине саланады.

1941 жылны кюзюнде  фашистле къыралыбызны ара шахарына къаршы жууукълашхан эдиле. «Энтта да бир къаты урум этсегиз, Москвадан къаллыгъы жокъду», - деп, Гитлер  аскерлерин ашыкъдыргъанды. Аны къой, Къызыл майданда парадларын бардырыуну юсюнден буйрукъну да жазып хазыр этген эди. Кюнюн а Москваны алсала тохташдырлыкъ эди.

Элбрус районну муниципал къуралыуларыны бирини арасы Элбрус элди. Ол, талай посёлканы бирикдире, таулу жерни курорт арасына эшиклени ачады, дерге боллукъду. Минги таугъа дери созулгъан турист объектле былайдан башланадыла.