Тарых

1944 жылда 1 майда СССР-ни Баш советини президиумуну Указы бла   жангы къырал саугъа тохташдырылгъанды – «Кавказны къоруулагъаны ючюн» майдал. Ол а Кавказ ючюн къазауатны магъаналылыгъына, аны жигит къоруулаучуларына берилген хурметге  шагъатлыкъ этеди.

Къабарты-Малкъарны халкъларыны тарыхы ёмюрлени теренинден да байланыпды, къууанчланы бирге белгилейбиз, бушуулада жарсыйбыз. Бу хапарны да «Заман» газетге   къабартылы жазыучу Анфиса Фирова (Канукова) ийгенди. Ол таулу жууукълары къарт аппасы Хасанбийланы Юсюфню бла къарт аммасы Балаланы  Фатиматны, аланы тамата къызлары – аммасы Зайратны къадарлары бла шагъырей этерге сюйгенди окъуучуларыбызны:

Жыйырманчы ёмюрню ал жылларында Россейде капитализм айный баргъаны бла байламлы байла-бийле бла жарлыланы араларында класс айырыллыкъла тау элледе да ачыкълана башлагъандыла. Алайсыз да жерлери аз болгъан адамланы жашау къолайлары осалдан осалгъа айланады. 

Совет Союз,  башха къыралланы арасында эм биринчи болуп, 1957 жылда 4 октябрьде аламгъа спутник чыгъаргъанды. Адам улу космосха атлам этгенини тарыхы ма ол шартдан башланады.

2005 жылны 13 октябри Къабарты-Малкъарны, артыкъда аны ара шахарыны жамауатыны эсинде бушуулу кюнча къалгъанды.

Адам улу жашай баргъан кезиуде  шахарланы, эллени атлары тюрлендириледиле - тарых, политика  болумлагъа кёре. Бюгюн а бу къысха статьяда Къарачай-Черкесни  ара шахары Черкесскни алгъыннгы аты  къалай аталгъаныны  юсюнден жазаргъа сюебиз.

XVIII-XIX ёмюрледе Малкъарны географиясына, тарыхына, халкъны жашау турмушуна, культурасына сейир уллу болгъанды. Бери тыш къыраллы, Россейли экспедицияла къуралып, тинтиуле бардырылып башлайдыла. Гюльденштедт, Рейнеггс, Паллас, Потоцкий, Клапрот, Боссе, Шаховской, Бларамберг эм кёп башха алимле кеслерини китапларында таулуланы юслеринден сейир шартланы басмалайдыла. 

Сентябрьни ортанчыларында Къабарты-Малкъарда телевидение ара къуралгъанына 70 жыл толгъаны эмда республикада телевидение бериулени башланнганлары белгиленнгенди.

 «…экспедициябыз бу къаланы узунлугъун ёнчелеген кезиуде, ол сванлыла ишлеген мекям бла  тенг болгъанын ачыкълагъанбыз, алай бла уа ала экиси да бир бирге ушагъанлары баям болгъанды…»,-деп жазгъандыла алимле И.Робакидзе бла Р. Харадзе.

Къоншу халкъла

Сванлыла бла таулула бир бирге жууукъ жашагъан эки халкъдыла. Ол а эки миллетни культурасына, адет-тёрелерине,   жашау турмушларына да  себеплик этгенди. Ол угъай, бюгюнлюкде таулулада кёп тукъумла тамырлары эбзеден келгенин айтадыла.

 Миллет хазнабызда нартланы темасы энчи жерни алгъанын билебиз. Бюгюнлюкде аны ёсюп келген тёлюге туура этиуню магъанасы уллуду. Ала бла байламлы кёп таурухла, айтыула да сакъланнгандыла.