Маданият

 Бюгюнлюкде халкъыбызны эски адет-тёрелерине энчи эс бёлгенледен бири Улбашланы Мухадинни къызы Саниятды. Ол жашауунда абадан тёлюден эшите келген магъаналы эм сейир затланы тийишдире тургъанды.

Фахмулу адамны жашауу жыргъа ушайды – жарыкъ атламлары, къыйын жолу эм жарыкъ жетишимлери бла. Байчеккуланы Абидинни – композиторну, артистни – къадары да алай эди. Аны жашауу къарачай-малкъар эм къабарты малкъарны маданият тарыхыны жарыкъ бетлеринден бириди.

Къалыубалада, Тейри адамланы жаратханда, аланы экиге юлешгенди – тиширыулагъа бла эр кишилеге. Ол заманда жер юсюнде жаланда бир уллу суу барып болгъанды. Аны эки жаны да эки тюрлю жер болгъанды: бир жагъасы – таула, бир жагъасы уа – ёзенле. Тейри тиширыуланы ёзенде жашаргъа, эр кишилени уа таулада жашаргъа, суудан ётюп, бир бирге тюбемезге буюргъанды. Эр кишиле таулада уучулукъ бла жашагъандыла, тиширыула уа – жерчилик бла. Ала, жерде сабан этип, ашлыкъ ёсдюрюрге юйреннгендиле. Бир кюн тиширыула суу боюнуна тамыр къазаргъа бара тургъанлай, сабан чыпчыкъчыкъ ауузу бла, чурасы бла не эсе да бир бюртюкчюкле алып келип, жерге басдыра тургъанлай кёргендиле.

«Шыйыхла обасы» деген хапарны, кертисин айтханда, окъугъан бек къыйынды. Нек дегенде  хапарны жигитлери сынагъан къыйынлыкъны кесинг да ала бла бирге сынагъанча, ол ишле тюз бусагъатчыкъда сени бла да бола тургъанча кёрюнедиле.

Бизни къайсы бирибизни да, сёзсюз, китап тапкабызда энчи сюйюп окъугъан чыгъармаларыбыз, китапларыбыз да бардыла. Сабийлигимде аладан бири Текуланы Жамалны «Сиркиулери» болгъанын, аны бизге анабыз алып келген кюнню да унуталмайма. Айхай да, артдан-артха ол тизмеге иги да къошула барады.

Бек алгъа нартла Долай деген уллу сууну жагъасында жашагъандыла. Заман оза баргъанда,  ала, аз-аз къауумланы санларына къошула, жылкъылары, къой сюрюулери жайлыкъланы, тюзлени толтура башлагъандыла. Сора бир кезиуде ала кюнбатыш жанына атланып, уллу тюзге кёчюп, эркин жашагъандыла. Ауукъ замандан алагъа ол тарлыкъ этгенди. Тейри нартлагъа юч тенгизни арасында, уллу къобанланы жагъаларында жерни саугъалагъанды. Ала тенгизлеге атла бергендиле – Къара тенгиз, Хазар тенгиз эм Азау тенгиз.

Гергъокъаланы Халимат, Искусстволаны Шимал-Кавказ институтун бошагъанды, Нальчикни Музыка театрында, Къули Къайсын атлы малкъар театрда рольлары да эсибиздедиле.  Ана  тилибиз, назмучулукъ, жыр хазнабыз бизни жашауубузда тийишли жерни  алыр ючюн, фахмулу Халимат къолундан келгенни аямайды. 

Гитче заманымда мен бек эриш сабий эдим. Ол халымы къоншула терк ангылап, тюрлю-тюрлю затла бла къозутургъа кюрешгендиле. 

Текуланы Жамал, китап чыгъарыр умут бла, кёп тыш къыралланы халкъларыны жомакъларын малкъар тилге кёчюргенди. Биз бюгюн аладан бирин басмалайбыз.

Адыгеядан бизни республикагъа Камерный музыка театр келгенини юсюнден алгъаракълада билдирген эдик. Ол къараучула бек бюсюреген «Сокъур этилгенле» («Ослеплённые») мюзиклни кёргюзтгенди.