Маданият

Аллахха шукур, бюгюн да кёрдюк жангы кюнню жарыгъын. Ариу, чууакъ кюн бийикледен къарайды, кёз къамата. Ол, шаркъдан чыгъып, жерге жылыу, жарыкълыкъ жая, бизге да жетгенди. Анга да алгъыш эте, асхут заманнга ныгъышха чыкъдым. Алгъадан келиучю нёгерлерим алыкъа кёрюнмейдиле. 

Бизни халкъда бурундан келген аууздан ауузгъа айтылып жетген кёп сейир хапарла, таурухла жюрюйдюле. Аладан бирлерине тынгыласанг, ийнанырыгъынг окъуна келмей къалады. Алай ол затла жашаудан алыннган шартла болгъанларын биле, сагъыш да этесе. 

Бюгюн Къабарты-Малкъарда «Темиркановские вечера» деген тёрели фестиваль кесини ишин башлайды. Тёрт кюнню ичинде ол Нальчикни маданият жашауун байыкъдырлыкъды. Алай бла бюгюн 19 сагъатда эм 26 августда 400-жыллыкъны майданында Юрий Хатуевич башчылыкъ этип тургъан оркестрни концертлери уллу экранда кёргюзтюллюкдюле.

Алгъаракълада назмучу Гуртуланы Асланны «Струны моей души…» деген орус тилде биринчи жыймдыгъы дуния жарыгъын кёрген эди. Андан бери авторну дагъыда бир назму жыйымдыгъы басмаланнганды «С надеждой в горизонт» деген аты бла.

Бизни халкъны буруннгу тарыхы барды. Ол тарыхда кёп сейир, бизни акъылыбызгъа сыйынмазча, аллай шартла бла болумла тюбейдиле. Эрттегили таулуланы билгичлик кючлерини, ийнаныуларыны, табийгъат болушлукъчуларыны юсюнден хапарла, аууздан-ауузгъа айтыла, бюгюннгю кюннге да жетгендиле. Малкъарда Губус ташны юсюнден жазгъан эди фольклор жыйыучубуз, этнограф, огъурлу акъсакъал Таумырзаланы Далхат да кесини заманында. Аны ол хапарын басмалайбыз бюгюннгю номерибизде.

Эрттеледе тау элледен биринде болгъан бу ишни юсюнден бизге хурметли окъуучубуз Темуккуланы Адил жазып жиберген эди алгъаракълада. Адилни хапарларын окъуй, биз аз кере сейирге къалмайбыз,  жашау суратланы кёрюп алада. 

Адам улу табийгъат бла хайырланыргъа къачан да итиннгенди Аллахдан келген къудуретни бузмай, аны бла тап келишиулюкде жашаргъа. Биринчи къол усталыгъына, искусствосуна аны кийиз жарашдырып тебирегенин санаргъа боллукъду. Ол инсаннга къыйын табийгъат болумладан сакъланыргъа, кёлюн жарыкъ этерге да болушханды. Кийизлени хазырлау тарыхда асыры эртте жаратылгъаны себепли ол биринчи кере къайсы жыллада жерин тапханын тохташдырыр амал жокъду.

Таулуланы буруннгу турмушлары сейир эди, ол дегенибиз, аланы жерлери, адет-тёрелери, халкъ ийнаныулары, ырыслары, белгилери бай да, магъанлы да болгъандыла, алагъа уа, белгилисича, адамла энчи магъана берип жашагъандыла. Бизни хурметли окъуучубуз Улбашланы Саният да ол затланы юсюнден редакциягъа жаза-жаза тургъанды. Бу материал да алгъын ол ийген материалладан къуралгъанды.

Журтубуздан узакъда таулу адамгъа тюбегениме къууанып да бошагъынчы, аны кеси элимден болгъаны ачыкъланып, эгечиме тюбегенча жарыгъан эдим. Ол кюн эшитгеним эсимде тургъан жарты-къурту эсгериулерими толтуруп, адамны къадары былай ажымлы болгъанына жангыдан кюеме. Аны, анда Малкъардан келген адам болгъанын билип, манга къызы келтирген эди. Сора экибиз да миллет ашарыкъла болгъан къанга артында олтуруп, ушакъ этебиз.

Жыры болгъанны жолу да болады, дегендиле таулула. Малкъар халкъ не заманда да той-оюнну сюйгенди, аны уста бардыра да билгенди. Бизни бюгюннгю жигитибиз КъМР-ни маданиятыны сыйлы къуллукъчусу Бечелланы Хабаз да адамлагъа жарыкълыкъ саугъалай билген бек фахмулу сахна инсанларыбыздан бириди.