Маданият

Кязимни назмуларын окъуй, биз ол тилни уста билгенине сейир-тамаша этебиз: тилини байлыгъына, аламат рифмаларына, тенглешдириу сыфатларына, кёп метафораланы тауушлукъларына эмда адамны жашаууну къыйматын, бийик тауланы арасында – къаяла ичинде жашагъан уллу дуниядан айырылып, кеси халкъыны къадары ючюн аны жарсыуларын кёргюзтген философия оюмуну теренлигине. Аны юсюнден поэт былай жазгъанды:

Мечиланы Кязимни бла Къулийланы Къайсынны атлары малкъар халкъны тарыхында энчи жерни аладыла. Ала къойгъан тин байлыкъ бюгюнлюкде бизге бек сыйлы, бек багъалы къыйматды.  Аланы юсюнден сейир тинтиу ишлени кеси заманында философия илмуланы доктору, профессор Эфендиланы Салих да жазгъанды.  Аны бу эки акъылман шайырны байламлыкъларыны юсюнден материалындан юзюкню бюгюннгю номерибизде къатлап басмалайбыз. Эки закийни юсюнден айтылгъан сёзню магъаналылыгъы уа кимге да ангылашыныулу болур.

Бу деген хапарчыкъны Сылпагъарланы Кулинаны «Кёмеуюл» деген китабындан алып басмалайбыз.  Кулина жютю къалам хаты болгъан жазыучу, поэт, фольклорист, алим, жашаугъа энчи къарамы болгъан къарачайлы тиширыуду. Аны суратлау дуниясы бла сизни аз-аздан шагъырей эте турабыз.

Бизни огъурлу эгечибиз Улбашланы Саният кесини жазгъан затларын жиберсе, биз аланы не заманда да сейир этип окъугъанбыз. Окъуучуларыбыз да тюз алай. Саният кеси тамата тёлюден эшитгенин унутмай, къагъытха тюшюралгъан фахмусу бла айырмалыды. Ол хапарла уа, белгилисича, энчи къыйматлыдыла, энчи магъаналыдыла. 

Бийик таулагъа айтхылыкъ жазыучуланы атларын атау ахшы тёреге айланнганды. Быйыл да Элбрус районда Муккуланда Баш Кавказ хребетни шимал тауларындан бирине жолоучулукъ къуралгъанды, аны кезиуюнде уа Къабарты-Малкъарны халкъ шайыры адабиятда бла санатда къырал премияны лауреаты Уллу Ата журт урушну ветераны Отарланы Сарамырзаны жашы Керимни атын ёмюрлюк этер муратда назмулары да жазылгъан эсгертме орнатылгъанды.

Бардыла жер жюзюнде аллай поэтле, халкъны жюрегине сингип, заманны барыуу аланы унутдуралмагъан. Ол шайырланы жазгъанларын а къачан окъусанг да, ала магъаналыкъларын тас этмейдиле, бютюн жангы бояулу боладыла.

Бу чам хапарны къарачайлы жазыучу, тилманч, устаз, фольклорист Салпагъарланы Кулинаны «Тюшюнюу» деген китабындан алып, окъуучуларыбыз сюйюп окъурла, жашауну кёп чакъларын кеслерича оюмларла деп басмалайбыз.

Геуюрге кюн республиканы шахарларында, эллеринде белгили къабартылы назмучу Алий Асхадович Шогенцуков туугъанлы 125 жыл болгъанына аталып тюрлю-тюрлю жумушла этгендиле.

Хажомар орта бойлу, жыл саны да эки жыйырмадан атлагъан, чачы энди кюмюш бет ала башлагъан,  къалын мыйыкълары бла  базыгъыракъ адамды. Адамла къатында кесин жюрютгенине къарасанг а, бош элли адам угъай, тюз да патчах сунарса.

Эртте бир тау элде эки къарындаш жашагъандыла. Кичи къарындаш жарлы жашагъанды, тамата къарындаш байлыкъ жыйгъанды, сора аны нёгерлери да кёп болгъандыла. Тамата къарындаш шуёхларын жыйып, аланы чагъыр бла сыйлай, жууукъларын, кичи къарындашын да эсгермегенди