Билмегенча этип турургъа жарарыкъ тюйюлдю

Россейде ВИЧ- инфекциялары болгъанланы саны бир миллиондан озгъанды. Къабарты-Малкъарда уа бир минг бла беш жюзге жете турады. Россейни Саулукъ сакълау министерствосу болумну эпидемия халда болгъанын чертгенди.
КъМР-ни Саулукъ сакълау министерствосуну СПИД-ге эм жукъгъан ауруулагъа къажау арасыны врач–инфекционисти Аппайланы Шамиль айтханнга кёре, хар ыйыкъдан жангы саусузла ачыкъланадыла. «Презентация халда бу аурууну юсюнден ролик къураргъа деп турама. Таулу районлагъа энчи жарсыйма, школларыбызгъа барып, лекцияла окъургъа, презентациямы кёргюзтюрге умут этеме», - дейди Шамиль.
Ол айтханнга кёре, бу багъылмагъан ауруу энчи байламлыкълары болгъан адамладан бир бирлерине жугъады. Бир шприц бла хайырланнган наркоманлада да ол биринден бирине къан бла ётеди. Аппай улу жукъгъанланы араларында асламысы жаш адамла болгъанын айтады.
Нек тюшедиле бу къапханнга ала? Эшитмегенмидиле ВИЧ, СПИД деген сёзлени ёмюрлеринде? Школда, вузда алагъа лекцияла окъулмагъанмыды? Ким билсин. Алай хар ыйыкъдан жангы ауругъанла келедиле арагъа, аланы ичлеринде таулула да. Врач билдиргеннге кёре, Черек районда болум игирекди, Элбрус районда уа - осалыракъ. Аны сылтауу: жашла солургъа келген тиширыулагъа алданадыла, аланы ичинде уа ауругъанла аз тюйюлдюле.
Бизни адамларыбыз ВИЧ-инфекциялары болгъанла юйлеринден чыкъмай жашагъан сунадыла. Ол алай тюйюлдю: тыш къыраллада ауругъанла, вирусха къажау терапия бардырып, тынгылы ишледе урунадыла. Аланы араларында алимле, устазла, врачла, артистле бардыла.
Алай Аппай улу айтханнга кёре, республикада ВИЧ–инфекциялары болгъанланы токъсан проценти ишлемейди. Биринчиден, диагнозлары билинир деп къоркъадыла: бизде, тыш къыралладача, бу адамлагъа тёзген, ариу кёрген тёре жокъду. Экинчиден, вирусха къажау дарманланы ала шёндю алмайдыла.
Халкъла аралы болум тюрленип, Россейге къажау санкцияла кийирилгенден сора Америкадан бизге дарманла келмейдиле. Бюгюнлюкде Африкада окъуна инфекциялары болгъанла игирек багъыу аладыла бизникиледен эсе. Россейли дарманладан сора саусузла бек къыйналадыла, жарсыугъа, бизни фармакологиябыз арт заманда хазна айнымагъанды, тыш къыраллы дарманла алынып тургъандыла.
Быллай инфекциясы болгъан адам вируслагъа къажау дарман ичмесе, къуруда ауругъанлай турады. Дагъыда терк-терк больничныйге кетип турса, аллай ишчиге ким тёзерикди? Ма бу айтылгъан затланы хаталарындан республикада саусузла жамауатдан айырылып, юйлеринде олтурадыла.
- Шёндюге дери ВИЧ-инфекциялары болгъанлагъа бек багъалы дарманла хакъсыз берилип тургъандыла. Бусагъатда аллай онг жокъ эсе, кеслери сатып нек алмайдыла? - деген соруугъа врач: «Жаланда бир айгъа онбеш–жыйырма минг сом керекди, ишлемеген саусузла къайдан тапсынла аллай бир ахча?» - деп жууаплагъанды. Бусагъатда быллай адамланы тизмесинде тургъанла барысы да инвалид пенсия аладыла, алай ол ахчагъа ала ашларына–сууларына, юйлерине – жерлерине къараргъа кюрешедиле, дарманлагъа жетдиралмайдыла.
Бу инфекция иммунитетни бузады, эртте-кеч болса да, саусуз СПИД–ден къыйналып башлайды. Не заты ауруса да, саусузну саны-чархы чыдаялмай тебирейди. Алайды да, аланы асламысы ишлерин, юйюрлерин да тас этедиле.
Шамиль чертгенича, диагнозларын эшитгенде, жаш адамла алынып къаладыла, жашаулары тауусулгъанча, тамблагъы кюнлери болмагъанча. Алай бардыла башха юлгюле да: къанларында инфекция болгъанына да къарамай, окъугъанла, ишлегенле, юйюрле да къурагъанла. Тиширыула эсепде туруп, керекли заманда багъыу ётселе, саулукълу балала окъуна табадыла.
Былайда бир затны юсюнден энчи айтыргъа керекди: ата-анала, устазла борчлумудула бу къыйын проблеманы юсюнден сабийле, жаш адамла бла ушакъла бардырыргъа? Мени акъылыма кёре, хау. Бизде да, тыш къыраллада да адетле – тёреле къарыусуз болгъандыла, жашау мардаланы чеклери тюрленнгендиле.
Быллай къатыш дунияда жаш адамлагъа къыйынды абынмазгъа. Атасы–анасы кёре эсе сабийлери терс атлагъанын, айтыргъа, болушургъа тийишлидиле, устазла да алай. Энчи жашау алгъынча жашырын дуниялай къалып тургъаны терсди.

Байсыланы Марзият.

Свежие номера газет Заман


21.07.2017
19.07.2017
18.07.2017
17.07.2017