Жамауат

Толгъурланы Бекмырза, жаннетли болсун, бир да болмагъанча огъурлу, миллети ючюн къайгъыргъан, аны адет-тёрелерин иги билген, ала сакъланыр ючюн къолундан келгенни аямагъан аллай адам эди. Кёпню билген, кёпню ангылагъан киши болгъанды. Малкъар эллени, тауланы, сууланы  таурухларын да иги билгенди.

Таматаладан къалгъан эски затлагъа къарай, бир башха дуниягъа тюшгенча, сейирге къаласа. Сёз ючюн, бусагъатда кёп жаш адам  агъач  кюбюрчюкде не болгъанын билмейдиле – анда уа тигиучю машина сакъланып турады.

Шауаланы Олий 1957 жылда кёчгюнчюлюкден къайтхандан сора Хасанияда орналып, анда жашап тургъанды. Элде тюкенде, артда уа, пенсиягъа чыкъгъынчы, «Нальчик» курортну ара складларында тамата болуп ишлегенди. Эллилеринден къолундан келген игилигин аямагъанды, кимге да болушургъа, эс тапдырыргъа кюрешгенди. Хасаниячыла аны атын иги бла сагъыннганлары да ма аны ючюндю.

Республикада, саулай къыралда да кир-кипчик бла байламлы къыйын болумну юсюнден билдириуле, дайым чыгъа, жамауатны сагъайтадыла. Кёп къатлы юйлени, кафелени арт жанларында, бютюнда уа сууланы жагъаларында къылыкъсыз тёгюлген багуш кёзге, айхай да, ариу кёрюнмейди. 

Тау элде кимни жашауу жашырынды? Бир адамны да угъай. Кимни къаллай бир ахчасы барды, кимни тили аманды, кимни уа кюню къарангыды – хар зат да белгилиди.

Прохладный-Павлодар

Мен, Габоланы Аслангерийни жашы Аслан, 1920 жылда Тёбен Чегемде туугъанма. Сау миллетни кёчюргенлеринден сора, эки ыйыкъдан мени жыйырма жаш нёгерим бла анда-мында къалгъанланы санында Прохладнадан Орта Азиягъа ашырадыла. Алгъын тау эллени къайсыны да Прохладна тийрелеринде Бажыган, Хурей деген жерледе энчи мирзеу ёсдюрген юлюшлери болгъанды. Мен, ма  ол халкъыбызгъа къара кюн жетген кезиуде Бажыганда болуп, юйдегилеримден айырылып, энчи Павлодаргъа келип тюшеме нёгерлерим бла. 

…Жайны бир чууакъ кюнюнде институтну къатында бир омакъ машина тохтады.   Андан ариу кийиннген, омакъ жаш тюшюп, институтну мекямына ашыгъышлы атлады. Аны кёрген вахтёр тиширыу анга ышаргъанын, къууаннганын да букъдуралмай саламлашды. Залим а, алай эди мени жигитими аты, бу институтну кёрюп окъуна болмай эди, амалсыздан жюрюрге кюрешгенликге.

Бир кере уллу шахарладан биринде болгъанымда, мында биреуленден ыразылыкъ айтыргъа деп, бир малкъарлы жашха тюберге баргъан эдим. Кертисин айтсам, аны жокълагъаныма  ол да бек ыразы болгъан эди, бютюнда ана тилде саламлашып киргенимде. Ол сагъатда аны бети къалай жарыгъанын къагъытха къалай салалгъын? Аны бла ушагъым эсимден кетмейди. Алай нек болгъанын а бирде ангылайма, бирде тюшюналмайма.

Жанна бла Замир юйюр къурагъанларында, аланы ариу тойлары уллу къыйынлыкъны башланнганы болгъанын бир адам да сезмегенди. Да не зат сезерик эди ким да? Бу эки адам бир бирлерин школ жыллада окъуна сайлагъандыла. Сыфатлары кёз къамата, ишге жетгенде, арый билмегенле, жарыкъ кёллюле. Онбеш жыл бир кюнча озду. Замир къурулушда ишлей, тёрт сабийлерин, юйюн да тутхан ол эди.

Узакъ тау элледе жашагъанладан къайсына тюбесенг да, биринчиден,ол тёгерекни къуршалагъан къаяланы, хауаны тазалыгъыны, череклеринде шорхулдап саркъгъан ариу кёк сууну юслеринден уллу ёхтемлик бла, ким да сукъланырча айтып башлайды.  Аллай жерледе ёсген жашла бла къызла предприятияла, уллу, гитче да заводла, лабораторияла, цехле   хауаны къалай кирлендиргенлерин, аланы къатларында жашагъан адамла уа аны бла  къалай солугъанларын  сезалмайдыла. Тауладан тюшюп, шахаргъа келселе  уа, къыйналгъан окъуна этедиле.