«Устаз сабийге керти да уллу къыйын салады»

1 октябрьде  битеу дунияда да Абаданланы халкъла аралы кюню белгиленеди.  Байрамгъа октябрьни биринчи кюнюн бошдан сайламагъандыла: кюз арты жылны алтын кезиуюдю, тамата тёлю уа бизни эм багъалы байлыгъыбызды. 

Бу кюн а тамата тёлюню жамауатны айнытыугъа салгъан къыйынына багъа бериледи.  Материалыбызны жигити да миллетибизни кёп тёлюлерине билимни кенг  эшиклерин ачханды, аланы юйретиуге уллу къыйын салгъанды. 

Юлгюсю ариуду

Аналаны Халимат, Габаланы Рахайны къызы, жашауун Хасанияны сабийлерин окъутуугъа жоралагъанды. «Бюгюн да тансыкъ болама дерслеге», - деп тюбейди ол бизге. Шёндю пенсияда эсе да, аны школгъа тюбешиулеге, тюрлю-тюрлю байрамлагъа чакъырыучудула. Окъуучулары да къонакъгъа келедиле, сюйген устазларын эслеринде тутадыла, намысын кёредиле. «Орамгъа чыгъар онгу жокъду, аны кёрюп, къаты бла ётюп кетгенле аздыла. Тохтап, къучакълап, саулугъун соруп, къубултуп»,- дейди Халиматны къызы Нажабат. 

«Халимат Рахаевна мени биринчи устазымды. Андан ариу, намыслы, адетли тиширыу болмаз. Кеси жеринде адам деген сёз барды да халкъда, Халимат Рахаевна керти да усталыгъын билген, намыслы адамды. Бюгюн да байламлыгъыбызны тас этмегенбиз, къууанчлада, къайгъылада да бир бири къатыбыздабыз. Мен да устазлыкъны Халимат Рахаевнагъа къарап сайлагъанма. Биринчи дерслерими да анга ушап бардырыргъа кюрешгенме»,-дейди материалны жигитини юсюнден Хасанияны 16-чы школунда кёп жылланы ишлеген Холамханланы Фатима. 

«Кесимикиледен башха кёрмегенме»

Хасанияда биринчи школ 1924 жылда Ортабайланы Омарны юйюнде ачылгъан эди. Аны биринчи башчысы Москвадан Ольга Григорьевна Папашика таулу сабийлени жюреклерине билимге сюймекликни салгъанды, аны аты бюгюн да унутулмагъанды. 

Артда жыллада школ орналгъан жерин бир ненча кере алышханды: Сюйюнчланы Даулетни юйюнде уа 1970-чи жыллагъа дери орналгъанды. Халимат Рахаевна да устазлыкъ ишин ма анда башлагъанды. 

- Таулула туугъан журтларына къайтханда, Фрунзени педагогика факультетини биринчи курсун тауусхан эдим. Курсумда мен эм бир немисли къыз болгъанбыз, къалгъанлары – къыргъызлыла. Иги окъугъанма, кетме, мында къал, деп да кюрешгендиле. Алай халкъ бла бирге туугъан журтубузгъа къайтама. Къабарты-Малкъар къырал университетни орус-малкъар филологияны факультетин тауусуп, школда 1960 жыллада ишлеп башлагъанма. Школгъа кёп жылланы таматалыкъны Холаланы Якуб Хусейнович этгенди, ол жаш устазлагъа сакъ болгъанды,-деп эсгереди Халимат Рахаевна. 

Биргесине ишлеген нёгерлерин ол жаланда ариу сёзле бла сагъынады, бирге татлы жашагъанбыз, дейди. Орус тилден устаз Теммоланы Лидия Таукаевнаны, Чочайланы Хусей Ибрагимовични юслеринден жюрек жылыулукъ бла айтады. Орус устазла да болгъандыла школда, жарсыугъа, барысыны да тукъумлары эсинде къалмагъанды, алай Таисия Сергеевна, Кузьминова Лилия Григорьевна, ингилиз тилден юйретген Чудновская Алла Григорьевна аламат адамла болгъанларын айтады, Сергей

Костюшкин бла Иван Васильевич а Уллу Ата журт урушну ветеранлары эдиле. «Ала ишлерин билген, сабийлени сюйген устазла эдиле, биз да, алагъа къарап, юлгю алыргъа кюрешгенбиз», - дейди ол. 

Хасанияны сабийлерини кёп тёлюсю Халимат Рахаевнаны къолунда ёсгендиле. Ала аламат врачла, алимле, устазла болгъандыла, башха усталыкъланы сайлап, жетишимле этгендиле, юйюрле къурап, сабийле, туудукъла ёсдюредиле. 

- Ботталаны Хадис гитчелигинден да уллу адам боллугъу кёрюнюп тургъанды. Башхала ойнаргъа, чабаргъа ашыкъгъанда, ол къолундан китапны кетермегенди. Къызгъан жауда къурмач къайнаса бир жайылады, Хасания да ма анга ушап, терк айныйды, жаш тёлюсю да огъурлу, окъуугъа хунерлери болгъанладыла. Сабийлени бек сюйгенме, ансыз устаз болаллыкъ тюйюлсе, - дейди Халимат Рахаевна. 

Бюгюнлюкде совет билим бериу системаны ахшылыгъыны юсюнден кёп айтылады, аны къайтарыргъа керекди дегенле да бардыла. Ол кезиуде устазла берген билим вузгъа кирирге онг бергенди, репетиторгъа жюрюр кереклиси болмагъанды. 

- Окъургъа унамагъанла да бар эдиле, алай аладан да къол жуумагъанбыз, дерследен сора къоюп кюрешгенбиз, къошакъ дерсле къурагъанбыз. Устаз сабийге анадан да уллу къыйын салады десем, жангыллыкъ тюйюлме. Врачны бла устазны даражаларын бийикге салыргъа керекди. Бютюнда биринчи устазны сабийни жашауунда, келир кюнюнде магъанасы уллуду, - дейди ол. 

Мурдорсуз юй сюеллик тюйюлдю, аныча устаз да жамауатны, миллетни тутуругъу болгъанын айтады Халимат Рахаевна. Бу къыйын да, жууаплы да усталыкъгъа жамауатда хурмет этерге, аланы къыйынларын ангыларгъа керекди.  «Юйретген сабийинги терс атлагъанын кёрсенг, жарсыйса, тюзетирге кюрешесе. Кесими балаларымдан башха кёрмегенме», - деп ышарады ол. 

Юйюр тёреле

Аналаны Мухтар бла Халимат Рахаевна бирге 65 жыл жашагъандыла. Жарсыугъа, юй башчысы дуниясын алышханды, жаннетли болсун. Мухтар юйюрню тутуругъу болгъанды, юй бийчесине не ишде да билеклик этгенди. 

Ала юч сабий ёсдюргендиле – эки жаш бла къыз. Тамата Магомед КъМКъУ-ну тауусханды. Ол атасыны ызындан темир жолчуну усталыгъын сайлагъанды. Нальчикде ауур жюкле ташыгъан станцияны башчысы болгъанды, анда 30 жылдан аслам ишлегенди. 

Тимур а Ростовда темир жол институтну тауусуп, профессионал билим алгъанды. Ол да атасыны бла тамата къарындашыны ызларында баргъанды – бюгюнлюкде Нарткъалада «Докшукино» станциягъа таматалыкъ этеди. 

Къызлары Нажабат врач усталыкъны сайлагъанды, сабий поликлиникада врач-педиатр болуп ишлейди. «Устазны сабийлеринден сурам бютюнда къатыды. Биз а анабызны хурметин бийикде жюрютюрге, анга кир къондурмазгъа кюрешгенбиз. Мени класс таматам Къайгъырмазланы Сулейман Идрисович бир жол устазланы аллында мени махтагъаны бюгюн да эсимдеди», - дейди Нажабат бизни бла ушакъда. 

Алай анасыны усталыгъындан ол да узакъгъа кетмегенди – медицина колледжде дерсле бардырады. «Сабийлени бакъгъандан сора да, анамча, билимими, сынаууму жаш адамлагъа берирге онгум болгъаннга бек ыразыма»,-дейди ол.

Билимге, окъуугъа сюймеклик туудукълагъа ётгенди. Ала да бийик билим алып, тюрлю-тюрлю къуллукълада ишлейдиле. 

Бюгюнлюкде уа Халимат Рахаевна туудукълагъа, аладан туугъанлагъа къууана жашайды. 

Бу ариу юйюрде ахшы тёре къуралгъанды – Ананы кюнюнде бирге жыйылып, Халимат Рахаевнаны алгъышларгъа. «Анабызны туугъан кюнюн  атабыз бир заманда да унутмагъанды, саугъа этиучю эди. Бу тёрени да бардырыргъа кюрешебиз», - дейди Нажабат. 

Ушагъыбызны ахырында Халимат Рахаевна хар адамгъа, битеу миллетге да ахшылыкъла тежейди: «Аллахутала барыбызгъа да мамырлыкъ берсин, ачы таууш эшитмейик, ёсюп келген тёлюню жюреклери жарыкъ болсун. Мен юйретген сабийле да атлары айтылып, жамауатха, тукъумларына жарагъанла болсунла»,-деп алгъыш этеди ол, бизни ашыра.