Агъашчы

Кючмезланы Хасанны жашы Мухарбек 1959 жылда Къыргъызстанда  туугъанды. Болсада 1974 жылда бери  юйюрлери  Акъ-Суугъа кёчюп анда  жашайды.  Школдан сора Нальчикде коммунал-къурулуш техникумгъа окъургъа киргенди,  ызы бла  Воронежде Г.Ф. Морозов атлы къырал лесотехника жаны бла институтда бийик билим алгъанды.    

Биринчи урунуу жолун Нальчикде коммунал-къурулуш техникумда  ландшафт  дизайнерден  башлагъанды.  Ара солуу паркны  мастерини къуллугъун да  толтургъанды. Терекле, юлкюле эм гюлле салып, тёгерек-баш айбат болурча кёп къыйын салгъанды. Бир къауум жылдан  КъМР-ни Агъач мюлк министерствосуна контроль-право  бёлюмюню  таматасы болуп  ишлерге чакъыргъандыла. Андан да  Нальчикни къырал сынау агъач эм уучулукъ  мюлкюню  Акъу-Сууда   участогуна агъашчы этип кёчюргендиле. Ол 2007 жылда   Нальчикни агъач мюлкюне къошулгъанды. Бусагъатда жигитибиз учрежденияны  таматасыны орунбасарыны эм  баш агъашчыны къуллугъун толтурады.

 -Агъач бла байламлы усталыкъны сайлагъанымы  сылтауу, баям, Къыргъызстанда таула бла агъачланы этегинде ёсгеним, сабийлигимден бери кийик табийгъатха тартыннганым болгъанды. Жюрегим жаратхан  иш бла кюрешгеним ючюн, кесими  насыплыгъы санайма эм бир заманда да сокъуранмагъанма,‒ дейди жигитибиз.

Къабарты-Малкъарны агъач фондуну уллулугъу 323,1 минг гектар болады. Андан Нальчикни агъач мюлкюне 37 650 минг гектар жетеди. Ол Чегем бла Черек районланы арасында орналады.  Аны 35 мингинден асламысы къалын  терекле ёсген жерледиле. Ол беш участокдан къуралады: Акъ-Суунукъу ‒ 16390, Вольный Ауулнукъу ‒ 4354 гектар, Каменканыкъы ‒ 7540 гектар, Кенженики ‒ 6604 гектар эм Урваньныкъы 4412 минг гектар боладыла.  

Нальчикни агъачы  сакъланыргъа тийишлиге саналады. Ол санда 30 процентинде кесерге жарамагъан жемиш терекле ёседиле. Андан сора да,   биченликле, сабанлыкъла, жайлыкъла эм тюрлю-тюрлю суула да бардыла.  Аны себепли аны сакъларча, айнытырча тюрлю-тюрлю жумушла тамамланадыла. Аланы биринчи борчлары агъачны сакъларгъады эмда ол тозурамазча кёз-къулакъ болургъады.

 Аны бла байламлы инспекторла кюн сайын  рейдле бардырадыла, «Каббалклесхоз эм лесная охрананы» келечилери бла бирге   жыл сайын этилген ишле бардыла. Ол санда от ёчюлтюучю эмда башха машинала тыйгъычсыз жюрюрча, жолланы тап халгъа келтиредиле, къуругъан, чириген тереклени, жерге тюшген бутакъланы кетередиле, кесилген, аугъан терек бар эсе, аланы да белгилейдиле.  

Ёртенни ёчюлтюрча кёлле ишленедиле, жангыртылынадыла. Заманында мадар этилгенини хайырындан арт жыллада от тюшюп уллу  хата салмагъанын да белгилерчады. Жыл сайын  терекле орнатыладыла,  тапландырыу ишле бардырыладыла, дагъыда  дайым башха  тинтиуле этиледиле. Санитар болумгъа да аслам эс бурулады.
Нальчикни  агъачында законодательствогъа тийишлиликде    аукцион бла тереклени кесерча юлюшле бериледиле,  дарман кырдыкланы жыяргъа,  уучулукъ бардырыргъа,  эл мюлк,  илму-излем эм геология  иш бла  кюреширге, рекреация онгла къураргъа,    ток, связь чыбыкъла тартыргъа, жолла  инженер коммуникация сетьле  салыргъа, табийгъат байлыкъланы къазаргъа эм башха  амалла да  тапдырыладыла.

Алай бла Нальчикни агъач  фондун сакъларча, байыкъландырырча, уллу эмда къыйын иш бардырылады. Эркинликсиз файда тюшюрюр амалтын агъачла къырылмагъанлары, ауруула, заранлы къуртла онгламагъанлары эм от тюшюп уллу хата салмагъаны да  иш кёллю кадрларыны хайырынданды

- Буруннгу жылда он жылгъа бир кере этилген агъач фондну болумун  игилендирирча комплексли (лесоустройство)  ишле да тамамланнганларын белгилерчады. Чыгъарылгъан эсеплеге кёре, бизге иги белги берилгенди. Ол кюн сайын къоратхан къыйыныбызны ачыкълайды.

Эсге сала айтсакъ, агъач - табийгъатны эм магъаналы шартларындан бириди. Ол, дунияны солуу алгъан ёпкелери болгъандан сора да, жашау тийишли халда барырына себеплик этеди. Сёз ючюн, мында жаныуарланы, къурт-къумурсханы, бактерияланы 80 проценти жашайды эм иги кесек битим ёседи. Ала хауаны, сууну тазалайдыла, жерни семиртгичле бла байыкъландырадыла. Социал-экономика жаны бла магъаналары бек уллуду.  Аллай тамашалыкъны ёсе келген тёлюлеге сакъларгъа борчлубуз. Жарсыугъа, бир-бирле  бир тюрлю  файда тюшюрюр ючюн, аны юсюнден уллу сагъыш этмейдиле. Сыйлы сортлу тереклени кесген инсаннга аланы багъаларындан жюз кереге кёп тазир тёлерге тюшеди. Бирде уа ол 150 кереге окъуна жетеди,  ‒ дейди Кючмез улу.

Мухарбек айтханнга кёре, бюгюнлюкде аланы  ишлерине  чырмау салырча сылтау жокъду. Жангы техника, оборудование болса, бек иги эди, алай бирси жерледе да болум былайды. Бусагъатда эки «Нива» бла бир  «УАЗик». Аланы жангыртсала, бек иги боллукъ эди.

- Насыпха, кадрла жетедиле. Аланы асламысы  онбеш жылдан артыкъ ишлеген билимли эм сынамлы специалистледиле. Жаш адамланы бёлюмге азыракъ  келгенлерини баш сылтауларындан  бири уа  айлыкъны азлыгъын эм ишни да къыйынлыгъын айланадыла. Инспекторла, кюн сайын рейдлеге чыгъып, агъач ичлеринде, къоллада айланыргъа. Кёпле анга хазыр тюйюлдюле.  Арт заманда инженер Кючмезланы Руслан келгенди. Андан бери да беш жыл чакълы озгъанды.  Бусагъатда Нальчикни агъач мюлкюнде 35  адам урунады. Ол санда 16 инспектор, 5 участковый агъашчы эм бешеулен да аланы болушлукъчулары. 

 Ушакъ нёгерибиз  кёп жылланы жарыкъ бетли уруна келгени ючюн эм Къабарты-Малкъарны агъач фондун айнытыугъа да  уллу къыйын салгъанына КъМР-ни Парламентини, РФ-ни Агъач мюлк министерствосуну, Россейни Агъач бёлюмюнде уруннганларыны профсоюзларыны  эм КъМР-ни Табийгъат байлыкъла эмда экология министерствосуну  сыйлы грамоталарына эмда башха  саугъалагъа тийишли болгъанды.