Айтылгъан хайырлы болур ючюн законланы къабыл кёрюрге, бюджетге ахча салыргъа керекди

Россейни Президенти Владимир Путин, Восток экономика форумда сёлешип, Россейни айныуун кенгертиуде жангы амалланы ачыкъ этгенди. Узакъ Восток эм Арктика къыралны къыйырдагъы регионларындан инвестиция, технология эм социал жаны бла терк айнытыллыкъ жерле боллукъларыны юсюнден барады сёз, деп акъыл этеди юридический илмуланы кандидаты, Россейни халкъ мюлкюню эм къырал къуллукъну академиясыны Шимал Кавказда бёлюмюню келечиси Анастасия Жукова.

Ол форумда ачыкъ этилген тарихле сейирсиндиргенлерин чертгенди: 11 жылны ичинде регионну айнытыугъа 25 триллион сом къоратылгъанды,  регионда чыгъарылгъан продуктну ёлчеми юч кереге кёбейтилгенди,  ишсизлик  2,2 процентге дери азайтылгъанды. Алай энди бютюнда магъаналы жумушланы толтурургъа керекди – жетишимлени сакълап, аланы  ёсдюрюрге. 

 - Право жаны  бла къарагъанда, Узакъ Востокда бла Арктикада келир жыл 1 январьдан башлап, бизнесге болушлукъну бирикдирилген мадарларына кёчюу артыкъда магъаналыды. Регионну къайсы жеринден да  льготала бла чырмаусуз хайырланыу жаны бла башламчылыкъ кенг онгла ачады  инвесторлагъа.   Алай льготала бла хайырланыугъа артыкъ чырмаула болмазгъа керекдиле. Федерал, регион эм башха себепликле шарт белгиленирге, кесине алгъа борчланы толтургъан инвесторланы къошакъ налогладан, тёлеуледен, жорукъла тюрленнгенлеринден сакъларгъа тийишлиди. Административ чырмаула ёсселе, налог эм таможня льготала магъаналарын тас этедиле. Бизнесге ышаннгылылыкъ керекди,-деп акъыл этеди эксперт.

 Технологияланы айтыныуну юсюнден айтханда, беспилотникле, телемедицина, жалгъан интеллект, робототехника бла байламлы ишлеге энчи праволу онгла берилгенлери, Узакъ Востокну жангычылыкъла сыналгъан жерге бурургъа боллукъдула. Праволу кемчиликле чыкъмаз ючюн а сертификатла бергенде, жууаплылыкъланы тохташдыргъанда, жашырын шартланы сакълагъанда, АТР-ни, БРИКС-ни, АЕЭС-ни къыраллары бла чекледе болумланы бир низамгъа келишдирирге тийишлиди.

Табийгъат байлыкъланы жарашдырыуну къурагъанда, регион хайыр алыргъа, ишчи жерле къуралыргъа, муниципалитетлени айнытыу онглары болургъа кереклисин белгилейди алим.  Аны бла бирге Узакъ Востокда бла Арктикада промышленностьну айнытыу табийгъатны  сакълау мадарла бла бирге тамамлагъан тюздю. Табийгъат байлыкъланы жарашдырыу, тенгизде портла, энергетика объектлеге ишлетиу бла бирге экология тинтиуле бардырыу, жамауат контроль тамамлау, табийгъатны кирлендиргенлеге жууаплылыкъ тохташдырыу жумушла да магъаналыдыла.

Социал  соруула энчи жерни аладыла. Президент инвестицияланы, билим бериуню, саулукъ сакълауну, шахарланы айнытыуну, кадрла бла жалчытыуну бирге байлагъанды. Нек дегенде билимли устала   регионда жаланда хакъ  ючюн къаллыкъ тюйюлдюле: школ, саулукъ сакълау учреждение, маданият юй,   транспорт болмасала, ала тышына кетерикдиле. Регионда шахарланы бла эллени айнытыуну мастер-планлары барды, алагъа кёре 400 аслам объект ишлетиледи, 300 кёбюсю хайырланыргъа берилгенди, ол санда школла, сабий садла, башха социал объектле.

Жашау журтла бла жалчытыу эм халкъны санын ёсдюрюу мадарла да эс бурурчадыла. Сабийлери болгъан юйюрлеге жашау журт алыргъа ипотека  2 процентге берилгени ахшы башламчылыкъды.  Быллай мадарланы болушлукълары бла 220 минг юйюр жашау болумларын игилендиргендиле. Алай халкъны санын ёсдюрюуде къуру учуз ипотекагъа ышаныргъа жарамайды, юйюрлеге жашау халла къуралгъанлары магъаналыды – иш, медицина, школла, къоркъуусуз шахар болумла, келир заманнга ышаннгылылыкъ.

Трансарктика транспорт коридор,  БАМ-ны эм Транссибни айнытыу, портланы ишлетиу, къырал-энчи  иели амалланы кенгертиу  уллу онгла бередиле. Алай уллу проектлени жашауда бардыргъанда битеу къоркъууланы тергеген магъаналыды. Файда  энчи иелелени къолуна тюшюп, къоранчланы, табийгъатха салыннган хатаны, борчланы къыралны эм муниципал органланы жууаплылыкъларына салып къойгъан жарарыкъ тюйюлдю, деп акъыл этеди Анастасия Жукова.

- Президент стратегиялы борчла салгъанды: Узакъ Восток эм Арктика инвестицияланы, технологияланы айнытыуну, жашау болумланы, къолайлыкъны ёсдюрюуню, халкъла аралы кооперацияны жериди. Алай жетишимлени форумда къол салыннган келишимлени санына кёре санаргъа жарарыкъ тюйюлдю. Айтылгъан хайырлы болур ючюн законланы къабыл кёрюрге, бу жумушлагъа бюджетге ахча салыргъа, алай бла уа адамла тюрлениулени сезерча этерге керекди. Инвестицияла ишни башларгъа болушадыла, алай ышаннгылылыкъгъа уа  жумушла жашауда бардырылсала жетерге боллукъду,-дейди   Анастасия Жукова.