Алда бютюн къаты сынаула сакълайдыла

Россейни «Билим» биригиую Битеуроссей школ музейлени конкурсуну ахыр кезиуюне чыкъгъанланы тизмесин басмалагъанды. Анга Къабарты-Малкъардан 2 адам киргенди. Октябрь айда ала Москвагъа «Эсибиз сауду» деген форумгъа барлыкъдыла. Анда ахыр сынаула ётерикдиле. Конкурс РФ-ни Президенти Владимир Путинни буйругъу бла РФ-ни Жарыкъландырыу министерствосуну болушлугъу бла къуралгъанды.

Исламейни 3-чю номерли орта школу «Адетлени юзюлмезлик ызлары: Исламейни школ музейине этнография жолоучулукъ»  Музейни интерактив дерси 5-6-чы классланы окъуучуларын къабарты маданиятны тёрелери бла беш бёлюмню юслери бла танышдырады: «Эшиу», «Сыфатны кесингде сына», «Не зат болгъанын бил», «Ата-бабаланы сёзлюгю» эмда «Тепсеу бла адеп». Окъуучула арджэнни бир кесегин эшедиле, мухар бёркню, башлыкъны эм жамычыны кийип кёредиле, адыг тилде аберилени атларын тинтедиле эм тёрели тепсеуню сахна оюнун къурайдыла.

Огъары Курп элни орта школу «Тёлюлени заман бла чекленмеген байламлыкълары» деген оюн халда музей тинтиуле бардырадыла. 6-9-чу классланы сохталары фронтчуланы письмоларын бла бусагъатдагъы аскерчини письмосун тинтедиле, Къабарты-Малкъарны жеринде нацистлени аманлыкъларыны юслеринден архив материалла бла ишлейдиле эмда Ата журтну къоруулаучуларыны тюрлю-тюрлю тёлюлерини къадарларын тенглешдиредиле. Оюн Уллу Ата журт урушну ветераныны туудугъу эмда СВО-гъа къатышхан адам бла тёгерек стол бардырыу бла бошалады. Андан сора окъуучула «Тёлюлени байламлыкъларыны къабыргъасын» къурайдыла: аскерчилеге письмола жазадыла эмда жууукъларыны атлары бла жулдузланы саладыла.

Конкурсну ахыр кесегине къатышырыкъланы 2026 жылны март айындан бери баргъан кёп кезиулю сайлауну эсеплерине кёре тохташдырылгъандыла. Сынауланы кезиуюнде конкурсха къатышханла 52 мингден аслам тынгылаучугъа 2 606 жарыкъландырыу ушакъла бардыргъандыла.

Конкурсну чеклеринде школ музейлени келечилери насийхатчыла бла –Къырал тарых музейни баш директору Алексей Левыкин, искусстволаны тарыхчысы Александр Архангельский, «Машук» билим араны цифралы окъутуу управлениясыны башчысы Петр Зуев, «Цифралы тарых» фондну илму-излем институтуну директору Егор Яковлев, Сабийликни, юйюрню эм юйретиуню тинтиу институтуну музей педагогиканы арасыны башчысы Елена Слесаренко, Москвада «Жылны устазы» атха тийишли болгъан, Россейни «Билим» биригиуну лектору Александр Оджо бла да онлайн тюбешиуле бардыргъандыла.

Экспертле окъуучуланы музей проектлени къураугъа къошууну, шёндюгю цифралы технологияланы бла нейросетьлени хайырланыуну, сейир жолоучулукъла бардырыуну, право майданда ишлеуню эм школ музейлени шёндюгю излемлеге кёре айнытыуну амалларына юйретгендиле.

«Школ музейлени конкурсуну ахыр кезиуюне чыкъгъан 150 адамны хар бири да къаты сайлауладан ётгенди: ахыр кезиуде бир орун ючюн 30-дан артыкъ окъуу юй кюрешгендиле. Энди аланы ахыр сынаула сакълайдыла, ала музейлерини ишлерин кёргюзталлыкъдыла, бир жерде тюбемеген экспонатла бла шагъырейлендирликдиле эм иги сынауладан юлюш эталлыкъдыла. Бу проектле окъуучулагъа къыралларыны тарыхын эмда маданиятын иги билирге, алагъа ата-бабаладан къалгъан хазнаны аяргъа, келлик тёлюлеге берирге себеплик этсе, ол бизге бек магъаналыды», —деп чертгенди «Билим» биригиуню баш директору Максим Древаль.

Конкурсну «Ата журтну къоруулагъанланы эсгертиуге аталгъан эм иги кёрмюч», «Эм иги этнография/краеведение кёрмюч», «Эм иги айырмалы тематикалы кёрмюч» эмда «Эм иги тарых кёрмюч» деген бёлюмледе финалистле бютюн кёпдюле.

Ахыр кезиуге айырылгъанла Россейни 120 шахарыны бла элини келечилеридиле. Аланы араларында устазла, школ музейлени бла музей кенгликлени башчылары, дагъыда билим бериу организацияланы таматалары бла директорларыны орунбасарлары да бардыла. Кёп келгенле окъутууну школларында музей ишни айнытыу бла бирге бардырадыла.

Октябрьде «Юнармия» бла «Биринчилени атламлары» къурагъан «Эсибиз сауду» деген форумда ахыр сынауланы эсеплерине кёре, хорлагъанла тохташдырыллыкъдыла – битеу да 70 адам.

Саугъа фонд 35 миллион сомду. Анга, конкурсну партнёрлары берген саугъаладан сора да, музейлеге керекли оборудование да киреди.