Россейни халкъларыны шуёхлукъларыны керти шагъаты

Бу кюнледе Нальчикде Абхазия майданда «Бизни Кавказ» деген биринчи туризм фестиваль бардырылгъанды. Юч кюнню ичинде майдан миллет арбазладан, къолдан усталаны, аш этиучюлени, ашханаланы, оюнла къураучуланы ышыгъы болгъанды. Аланы барысына да къараргъа, суратха тюшерге, ашланы татыуларын кёрюрге кёпле келген эдиле.

Ачылыу

Фестиваль ачылгъан кюн анга къатышханланы бла къонакъланы КъМР-ни Правительствосуну Председателини биринчи орунбасары Сергей Говоров алгъышлагъанды. Ол фестивальны къыралыбызны баш миллет байрамладан бири – Россейни  байрагъыны кюню белгиленнген кезиуге тюшгени энчи магъананы тутханын айтып, аны къурагъанлагъа, анга келгенлеге да ыразылыгъын билдиргенди. 

Нальчик шахарны администрациясыны башчысыны къуллугъун  толтургъан Азаматгерий Ашхотов а фестивальны бирикдирген кючю болгъанын айтып, РФ-ни халкъларыны  бир ниетлиликлерини бла шуёхлукъларыны керти шагъатыды, дегенди. «Анга къатышханланы жоллагъа бла жолоучулукълагъа сюймеклик бирикдиреди»,- деп, алагъа къоркъуусуз жолла, иги сезимле, насып эм ёхтемлениу тежегенди. Нальчикге ахшы сезимле бла къайтырларын сюйгенин билдиргенди.

Черек районну администрациясыны башчысы Къулбайланы Алан тауланы, техниканы сюйгенлеге унутулмазлыкъ сезимле тежегенди эмда аланы экинчи кюнюнде Черек районда сакълагъанларын айтханды. «Фестиваль жюрегигизде къаллыгъына толу ийнанама эмда келир жыл да сизни бла жангыдан тюбеширбиз, деп ышанама», - дегенди ол. 

Фестивальгъа къатышханланы  Авто-мототуризмни бла караванингни битеу миллет ассоциациясыны президенти Сергей Лобарев да алгъышлагъанды. Ол Россейни 50 миллионнга жетген авто-мототуристлеринден салам бергенди. Ызы бла РФ-ни Къырал Думасыны туризм эм турист инфраструктураны айнытыу комитетини  алгъышлауун окъугъанды.

КъМР-ни курортла эмда туризм министри Аскер Бифов, фестивальны ача: «Республикада автотуризмни тарыхы теренден келеди. Бу фестиваль а жангы онгла эмда жангы жолла ачады. Республикабызны андан ары айнытыргъа ол иги башламчылыкъды. Аны «Сезимле сёзледен кючлюдюле» деген чакъырыуу анга къатышхан хар инсаннга къууанч эмда илхам берликди», - дегенди.
Ачылыу къууанч халда, жырла, тепсеуле бла ётгенди: сахнагъа республиканы белгили артистлери эмда коллективлери чыкъгъан эдиле.

Биринчи уруму 

Къыйын жерледе жюрюген улоуланы парады фестивальны биринчи уруму болгъанды. Ары келген техниканы санында Россейде, тыш къыраллада чыкъгъан кёп тюрлюсю бар эди. Ала  параддан сора квестге тебирегендиле. Биринчи эришиу «Къагъыт таурух» эди. Анга къатышханланы хар бирине къагъытла берилгендиле. Ала  къагъытда белгиле салыннган тау жерлени табаргъа керек эдиле. Аллай жерлени кёбюрек  эмда терк тапхан  саугъагъа тийишли боллукъду.
Майданны бирси жанында уа эрттегили машинала тизилген эдиле: ЗИМ, «Волга», «Победа», «Москвич» эм башхалары. Иелери аланы уллу сюймеклик эмда кёл салыу бла жангыртып, тап халда тутханлары кёзге уруна эди.

Миллет арбазла

Ол тийрени кесинде эмда тёгерегинде кёрмюч-ярмаркагъа, туризм компаниялагъа, къолдан усталагъа, аш этиучюлеге, кофе бишириучюлеге да кёп жер бёлюннгенди. Миллет арбазла да къуралгъандыла. Черек, Басхан, Прохладна районланы къонакъбайлыкълары,  миллет, тарых энчиликлери, ашлары кеслерине кёплени тарта эдиле. Аланы жокълагъанланы бирлери суратха тюшгендиле, башхалары, ауузлана, зауукълукъ алгъандыла.

Аланы араларында Черек районну миллет арбазы энчи эди. Аны къурагъанла тюрлю-тюрлю битимле, таулу аш-сууну тюрлю-тюрлюлерин да келтирип, аланы тауча да, орусча да атларын жазгъандыла. 

Черек районну администрациясыны ишчилери эмда ишни къурау жаны бла управлениясыны таматасы Байсыланы Харун Черек ауузуну арбазыны юсюнден хапар айтханды. «Анда бизни тюрлю-тюрлю кёрмючлерибиз бардыла, аш-суудан башлап, жерлешлерибизни къаллай жетишимлери болгъанларын кёргюзтюрге сюйгенбиз. Андан сора да, къолдан усталарыбызны  ишлерин, эртте заманланы адырларын, миллет кийимлени, кийизлени да салгъанбыз. Усталарыбызны  Къабарты-Малкъарны жюнден байрагъын энчи белгилерчады. Арбазгъа кирген жерде тукъумларыбыз эмда тукъум тамгъала салыныпдыла»,- дегенди.  

Фестивальны къурагъанла гитчелени да унутмагъандыла. Алагъа деп тюрлю-тюрлю мастер-классла,  оюнла къуралгъандыла. Къысхасы, майданда хар кимге да эсин бурурча бир жубанч табыллыкъ эди.

Адет-тёреле

Фестивальгъа къатышханланы бир къаууму, Россейни къырал байрагъыны кюнюне атап, автомобильлери бла Чегет-Жара ауушха биринчи кере чыкъгъандыла. Къыйын жол Огъары Малкъардан башланып, Черек аууздан Холам-Бызынгы ауушха жетеди. Тенгизден 3121 метр бийикликде болгъан Чегет-Жарада «Россейни эм бийик тау автомобиль ауушу» деген рекорд салыннганды. Ауушха 139 тау машина чыкъгъанды. Ёрлеуге битеу да РФ-ни 10-дан артыкъ субъектлери къатышхандыла. Дагъыда бу бийикликде, РФ-ни къырал байрагъыны кюнюне жоралап, Россейни 30-метрлик байрагъын жайгъандыла. 

Дагъыда анда «Ауушланы тауруху» деген жангы арт-объект къууанчлы халда ачылгъанды. Ол а къыйын эмда къоркъуулу жолдан бет жарыкълы ётюп, ата журт автопромну тарыхына сый бериуню белгиси болгъанды.

Ол заманда майданда уа ярмарка эмда кёрмюч ишлегендиле, сахнадан жырла эшитилгендиле, тепсеген къауумла да къараучуланы кёллендиргендиле. Дагъыда Кавказда жашагъан миллетлени оюнлары, адет-тёрелери да кёргюзтюлгендиле. Алагъа уа Черек, Басхан, Прохладна районланы миллет арбазлары къатышхандыла. Сёз ючюн, Черек районну келечилери, алгъыш аякъны кётюрюп, ариу алгъышла айтхандыла. Ызы бла келинни баш ауун алгъан адетни Огъары Малкъарны окъуучулары гитче той къурап кёргюзтгендиле. Келинни башына жабылгъан жаулукъланы магъаналарын да ангылатхандыла. 

Саугъалаула

Ыйых кюн да зауукълу ётгенди. Абхазияны майданында концертден бла кёрмючледен сора да, ингирде фестивальгъа къатышханланы эмда тюрлю-тюрлю эришиуледе бла оюнлада хорлагъанланы саугъалау болгъанды. Аланы алгъышлай, КъМР-ни курортла эмда туризм министри Аскер Бифов келгенлеге ыразылыгъын билдиргенди.Фестиваль тёреге айланырыгъына ышаннганын айтханды.

Андан сора майданнга хорлагъан экипажла бла призёрла машиналары бла киргендиле. Алай бла «Автомобиль къыллаучала» деген эришиуледе биринчи жерни Гемуланы Танзиля алгъанды. «Къагъыт таурухда» уа Мисирланы Мурадин бла Алийхан эмда Цийкъанланы Кантемир экинчи жерге чыкъгъандыла.  Жолаланы Бийсолтан бла Джаппуланы Зейтун ючюнчю болгъандыла. Къараучуланы ёчлерин Владимир Пухов, Фёдор Калашников эм Владимир Макарян юлешгендиле.

Гемуланы Танзиля анга мында эриширге къыйын болмагъанын айтханды. «Фестивальны юсюнден шуёхларым айтхан эдиле, артда КъМР-ни Курортла эмда туризм министерствосуну сайтында билдириу табып, ары къатышыргъа сюйгенме. Заявканы биринчи болуп бергеними билгенде, сейир окъуна этген эдим.  Жашланы хорлагъаныма бек къууаннганма», - дегенди.

Фестивальны къурагъанла Къабарты-Малкъарны Башчысы Казбек Коковха республикада  быллай жумушну бардырыуну къабыл кёргени ючюн ыразылыкъларын билдиргендиле. 

Саугъалау  байрам концерт бла бошалгъанды.

Фестивальны КъМР-ни Правительствосуну болушлугъу бла республиканы Курортла эмда туризм министерствосу къурагъанды. Аны бардырыргъа башха регионладан организацияла, къыйын жоллада жюрюген техниканы чыгъарыучула да себеплик этгендиле.