Сабий жангы окъуу жылны ырахат башларча

Окъуу жылдан сора сабийле жай каникулларын зауукълу ётдюредиле. Ойнайдыла, аппаларына бла аммаларына къонакъгъа барадыла.  Алай бир-бир мектепледе башланнган классланы окъуучуларына жай кезиулери зауукълудан сора хайырлы эм магъаналы да болурча, жай къайтарыу ишле бередиле. Тюздю, аланы кёпле арталлыда толтура болмазла, алай анга эс бургъанла керти да жетишимли боллукъдула.

Не зауукълу кезиу да кёзню ачып жапхынчы учуп кетеди. Ата-анала уа балаларын биягъы жангы окъуу жылгъа хазырлауну къайгъысына киредиле. Сабий окъуу жылны ырахат башлар ючюн, ата-анала алгъадан сагъыш этип, окъуучуну хар керегине эс буруп, сайлап алай алыргъа керекдиле. Окъуу керекледен башлап, аны психология жаны бла халына дери ырахатлыгъына эм жангы кюч алып окъуугъа итиниуюне дери ойлау да абаданланы борчуду.

- Окъуу жылны тогъуз айында сабий арыгъан да этеди, эрикген да алай. Жай солуудан сора, окъууну баргъанына  жангыдан киришиу бютюнда къыйын ишди. Эрттен сайын къобуу, дерследе чыдамлы олтуруу, алагъа эс буруп тынгылау, юй ишлерин тамамлау, къошакъ билим берген кружоклагъа къатышыу, спорт жаны бла да айныу – была жай айлада арталлыда сабийни жашауундан кетген затладыла. Алай къайгъысыз, ашыкъмай, сабийни окъуу жылгъа психология жаны бла хазырлау бек магъаналыды. Аны ючюн ата-аналагъа школ психологла быллай насийхат бередиле:

Эм алгъа аны низамын тюз халгъа келтирирге. Эрттен сайын хар кюнден бираз заманнга алгъаракъ тургъуза башларгъа. Ингирде уа, алгъаракъ жатдыра турургъа. Нек дегенде сабий жыл санына керекли сагъат марданы (башланнган класслада ол 10-10,5 сагъат, 5-7-чи класслада - 10 сагъат, 6-9-чу класслада - 9 сагъат, 10-11-чи класслада уа - 8 неда 9 сагъат) жукъламаса, дерследе эси жыйылмай, жукъусундан аязалмай турлукъду. Психология халы бузулуп, тенглери бла арасы бузулургъа боллукъду.

Озгъан окъуу жылдан къалгъан кереклерине къарап, жетишмеген затланы белгилеп, тизмесин жазаргъа керекди. Хар жылдан керекле багъа бола баргъанлары себепли  артыкъ затлагъа ахча къоратыу уллу хайыр келтирмез юйюрню бохчасына. Андан сора да, жарсыугъа, хар багъалы затны качествосу хакъына кёре болмайды. Алай, сабийге келишген ол жюрютюрюк ауурлукъгъа жарашхан, аркъасын къыйнамазча ортопедия портфельни сайлап алыу магъаналыды. Ала туруп да ол кереклени сабий кеси жаратып сайларгъа боллукъду. Ол заманда аланы аяулу жюрютеди. Дагъыда школ бермеген керекли пособияланы алгъадан сурап, билип, аланы да заманында алсагъыз игиди. Сёз ючюн, географияны дерсине карта бла атлас, физиканы дерсине задачаланы жыйымдыгъы, дагъыда башхала. Сабийни юй ишин толтургъан ишчи жери ырахат болургъа керекди. Жарыкъны керекли жанындан тюшгенине артыгъыракъ эс буругъуз. Ол аны кёзлерине заран салмазча.

Школ кийимлени хазырлаугъа да жууаплы къараргъа керекди. Бусагъатда республиканы кёп мектеплеринде кеслерини энчи кийимлери болады. Аланы излемлерине кёре кийимни алгъаракъдан, ахыр кюнлеге къоймай, жарашдырыу да себепликди.  Сабийни юсюнде кийими эркин, къысдырмай, аны жыл санына келишген узунлукъда болургъа тийишлиди. Бу затлагъа заманында эс бурурума, игиди. Нек десегиз сабийледен сора да, ата-анланы психология халлары сабыр, къазауатсыз болса, окъуу жылны барысы да бирге иги халда башлаяллыкъдыла.

Окъуу жылны ичинде къайсы кружоклагъа барыргъа сюйгенин соруп, сюзюп, алгъадан келишим этиу да тюздю. Сабий кеси амалын билсе да, бир оноуда тохташхан анга кеси аллына тынч болмайды. Алай былайда атала бла анала кеслери сюйген жерге сабийни жаздырып, анга арталлыда эркин заман къоймагъан кезиуле да боладыла. Ол бек терс ишди. Сабий солургъа кюн сайын заманы болгъанын, биринчиден, кеси билирге керекди.

Жылны ичинде окъулгъанны къайтарыу да бек магъаналыды. Бир да болмаса, керелеуню таблицасын, тилледен жорукъланы къайтарыргъа боллукъду. Жай солуугъа берилген къайтарыу шлени заманында толтуруп бошау да магъаналыды.

Сабий бла къоркъуусузлукъну юсюнден ушакъ эте турургъа да боллукъду. Ким биледи, жолда атылып тургъан затлагъамы тиеди, жолнуму тапсыз ётеди. Бу затланы къайтарып айтыу да артыкъ болмаз. Андан сора да, арт жыллада уллусу, гитчеси да къулакъларына наушникле тагъып, жолда алай жюрюгенлерин барыбыз да кёре турабыз. Ол аны жашаууна бек уллу къоркъуу келтирген шартладан бириди. Ызындан машина келип, белги бергенин эшитмей, жолдан бир жанына турмай, ызлары бла бара бередиле.  Танымагъан адамлары бла ушакъ этмезге, хар сорууларына да «билмейме» неда «угъай» деп жууапларгъа юйретигиз. Сабий алыкъа гитче эсе, юйюню адресин, атасыны бла анасыны тукъумун, атын, телефон номерин билгенине ишексиз болугъуз. Андан сора да, терк болушлукъ берген службаланы номерлерин кёлден билдиригиз. Ол алай къыйын тюйюлдю. Сабийле бусагъатда билдириу-технологияла жаны бла бек акъыллыладыла. Алай бу службалагъа ётюрюкге сёлешгенлени ата-аналарын жууапха тартырыкъларын да эслерине терк-терк сала туругъуз.

Сабийле аталарындан бла аналарындан юлгю ала ёседиле, алагъа ушаргъа итинедиле. Аны себепли аладан эшитген хар не да башхача магъаналы болады. Аны эсге ала, юйде окъууну, мектепни, устазланы юслеринден да жаланда иги затла айтыргъа, аланы сейирлерин игиликге бурургъа керекди. Школгъа хазырланыуну да бир аламат жолоучулукъгъа атланнганча, сейирлик къурау магъаналыды. Гитчени окъуу процессде жетишимлилиги аллай затлагъа да бойсунады.

Ахырынчы, эм магъаналысы уа, сабийлеригизни аламат солутуп, аланы биргелерине бир оюнла къурап, къатыгъызда ауукъ заманны тутсагъыз, бек игиси олду. Заман табып юйюрюгюз бла бирге жолоучулукъгъа баралсагъыз да аламатды. Ол мектепге келгенинде, жай солуууну юсюнден кёлден жазмагъа хазыр боллукъду. Зауукълу солугъан сабий насыплыды эмда жетишимлиди.