Саулукъгъа алгъадан эс буруу-кёп палахладан къутулууу

Бусагъатда медицинада профилактикагъа аслам эс бурурлады. Инсультну профилактикасыны юсюнден  врач Балаланы Танзиля айтханды.

-Бизни къыралда инсультланы саны дайым кёбейгенлей барады, деп врачла эрттеден бери жарсыйдыла.Ол алаймыды?

- Хау, статистика да анга шагъатлыкъ этеди. Аны бла бирге уа, инсультха жолукъгъан жаш саусузланы  саны да кёпден - кёп бола барады. Неврология стационарлада жатханланы  отуз процентини  элли жыллары толмагъанладыла – аланы мыйыларында къан тамырла  эркин жюрюмейдиле.

Башда айтылгъан палахха адамланы асламысында гипертония ауруу жолукъдурады. Инсультланы алтмыш процентлери аны хатасындан чыгъады. Кертиди, бу арт заманлада кючлю жарыкъландырыу кампанияны (анга бизни газет да тири къатышады) хайырындан гипертония чыгъаргъан инсультланы саны иги да азайгъанды. Инвалидни шинтигине тюшерге къоркъгъанланы (мыйыларында къан эркин айланмагъанланы) саны азая барады, ала артерия къан басымларын терк-терк ёнчелейдиле, керек заманлада врачлагъа барадыла.

Алай инсультну чыгъыуунда экинчи жерни тутхан ауруулары болгъан – кардиология патологиялары болгъан саусузла уа, жарсыугъа, азаймайдыла. Былайда уа сёз бек алгъа миокардны инфарктына жолукъгъанланы юслеринден айтылады. Аланы жюреклеринде къанны жюрютюу онглары азаядыла. Аны бла бирге уа, аллай саусузну аритмиясы бар эсе уа, жюрекни ишлеую жыйырма – жыйырма беш процентге къарыусузланады.

- Инфарктны ызындан инсульт нек болады?

Не десек да, инфарктха жолукъгъан адамлада жарсыулары кёп боладыла: аланы къан тамырлары, бек алгъа уа, жукъу  артериялары - мыйыны керекли затла бла жалчытханла - атеросклеротический бляшкалары болуп, иничкередиле - аллай кезиуледе уа инсульт чыгъаргъа къоркъуу уллуду.

Алай ол тюрлю болумдан къутулууну амаллары бардыла. Бек алгъа бек тынч УЗИ тинтиуден ётерге – жукъу  артерияланы сканировать этерге керекди. Ол заманда къан тамырчыкълада иничгериу къоркъуулу болгъаны ачыкъланса (стеноз бар эсе), ол кёрюмдю 60-70 процент бла белгилене эсе, кесигизни жашау халыгъызны тюрлендирирге заман жетгенди – гипертониядан къыйматлы багъыуну табаргъа керексиз. Жукъу  артерияларында стеноз ауруу болгъан эм миокардны инфарктына жолукъгъан саусузланы къан басымлары 120-дан аз эм 150-ден кёп тюйюл эсе, башда мыйыны къан бла жалчытыу кем болмаз ючюн, диастолический  къан басым 90-дан кёп болмазгъа керекди.

Уллу магъаналы дагъыда бир кёрюмдю къанны тебиуюдю, анга дайым къарагъанлай  турургъа керекди: баркикардия  бар эсе, бир минутха 60-дан аз эм тахикардия 90-дан кёп кере (гемодинамический инсульт чыгъады) жюрекни тап ишлеуюн бузадыла. Аллай низамда  ишлеген жюрекге къан тийишлиси тенгли бир бармай къалады. Алай эсе уа, мыйыгъа да къан тийишлиси тенгли  бармайды. Жюрекни ол халгъа жетдирирге уа арталлыда жарамайды.

- Сакълыкъ хата келтирмез, баям?

- Аны бла бирге уа  сакълыкъ арталлыда къымылдамай турургъа керекди деген магъананы тутмайды. Къымылдап туруу хар кимге да борчду. Инфарктдан ауругъан адамлагъа солуу гимнастика эм жюрюу  уллу хайыр бередиле.

Алай, атлауучла бла ёрге бара, паркда жаяу айлана туруп, кесигизни болумугъузгъа эс буругъуз.

Солууну тыйылыуу, башны тёгерек айланыуу, кёзлеригизни кёрюуюню бузулууу, къарангы этиулери ишемияны (кислород ачлыкъны) шарт белгилеридиле. Аллай кезиуде сиз тохтаргъа, ишигизни къояргъа керексиз – керек болса уа, врач берген дарманланы ичерге керексиз. Жюрегигиз къалай ургъанына, къан басымызгъа къарау  биринчи борчладыла (эрттенликде уяннганда, хар ингирде (ауузланнгандан сора). Аллай кёрюмдюлени энчи дефтерчикге жазып туругъуз, инфаркт болгъандан сора  эки жылны ичинде. Андан сора уа, инсульт, инфаркт ауруулагъа жолукъгъанланы халлары табыракъ болургъа керекди эм ала кючню-къарыуну излеген ишлени аз-аздан кёбейте барыргъа боллукъдула.