Таукел адамны жюреги да азыракъ ауруйду

Къаллай бир жаш адам жюреклери тутуп ёлюп барадыла. Неди аны сылтауу? Статистика билдиргеннге кёре Россейде жыл сайын миокардны инфарктындан алтмыш мингден артыкъ адам ёледи. Бизни хар бирибизге, ол палахха жолукъмаз ючюн, не зат билирге керекди? Аны юсюнден врач-кардиолог Жанатайланы Людмила Леонидовна бла ушакъ этгенбиз.

- Биринчиден, таукел бла тунтуйгъан адамны алсакъ, къайсы кёбюрек ауруйду?

- Бусагъатда медицина психология айнып барады. Ол кёргюзтеди: жарыкъ кёллюле, къууана билгенле жашауну ауурлугъун тынчыракъ кётюредиле. Адам улу бусагъатдача жашаугъа деп жаратылмагъанды, стрессле кёпдюле. Аны эсге алып, бир-бир къыралла тёрткюнлюк ишчи ыйыкъгъа кёчедиле. Дагъыда ишчи жерледе тюшде жатып бир сагъат жукъларча онгла да къурайдыла. Тохтаусуз ишлеп туруу, жюрек къыйынла адамны саулугъун бузадыла.

- Миокардны инфаркты нек чыгъады?

- Хар зат да къанны жюрекде жюрютген къан тамыр иничгергенинден, алайда атеросклероз болгъанындан башланнганды. Къачан болса да, ол гитче жолчукъну къан хурттак (тромб) бегитип къояргъа болады. Ол себепден а жюрекге «ашарыкъ», керекли веществола эм кислород бармай къаладыла. Жюрекни иши бузулуп башлайды.

Алай бла атеросклероз башланады, къан хурттакла терк къураладыла, тютюн ичиу, холестерини кёп болгъан ашарыкъны оздуруп хайырланыу, къымылдамай жашау этиу, экология болумланы осаллыкълары аурууну бютюнда къыйыннга айландырадыла. Кёкюрекни ичинде ауруу иги да сезиле башласа, сол билекге, жауурунну тюбюне, боюннга ётеди. Ауруудан келир палахны баш белгилери  ма ол белгиледиле. Бир-бир адамланы ала бек къыйнайдыла, башхаланы уа - угъай.

- Аллай белгиле чыкъсала, не этерге керекди?

- Бек алгъа «терк болушлукъну» чакъырыргъа  керекди. Чакъыргъанда да, энчи кардиология бригада келсин деп билдиригиз. Ол келгинчи нитроглицеринни бир таблеткасын беригиз саусузгъа. Жюрек  къыйнагъан кезиуде бу таблетка бек керекли дарманды: миокардны инфарктын стенокардияны башланыуундан айырыргъа бу таблетка бек болушады.

Аны ичгенигизлей, стенокардияны тутууу терк тохтайды, болсада, миокард а алай терк тохтамайды. Бу таблетканы  бир жолгъа  бирден кёбюн ичерге жарамайды». Нитроглицерин къан басымны бек чёкдюрюп къояргъа боллукъду, ол а саусузну болумун бютюнда осал этерикди. Ол мадаргъа къошакъгъа  аспиринни беш жюз миллиграммын хайырланыргъа боллукъду (противопоказанияла жокъ эселе). Андан башха багъыу мадарланы уа саусуз кеси угъай, доктор этерге керекди.

- Багъыу къалай бардырылады?

- Ол алгъын саусуз стационаргъа келтирилгенден сора башлана эди. Бусагъатда врачла саусузгъа ол больницагъа жатхынчы багъаргъа сюедиле. Къаннга жол не къадар эртте ачылса, жюрекге аллай бир аз заран тюшерикди, алай эсе уа, саусузгъа  аягъы юсюне туруу аллай бир тынчыракъ боллукъду. Энчи специалист бригаданы эм медицина болушлукъну къолларында къан хурттакланы эритирик дарманлары бардыла. Миокардны инфаркты болур деген заманлада ала саусузну базыкъ къан тамырына укол этип, дарман саладыла, пациентни больницагъа элтедиле. Аллай укол этилсе, жюрекде тамырчыкъла арталлыда бузулмайдыла, башхача айтханда, инфаркт чыкъмай къалады.

Энчи кардиология стационарда саусузну толусунлай сау этедиле, жюрекге къан тап ёлчемде барып башлайды, керек болса, саусузгъа стентирование неда шунтирование этедиле, алай бла саусуз миокардны инфарктындан къутулады.

- Къайсысы игиди - шунтированиямы неда стентированиямы?

- Ол амалланы хар бирини керек кезиулери боладыла. Алай стентирование бла къутулургъа онг бар эсе, къууаныргъа керекди. Ол амал бютюнда иги физиологиялы эм бек аз ачытыучу амалды, андан сора багъыугъа заман эки кереге аз къоратылады.
Шунтирование этилгенде уа, кёкюрек къанганы кесип  ачаргъа керек болады, къан тамырлада къанны уа энчи аппарат жюрютеди. Бусагъатда ол технологияны хайырланыуда ахшы сынаум  жыйышдырылгъанды, алай аллай операция этилсе, жюрек алгъыннгыча болмайды. Ол себепден а жюрек бла байламлы жарсыула чыгъып къалыргъа боллукъдула.

Стентирование система этилсе, жюрек-къан тамырла система болуучусуча ишлейди. Ол операция этиле туруп, жюрекде уллу къан тамыргъа энчи приборланы болушлукълары бла стендни кийиредиле, алай багъадыла. Стент орнатылып тургъан баллон кёпдюрюледи, андан чыкъгъан жел а къан хурттакчыкъны жеринден кетереди, алай бла уа къан жюрюген тамырда къаннга жол ачылады.

Къан тамырчыкъда къан хурттакчыкъ жангыдан къуралыргъа боллукъду, врачла уа ол ишге расстеноз деп айтадыла. Ол тюрлю ишле он-онбеш процент ёлчемледе боладыла, ол артыкъ къоркъуулу болмайды, процедураны къайтарып этерге да жарайды.

 Алай стентированиядан хайыр чыкъмай да къалады, атеросклероз ауруу кёп тамырчыкъда айныйды. Аллай кезиуде уа шунтирование этерге тюшеди.

- Саусуз багъылгъандан сора кесин къалай жюрютюрге керекди?

- Алгъын адамгъа больницада болушлукъ берилгенден сора, саусузну юйюне жибере эдиле эм аурууу бла кеси къала эди. Энди уа, белгилисича, саусузну реабилитация этерге керекди, саулукъ эм психология жаны бла да. Алай этер ючюн а,  реабилитация арала эм санаторийле къураладыла. Инфарктдан  ауругъан адам алада  энчи жарашдырылгъан  программагъа кёре дагъыда багъылады.

Реабилитация этилгенден сора саусузну дагъыда багъаргъа керекди, ол поликлиникагъа терк-терк жюрюрге эм саулугъуна къаратып турургъа керекди. Сёзсюз, ол кесини жашау этиу халын да тюрлендирирге керекди: тютюнню къояргъа, семиз этден этилген ашарыкъланы аз мардада хайырланыргъа, онгу болгъаны тенгли бир къымылдаргъа, айланыргъа керек боллукъду.