Тау тёппеле ётгюрлюлени кеслерине дайым тартханлай турадыла

Альпинизмни халкъла аралы кюню жыл сайын 8 августда белгиленеди. Ол Монблан таугъа – Альпылени тёппесине – 1786 жылда биринчи кере чыкъгъанларына жораланып тохташдырылгъанды. 

Бизни тау жерлерибиз къыйын табийгъат болумлада жангы ачыкълаула этерге сюйген адамланы эрттеден бери да кеслерине тартханлай турадыла. Эм алгъа тау тёппелеге чыгъыучула Европаны бек бийик таууна, эки тёппели деменгили Элбрусха, ёрлерге излегендиле. Тарыхда айтылгъаннга кёре, биринчи болуп аны башына чыгъаргъа 1829 жылда 22 июльда Россейни Илмула академиясындан къауум адам базыннганды. Алагъа орус генерал Георгий Эммануэль башчылыкъ этгенди. Ол кезиуде аны Шаркъ жанындан тёппесине  жаланда Хачирланы Килар чыгъалгъанды, бирсиле ары жеталмагъандыла.

Экинчи болуп 1868 жылда Минги таугъа белгили альпинист Дуглас Фрешфильдни башчылыгъында ингилизлилени къаууму чыкъгъанды. Алты жылдан сора энтта бир ингилизли къауум тауну Кюнбатыш тёппесине жеталгъанды. 1910 жылда уа швейцарлыла бир жолгъа аны эки тёппесине да ёрлегендиле.

Озгъан ёмюрню отузунчу жылларындан башлаб а Минги таугъа ёрлеу  асламлагъа тёре болуп башлагъанды. 1935 жылны жайында альпиниада болгъанды. Ол  урушха дери бек кёп адам къатышхан ёрлеуге саналгъанды. Элбрусну бир тёппесине 638 адам тебиреген эдиле. Ала Къабарты-Малкъардан эдиле. Ол жыл «Европаны башына» 2016 альпинист чыкъгъанды.

Къыралыбызны тарыхында совет аскерчилени-альпинистлени жигитликлерин билебиз, ала 1943 жылда февральда къыйын хауа болумлада, Элбрусну башына чыгъып, фашист байракъланы энишге быргъап, СССР-ни байракъларын орнатхандыла. 1957 жылда июньда уа урушдан сора биринчи асламлы альпиниада  болгъанды. Ол Къабарты Россейге къошулгъанлы 400-жыллыгъына аталгъанды. Анга 348 спортчу къатышханды.

Андан сора аслам адам къатышхан альпиниадала къыралыбызны бла республикабызны магъаналы байрамларына бла кюнлерине аталып терк-терк къуралгъандыла. 1967 жылда биринчи Элбрусиада  болгъанды, ол Октябрь революцияны 50-жыллыгъына жораланнганды. Ол заманда Европаны бийиклигине эки мингден аслам адам чыкъгъанды. Совет Союз чачылгъандан сора да бардырылып тургъанды бу эришиу.

2019 жылда уа ол 22 июньдан 2 июльгъа дери Минги таугъа биринчи чыгъыуну 190-жыллыгъына аталып ётгенди. Аны кюнбатыш тёппесине  ёрлеуге Россейни бла жууукъ тыш къыралланы тюрлю-тюрлю жерлеринден алтмышха жууукъ адам къатышханды. Аланы араларында сынамлы альпинистле, спортну усталары, къаялагъа ёрлеуде кеслерин энди сынап башлагъанла болгъандыла. Элбрусну тёппесине битеу да 25 спортчу жеталгъанды – Донецк, Воронеж, Москва, Тольятти шахарладан, Ставрополь, Краснояр эм Краснодар крайладан, Молдова Республикадан да.

Элбрусха эм Кавказ тауланы  тёппелерине чыгъаргъа сюйгенлени саны азаймайды. Жыл сайын альпинизмни кезиуюнде, ол а жылны жылы заманында бир ненча айны ичинде болады, Элбрус тийресине Россейден бла башха къыралладан таулагъа ёрлерге мингле бла адамла жыйыладыла.