Бёрюлеге къобуз согъуу

Хапар

Баргъаны. Аллы 23 июльда басмаланнганды.

Муратыма бир атлам этдим деп къууанама. Окъууну ючюнчю жылында белгили композиторланы макъамларын согъаргъа буюрадыла. Андан сора махтаулу студентлени санында айтыла башладым.

Зайнаф бла къагъыт жюрютебиз. Хар къагъытымда тансыкълыгъымы айтама, ол да мени къайтырымы ашыгъып сакълагъанын билдиреди. Зайнафдан жангылыкъланы ашыгъып сакълайма. Окъуууму ахыр жылында Зайнафдан къагъыт келмей къалады. Не болгъанын билмей, жарсыйма.

Элде къалгъан нёгерлеримден бирине хапар соруп жазама. Ол билдиреди Зайнафлары элден район арагъа кёчгенлерин. Жашагъан жерлерин толу билмей, къызгъа къагъыт жазалмай къалама.

Окъууну бошап, элге келеме. Къоншу, жууукъ, ахлу жыйыладыла. Атам къой союп, къурманлыкъ этди. Тепси артында алгъыш кёп. Мен а Зайнафны юсюнден билирге адыргы этеме.

Кечирек устазым Аминат Хасановна да келеди. Барысындан да бек мен анга къууандым. Алай ол манга иги хапар айтмады. Ол, бир жанына чакъырып: «Бирде уллу сюймекликден эсе жашау халла кючлю боладыла. Ала адамланы кеслерине бойсундурадыла. Алгъаракъда район арагъа баргъан эдим. Сени сюйгенинги - Зайнафны анда кёрдюм. Бир эр киши бла келе эди. Кеси айтды ол аны эри болгъанын. Районда аты айтылгъан механизатор. Мени кёргенде, абызырады, уялгъан да этди. Сени бла Зайнафны къатында Тахир бла Зухураны сюймекликлери узакъда къалырла деп окъуна тура эдим. Алай, кёрдюнгмю жашау къалай буйрукъ этди. Сен жаш адамса. Кетген сюймекликни унут. Жангы жашауну къайгъысын эт», – деди.

Сюйген устазым ачы хапар айтды. Жюрегиме бичакъ чанчылгъанлай болдум. Зайнафны таныгъанлы ол эди мени муратым, жарыгъым, таза кёлюм. Сора мен аны къалай унутайым, тау черекни шорхасыча таза сюймеклигими.

Къыл къобузуму алып, бахча башына барып, анда согъуп тебиредим. Окъууну бошап элге келсем, Зайнафыма ариу, жарыкъ макъамла согъарма деп тура эдим. Энди уа къыл къобуздан мудах тауушла чыгъадыла. Ала кёкню къара – боз булутла басып, жауарыкъ кюннге ушайдыла.

Эслемедим, адамла тёгерегиме басынып, тынгылап тургъанларын. Азмы-кёпмю сокъдум, биягъы устазым келди къатыма. Къолун инбашыма салып: «Сен аламат уста болгъанса. Къууандым санга. Кеч болгъанды, кирейик юйге», – деди.

Устазым. Къаллай огъурлу адам эди ол. Мени бла тенг жарсыды. Билегимден тутуп, юйге кийирди.

Бир-тёрт кюнден шахаргъа кетдим. Туралмадым элде. Музыкачыланы къауумуна къошулуп, ала бла жер-жерледе концертле берип айланабыз. Атыбыз да айтыла тебирегенди. Мени да усталыгъым ёсе барады. Алай жюрегимде жарыкълыкъ къалмагъанды. Жашауумда бек багъалы затымы тас этгеними ангылайма.

Андан бери озду беш жыл. Жангы сюймеклик тапдым. Излеген окъуна этмедим. Сюймеклик жаланда бир болады. Бар эди мени сюймеклигим. Сакълаялмадым мен аны.

Жангы жыл аллында Зайнаф жашагъан элге барыргъа хазырланабыз. Алгъадан билдириуле тагъылгъандыла. Мени суратым да барды алада. Къыш, къар тёгерекде. Гитче автобус бла музыкачы къауум келдик элге. Уллу, ариу эл. Концерт маданият юйде бардырыллыкъды. Биз сахнагъа тизилгенбиз, адамла уллу отоуда олтурадыла. От этилмеген жер эди да, сууукъду. Киши да тыш кийимин тешмегенди. Мен а олтургъанладан кёзюмю алмайма, ким биледи, Зайнафны кёрсем. Таныялырмамы, тюрленнген болурму? Адам кёп эди, мен а Зайнафны эслеялмадым. Ким биледи, келген да болмаз. Энди аны кеси юйюрю, сенмисе аны къайгъысы.

Сагъат бла жарым барды концерт. Классикадан, миллет тартыуладан да кёп сокъдукъ. Адамла жаратадыла, къарсла къагъадыла. Концерт бошалгъандан сора, къатыма бир жаш адам келип, тёрт бюкленнген къагъыт журунну узатып, муну санга бир тиширыу береди деп кетди. Къагъытны алама, алай къатымда адамла кёп эдиле да, къагъытны окъумай, хуржунума салып къояма.

Ызыбызгъа кетип бара, автобусда къагъыт эсиме тюшюп, чыгъарып ачама. Къарагъанлай окъуна, Зайнафны къол ызын таныдым. «Къууандым, къарап турдум. Тамашалыкъ къыл къобузчу болгъанса. Муратынга жетгенсе. Концертден сора юйге къайт. Баш иеме да айтханма. Ол да ыразыды сени бла танышыргъа», – деп, жазылады къагъытда. Аны окъугъанымда, бетим да къызарды. Нёгерлерим окъуна эследиле аны. Элден алты-жети къычырым кетгенбиз.

Кечди, къарангы болгъанды. Тёгерек-башны къар басыпды. Жаланда улоу жюрюген жол белгилиди. Уллу, кенг акъ аулакъда узун жиляннга ушайды.

Шофёргъа айтып, автобусну тохтатама. Сора нёгерлериме ызыма къайтыргъа керек болгъанын айтама. Ала соруулу къарайдыла, унамайдыла. Алай, таукеллигими кёрюп, тохтайдыла. Шофёр жетдирип къайтайым деп да айтады. Алай мен унамайма. Къыл къобузуму да алып, автобусдан тюшюп, эл таба тебирейме. Нёгерлерим да шахаргъа кетедиле.

Тюппе-тюз жер. Бир терек, дуппур, таш окъуна кёрюнмейди. Жаланда узакъда элни чыракълары эсленедиле. Мен да, жолдан чыкъмай, ала таба барама. Зайнафны кёрюр ючюн алты-жети километр манга неди. Сагъат, сагъат бла жарым барлыкъ жол. Сюйгеними кёрюр ючюн, жер тёгерегине окъуна айланып келейим. Акъылымда уа мен анга не айтайым, хапарны къалай башлайым деген сагъышладыла.

Кёкде уа жарыкъ жулдузла кёкню къаматадыла. Аладан бирин алып Зайнафха саугъа этеригим келеди. Алагъа да къарай, ичимден бир макъамны да мурулдай, уллу-уллу атлап барама. Жолдан эки-юч къычырым къоратхан болур эдим, билмей тургъанлай боран жетди. Къазакъ бёрю улугъанлай сарнайды. Тёгерек-баш къаппа-къарангы болуп, бир жукъ кёрюнмей къалды. Жел тёгерек буруп, къарны бетиме урады, желкеме буштукъ этеди. Не этейим, къайры бугъайым. Бу къуругъан журтда таш окъуна кёрюнмейди. Тюппе-тюз жер. Энди уа жол окъуна кёрюнмей къалгъанды, къар басханды.

Энди уа къайры барыргъа да билмейме. Борандан бетими букъдурама деп, ары-бери бурулуп, жолдан чыкъдым, ажашдым. Кёп жюрюдюм, бир жерден узакъ кетмей, тёгерек айланып тургъан эсем да, билмейме. Тохтаргъа жарамай эди. Бузлап къаллыкъма. Аркъамы желге тутуп барыргъа кюрешеме. Алай ёзенде жел бир жанына уруп турмайды. Жан-жанынгдан юфгюргенлей турады. Абына, сюрюше, жел ургъан жанына баргъанлай турама. Къар тобукъгъа жетгенди. Атлам этген окъуна къыйынды.

Кёзлериме къар киргенди, мыйыкъларым буз таякъла болгъандыла. Анам этген жюн боюнлугъуму бетиме чулгъаргъа кюрешгенме. Ол бираз себеп тапдыргъанды.

Ким биледи, къаллай бир барды алай. Бир сагъатмы, эки сагъатмы. Битеу дунияны боранлары алайгъа жыйылгъан окъуна суннган эдим. Бёрю жыйыны кибик улуп, боран юсюме къарны къуяды. Бир ауукъда жерге жатып окъуна къаллыгъым келди. «Ай, хомух а, энди желчик урады, кёзлериме къан тамычыла тамгъандыла деп, жатып ёлюп къалыргъамы керекме. Болма къарыусуз. Быллай бир затчыкъ да сынамай, сюйген адамынгы аллына сени биреу кётюрюпмю элтирге керекди», – деп, кеси-кесиме кёл этдирип, аякъларымы бирин ёрге ала, экинчисин жерге сала, барыргъа кюрешеме.

Эки-юч сагъатдан боран да тохтады. Бираз аязды да, узакъда эл жарыгъы кёрюндю. Къууандым. Жолну ары салдым. Теркирек ары жетсем эди. Сууукъ болгъанма, бузлагъанма. Къолларымы тонуму ичине сугъуп жылытыргъа кюрешеме.

Тёгерек-башны къар жапханды, чыммакъ-акъ къар. Жол да билинмейди. Тюзюнлей чыракъ жарыкълагъа тебирегенме. Арыгъан да этгенме. Терен къарда баргъан бек къыйынды. Кёкде уа жулдузла жылтырайдыла. Сууукъ жулдузла. Ариулукъларына ушаш жылыулары да болса эди аланы. Огъесе ала да сууукъданмы жылтырай болурла.

Бираз баргъанлай, ызымдан бир улугъан таууш эшитдим. Ёмюрюмде аллай таууш эшитмегенме. Аны эшитгенде, чач тюклерим турдула, аркъа жилигиме сууукъ буз чанчылгъанча болдум. Тюзюн айтханда, таууш чыкъгъан жанына бурулургъа да къоркъдум. Алай къарамай да не этгин. Артха бурулуп, ызыма къарасам, о, мени Аллахым, дунияны, къудуретни жаратхан! Мени ызымдан жыйын бёрю жетип келе эди. Жети жыртхыч жаныуар тюз да мени ызларым бла келедиле. Аланы кёргенде, къоркъуу киреди. Терк-терк атларгъа кюрешеме. Алай тобукъгъа жетген къарда къалай терк барлыкъса? Кёкюрегими алгъа атсам да, аякъларым артда къаладыла. Бир такъыйкъагъа тохтап, тёгерекге-башха энтта къарадым. Бёрюледен бугъар жер эслемедим. Къуругъан журтда бир терек окъуна жокъду. Элге уа узакъ да къалмагъан эди. Кёп бар эсе, бир къычырым чакълы.

Баргъаны 27 июльда басмаланырыкъды.