Малны сютюн таркъайтхан эм аздыргъан ауруу

Бизни къыралда нодулярный неда, башхача айтханда, узелковый дерматитден ауругъан малла биринчи Чеченде белгиленнгендиле. Бюгюнлюкде ол маллагъа жукъгъан, къысха заманда онгсуз этген, бек къыйын (карантин) аурууладан бирине саналады. Россельхознадзорну КъМР-де эмда Шимал Осетия-Аланияда управлениясыны специалистлери бу жукъгъан ауруу терк жайылыргъа ёч болгъанын эсгертедиле. Аны вирусу  хауада, тюкюрюкде, жилямукъда, бурун сууда,  башха затлада да сакъланады,  губудан да кёчеди.

Бу ауруу малчылыкъгъа уллу заран салыргъа боллукъду. Андан къыйналгъан малланы жаланда 10 проценти мурдар болгъанлыкъгъа, экономика жаны бла уллу къоранч тюшеди: эти азаяды, сютю таркъаяды, тёлю бермей тохтайды, териси осалгъа кетеди.  

Аурууну белгилери отуз кюнню ичинде ачыкъланып тебирейдиле. Алай асламысында уа бир ыйыкъны неда он кюнню ичинде кёрюнедиле. Ауруу сюрюуню 5-ден башлап 50 процентине дери жугъаргъа болады. Аны жюз процентге жетгени да белгилиди.

Хар замандача, ауруу бек алгъа къарыусузланы онгларын алады. Аллай хайыуанны териси 40 градусха дери къызады, ызы бла эки кюнню ичинде саргъылдым болады, андан сора уа ирин этген къотурла басадыла. Дагъыда кёзлерини ичлери  къызарадыла, тохтаусуз жиляйдыла, ауузундан бла бурунундан шытылары келеди. Ырахын малда безгек, арыкъ болуу, къыйын солугъан, ичлери ётген дегенча аллай ышанла да тюбейдиле. Ауруу аллай малны биргесине тургъанлагъа 10-50, бирде уа 100  процентге да жугъады. Андан, тууарладан сора да, ууакъ аякълы малла да къыйналадыла. Насыпха, адамгъа жукъгъанына шагъатлыкъ этген шарт ачыкъланмагъанды. 

Нодулярный дерматитден багъаргъа бюгюнлюкде чечекден дарман иги болушады. Сау къалгъан мал дерматитге чыдамлы болады эм эти, сютю да къоркъуусуздула.

Быллай хатагъа тюбемез ючюн, бек биринчиден, профилактика амаллагъа уллу кёллю болмазгъа тийишлиди. Ол санда маллагъа кезиу-кезиу тынгылы къараргъа, халлерин тинтирге, ишекликге тюшгенлени башхаладан ташада (карантинде) тутаргъа, къоркъуулу регионладан тууарла неда малчылыкъ продукция сатып алмазгъа, аурууну жайгъан затлагъа къажау ишни да дайым бардырып турургъа керекди. Вакцинация да къыйматлы амалгъа саналады. Аны юч айлыкъларындан башлап, жыл сайын къайтарып, дарман салыргъа керекди. Специалистле айтханларыча, аллай амал малны нодулярный дерматитден тынгылы сакълайды.

Ауруу жайылмазча профилактика халда этилирге тийишли амалла:

Мюлкде малла ветеринар службада эм элни администрациясында эсепде болургъа керекдиле. Мал орунланы тазалыкъда сакъларгъа тийишлиди, ол санда алгъа къарагъан адамла да энчи кийимле бла жалчытылыныргъа керекдиле. Ветеринардан эркинлик болмай, тышындан мал келтирирге къоркъуулуду. Малны алгъанда, сатханда да, тёлю берсе, белгисиз сылтау бла ёлсе да, мал дохтургъа билдирирге керекди. Ветеринарла къарарча, дарман салынырча онгла къураргъа, малны соярдан алгъа специалистге кёргюзтюрге, этин да тинтирча этерге тийишлиди. 

Ауруу жукъгъаны ачыкъланса, ветеринар службаны «исси ызына» бу телефон номер бла сёлешип билдиригиз: 8 (8662) 40-64-38, неда КъМР-ни Ветеринар медицина арасына: 8 (8662) 40-54-35, деп эсгертедиле Россельхознадзорну управлениясындан.