Юйюнде

Хапар

Ануар ата юйюне келмегенли иги кесек бола эди. Не этсин, иши кёп, элде аны сакълагъан жокъ. Ёлгенлерине садакъа бериучюдю, тилеген тюбесе. Ол жаны бла чомартды. Алай а, ол келмей тургъанына жюреги жеринден тепгенча болуп, кесинден кёлю чыгъып турду да, тебиреди кюнлени биринде, юйдегисине да артыкъ сёз айтмай.

Ол самолётдан тюшгенде, кюн да башхача тийди, баям, аны тансыкълай. Хауа уа, тёгерегине сериуюн болуп айлана, къучакълай эди: «Бу жерни ажашхан жашы келгенди!» – деп, кимге эсе да сюйюнчюлюк айта.

Ол юйге киргенде, заман тохтап къалгъанча болуп, ызындан эшик этмей, иги кесекни босагъада сюелди. Ёпкелеген болур эди ансы, къабыргъада букъу басып тургъан сагъат таууш окъуна этмеди. Букъу эски кюзгюде, къабыргъа суратлада, столну акъ жабыуунда да жата эди, келгеннге аз да эс бурмай. Аланы жукъуларын сакълагъанча, къулакъны сангырау этерик шошлукъ бийледи да дунияны, Ануар кеси солууундан башха зат эшитмей сюелди.

Сора, башха адам тапмай, ала бла саламлаша, къабыргъа суратлагъа жууукъ келди. Мияланы ары жанындан къарадыла жаш атасы, анасы да, олтуруп тургъан ыннаны эки жанында сюелип. Былайда уа къарындашы бла ол чабакъ тутадыла. Ол кюн Ануарны эсине тюшдю. Суратчы шахардан къоншулагъа къонакъгъа келген Солтан эди. Ол артда сурат алдыра тургъанлай къаядан кетгенди. Суратлары уа турадыла юйледе, жерледе тагъылып, иелерини мудах хапарын билселе да, ол аланы алдыргъан кюнча, ышара не сагъайып. 

Суратлагъа къарай келгенинде, ол башха дунияча кёрюндю Ануаргъа. Алай а ол аны дуниясы эди. Узакъ да, жууукъ да дуниясы. Башханы угъай, аны жашауу. Ангылаталлыкъмыды ол бу затланы ата-баба журтундан узакъда ёсген жашына? Соруу берди, жууап этерге уа сюймеди. Нек дегенде, анасыны гюл ийиси келди, кюлгени эшитилди, аны кёргенлей жарыды бети. Атасы, бу жашдан иги ишле сакъларгъа боллукъду дегенча, сынаулугъун ёхтемлиги хорлай, къарайды. Ынна уа, тарых теренине кетгенча, сагъышлыды. «Ала сау заманда жашау къалай ангылашыныулу эм тынч эди», – деп, ахтынды Ануар.

Кёзлери къыйырдагъы суратда тохтадыла да, абызырады. Саният анга алайдан сёлешгенча болду. Тюз олсагъатчыкъда ангылады кеси да, бери нек келмей тургъанын. Иши кёпден, заман тапмагъандан да тюйюл – къоркъгъандан. Тёгерекде хар не да къалай тюрленнгенин кёрюрге, кеси тюрленнгенин билирге къоркъгъандан.

Баям, эшик ачылгъанын эслеп, орамны бирси жанында жашагъан экиге айланнган эгечи Айшат жетди:

– Ах кюнюм, Ануар, тансыкъ этип ёлтюрдюнг да кесинге. Адам алай боламыды? – деп, тырманы бла бирге къучакълады.

Сора, жюрегине тынгылагъанча, къарындашыны кёкюрегине башын салып бир кесек турду да, къаты айтды:

– Кел юйге. Ауузланнган да, солугъан да эт. Къызла келсинле да,  юйню тизгинине къарасынла. Кесим да кирмегенме, кёлюм барып, кишини да иймегенме бери. Жай солургъа келгенле уа сурап айланнгандыла. Хау, сомгъа алышмасам а ата жюрегими солууун.

Айшат, къарамына тюшген мудахлыкъны жашырыргъа кюрешсе да, кёз жашлары билдирдиле аны жюрегинде болгъанны.

Къызла уа, бири – устаз, бири-врач, ана къарындашларын тансыкълап, Аныуарлагъа ашыкъдыла. Солуу кюнде келгени иги эди.

Ануар бла Айшат, къарындашдан, эгечден туугъанла, биржыллыкъла эдиле да, ёсген, окъугъан да бирге этгендиле. Кече узуну хапар айта, тангнга чыгъып кетгенлери да болгъанды эртте. Нени юсюнден да айтхандыла. Бюгюн а сакъды Айшат хапарына. Дагъыда тёзалмады.

– Жашчыкъны да ала келсенг эди уа?

– Окъууу, иши. Докторду, менича, хирург. Аспирантурада да окъуйду.

– Нек келмейди бери бир? Сюймеймиди кёрюрге (бизни дерик эди, айтмады) атасы ёсген жерлени?

– Ким биледи, бирде келирге да болур. Ол уллу шахаргъа юйреннгенди да… – къууандырыргъамы сюйдю, эсине тюшдю да: – Билемисе, Айшат, анасы анга: «Мени тукъумуму ал, атам – профессор, кесим да – алай, мында орус тукъум бла жетишимли боллукъса, къайда эсе да бир кавказ тукъумдан эсе», – дегенди да, унамагъанды Александр. – деди.

– Иги эди унамагъаны…

Экинчи кюн экиси да къабырлагъа бардыла. Кертисин айтханда, сюймей эди Айшат аны ары элтирге. Алай не амал – тыяллыкъмыса анча жыл узакъда тургъанны?

Ала кюнлюм бетге чыкъгъанда, къоншу Мухаш къабырла тёгерегинде ёсген хансланы чала тура эди. Башха кезиу болса, Аныуар, аны къолундан чалгъысын алып, бир-эки тартмай кетерик тюйюл эди, былайда уа саламлашып ётдюле.

Анасыны гитче суратчыгъы, аны былайгъа бюгюн такъгъанча, жангыды. Къарамы бла ийнакълады Ануарны.

– Келдингми, балам? – деп эшитилди.

– Келгенме, ання, – деди мудах жашы.

Аны ол халин кёрюп, анасы бла сёлешириги келгенин ангылап, Айшат кесини анасыны обасыны аллында тохтады.

– Башынгы акъ басып турады да! – деп сейирсинди анасы.

– Энди мен жаш тюйюлме. Жылла кете барсала…

– Сау айлан! Нечиксиз сиз?

– Ишлейме… Туудугъугъуз да ёсгенди…

– Санга ушайды! Биз бу дунияда жукъ билмей тургъан суна болурсуз. Ол алай тюйюлдю…

«Тюйюлдю-юлдю-юлдю», – деп эрикледи атасыны бла анасыны араларында ёсген терекге къоннган чыпчыкъ, ол айтханы тюздю дегенча. Сора анасыны ауазы да узакъ кетип, эшитилмей тохтады.

Атасыны сынында уа жокъду сурат. «Эфендиле аны дурус кёрмейдиле», – деп, унамагъан эдиле. Болса уа, сюе эди Ануар. Ма былайда бусагъатчыкъда алай керек эди анга аны бла сёлеширге. Аякъ жанына ётдю да, тохтады.

Мухаш келди да, алагъа, битеу бу бурууда жатханлагъа деп, дууа тутдурду, Аллахдан алагъа жаннет тёрлерин тиледи. 

Энишге айланып келе, къабырлагъа къарай, кёргенлерин эсгере, къыйыргъа жете келгенлей, тохтап къалды Ануар. Санлары къалтырадыла. Гитче, уллу сын ташланы араларындан анга къарап тургъан, аны къарамын излеген кёзлени кёргенинде, алгъа атлам эталмай, сагъайды. Сора, эс жыйып, къабырла ортасы бла ары атлады. Ол Саният эди.

Саниятны ёлгенин киши айтмагъанды анга, жазмагъандыла. Баям, аяп, къозгъамайыкъ деп къойгъандыла.

Артда юйде хапар айтды Айшат Ануаргъа:

– Ол амандан эди. Кюйюп кетди эки айны ичине.

– Кими барды?

– Музафар Минги тау этегине кёчген эди эртте окъуна, андан къыз алып. Жашы Ануар жашап турады юйюнде. Иги жашды, мал дохтур.

Къызымы тилейди деб а айтмады. Барса, айтыр.

Ануар уллу шахаргъа кетгенде, Саниятны аладан таматаракъ Музафар къачыргъан эди. Къыз анда къалыргъа унамагъанда, жашны къарт атасы тобукъланнганды аллында. Къартны юсю бла атлап кеталмагъанды Саният.

Алай ачыу тийген эди Ануаргъа, аны жюрегин марап ургъанлай. Сюймей эди кечерге. Термиле эди унутургъа. Алай къайда? Бирде ол къыйнагъанча, къыйнаргъа сюе эди Саниятны. Сора къурады юйюр Ирина бла – устазыны къызы бла. Къурады. Насыплы уа болмады. Аны киеую, аны эри деген болмаса, Ануарны аты башха тюрлю айтылмады. Айтыллыкъ да тюйюлдю. Юйюм деб да айталмагъанды, анча жыл жашагъанда да анда. Мындады аны юйю.

Дерти да дерт тюйюл – кесин ачытды къайтып. Бир киши да хорламады анда. Ол сюймеклик Саниятны Музафар къачыргъан кюн ёлген суннганды. Ол а ёлмегенди. Алай ачыгъанды. Бек ачыгъанды ол сюймеклик, Ануар, сюймегенин алып, Саниятны жангылычын къайтаргъанда. Ол эсине тюшдю да, аны къатында шош олтургъан Айшатха айланып:

– Башхаланы жангылычлары да бизни боладыла, биз аланы къайтарсакъ, – деди.

Ангыладымы, ангыламадымы Айшат, жукъ айтмады. Кёз аллына уа ала школну бошагъан кюн келди: ала, жангы жолла ачарыкъ къызла, жашла, Ануар бла Саният да, ол да, сары къая башына чыгъып, анда сюелгенде, кюн Къанжал табада къызара, кёк да кимит бетли болуп, не ариулукъ бар эди дунияда…

Ануар энди мындан кетмезлигин алыкъа билмей эди ол.