Жигитни аты ёлмез

Биринчи дуния урушха къатышхан таулу жашланы араларында Гелястанланы Ибрагимни жашы Кёккёз да бар эди. Карпат тауланы тийресинде къызыу сермешледе кишилигин кёргюзтюп, кёп сыйлы саугъалагъа тийишли болгъанды. Ол санда Георгий жорну юч даражасы берилгенди анга.

Аллай махтаугъа уа кёп жигитле жеталмагъандыла. Саугъаларыны бирини берилгенини юсюнден былай айтылады: «Шутромице элни къатында къызыу сермешни кезиуюнде, топ-окъ атылгъанына да къарамай, тасхагъа барып, уллу магъаналары болгъан шартланы мажарып келтиргенди. Андан сора бардырылгъан чабыуул жетишимли болуруна себеплик этгенди».

Орус патчахны аскерлеринде къуллукъ эте, ол дагъыда кёп сермешлеге къатышханды. Аны таныгъанла Кёккёзню юсюнде бичакъ, окъ жаралары болгъанларын эсгериучю эдиле. Аны нёгерлерини, командирлени араларында намысы-сыйы жюрюгенди. Аскер башчыла уа, таулу жашны хунерин, гиртчилигин жаратып, анга сотник чын да бередиле. Жюз аскерчиге тамата болады.

Урушну кезиуюнде, душман аскерлери бла сермеше, кишилигин кёргюзте турады. Ол да тауусулгъунчу – революция, ызы бла инсан уруш башланады. Ол кезиуде Гелястан улу къуллукъ этген аскер бёлюм Будённовскну тийресинде турады. Алайда акъ аскерле бла «къызылланы» араларында уллу атышыула болгъандыла.

Гелястан улуну жюреги къыйналса неда бир бек ачыуланса, къамичиси бла чуругъун уруп, казармада ары-бери баргъан къылыгъы болгъанды.  Бир жол Кёккёз ол къылыгъын  да эте, Атабий улугъа: «Атланы дорбаларын сал, иерлерин алма, айылларына бошла, тёгерек-башха да сакъ бол», - дейди.

Ол да алай эте тургъанлай, ушхууурну ашап бошагъанлай, аскер бёлюмню штабында къуллукъ этген Огъары Малкъардан Абайланы жашлары ырбын-чырбынла бла бугъуп ары келеди. Шалкону эслейди да: «Сотник къайдады?», - деп сорады. Ол а «Казармада къамичи бла чурукъларын тюе айланады», - деп, таматасына ашырады.

Абай улу Кёккёзню къатына келип: «Бусагъат сени тутаргъа келликдиле. Тутханлай ёлтюрлюкдюле. Башынгы оноуун эт», - деп, келгенича, шыбыртсыз кетеди.

Олсагъатлай Гелястан улу, адамларын тизип: «Тынгылагъыз, жашла! Быланы ишлери битгенди. «Къызылла» жетип келедиле. Мен кеси ыразылыгъым бла алагъа ётеме. Биз къара халкъбыз. Бийлени къоруулап, аладан тюшерик жокъду. Жарлы халкъыбызгъа къошулайыкъ. Мен бусагъат окъуна кетеме. Кеси ыразылыгъым бла мени бла келеме дегенле,  терк окъуна тебирегиз. Сюймегенле уа къалсынла. Алай эрттенликге дери казармадан чыкъмасынла. Адамла салып кетерикме. Былайдан тепгенни къанларыкъдыла», - дегенди.

Кёккёзге бойсуннган жюз адамны кёбюсю таулула бла къумукълула эдиле. Къабартылыла, оруслула да бар эдиле. Аладан юч жыйырмадан артыгъы командирлери бла тебирейдиле. Сотникни аскерчилерини араларында дебери иги эди. Ол себепден ала жашауларын анга ышанадыла.

Ала кетип бара,  алларына къазакъ аскерле чыгъып къаладыла. Таматалары: «Кимлесиз, къайрысыз», - деп тохтайды. Кёккёз а: «Сотник Гелястан улу кесини адамлары бла буйрукъну толтурургъа барады. Жолубузну бош этигиз», - дейди. «Алай эсе, парольну айтыгъыз», - деп тохтайды акъ аскерчилени таматалары.

Ол заманда Гелястан улу, аны къатына барып: «Энчи буйрукъну толтурургъа баргъанладан сен не пароль излейсе», - деп, аны башына къамичи бла урады.

Андан сора мынга абери айтыргъа адам базынмайды. Алайдан кетип, иги кесек жол къыдыргъандан сора, «къызылла» болгъан жерге жетдиле. Кёккёз командирледен бирине тюбейди. Аны бла штабха барып, ишни болушун айтады. Ол кюнден башлап, инсан уруш бошалгъынчы къызыл аскерде да жюз адамгъа командирлик этип тургъанды.

Власть тохташхандан сора, Гелястан улу элине, Яникойгъа,  къайтады. Къырал къуллукъда да ишлегенди. Энчи мюлк да жюрютгенди. Эки ат жегилген линейкасы да болгъанды. Кеси миннген къаратор ажири да бар эди.

1936 жылда, Думала элден Яникойгъа келин келтиредиле. Кёккёз да анда болады. Яникойгъа жете келген жерде ат бла алгъа чабып кетеди. Ол заманда аллай адет болгъанды. Элге жете келген жерде, аты абынып, къалай эсе да тапсыз жыгъылып, Кёккёз алайда ажымлы ёледи.

Битеу Чегем ауузунда жашагъанла, аны таныгъанла анга бушуу этген эдиле. Тёбен Чегемден Боллуланы бир жашлары уа анга жыр да къурагъан эди. Аны эшитген эр кишини окъуна кёз жашлары келмей къалмагъанды. Жарсыугъа, ол жыр унутулгъанды.

Къадары алай болур эди да, Гелястанланы жигит Кёккёз ажымлы ёлдю. Ызындан жашы Исхакъ бла къызы къалдыла. Бир къауум жылдан а Уллу Ата журт уруш башланды. Яникойдан ары баргъанланы санында Кёккёзню жашы Исхакъ да болгъанды. Жыл саны да жетмей тургъанлай кетгенди ол къазауатха.

Жигит кишиден туугъан таулу жаш кёп къанлы сермешлеге къатышханды. Атасы уруш этген Совет власть ючюн, Ата журту, халкъы ючюн немис фашистле бла къанын-жанын аямай уруш этгенди. Сыйлы саугъалагъа да тийишли болгъанды.