Биз нек ауруйбуз?

Адам нек ауруйду? Ол аш бламы байламлыды? Огъесе жюрек тынчлыкъларын тас этгенлеми къыйналадыла? Бу соруугъа жууапны  врач Этезланы Зульфия бергенди.

- Биринчиден, тютюн хата келтиремиди?

-Хау, бу осал къылыкъ жашауну 8-15 жылгъа къысхартады. Тютюн ичиучюле, башхала бла тенглешдиргенде, юч кереге кёп инфаркт боладыла, ёпкелери ракдан ауругъанланы да 90 проценти тютюн ичгенлери бла байламлыды. Андан сора да, тютюн ичиу панкреатитни, гастритни, бир-бир кёз аурууланы къозгъайды, сабий туудурмазча этерге боллукъду.

-Аракъыны оздуруп ичиуню юсюнден да толу хапар айтсагъыз эди?

-  Ичгичилик жюрек, къан тамыр, бауур аурууланы сылтаууду. Дайым аракъы ичгенни билими азаяды. Врачла аракъыны сюйгенле 60 тюрлю ауруудан ауругъанларын тохташдыргъандыла.

- Баям, саулукъну мурдору ашды?

- Хау, аш-азыкъны татымлысы, игиси къарыу – кюч береди. Генетикле билдирген шартлагъа кёре, ракдан ауругъанланы 35 проценти осал аш ашагъанлары ючюн ауругъандыла. Биз хар зат да ёсген аламат жерде жашайбыз, аны себепли, бахчабыздан окъуна кёп тирлик жыябыз. Битеу дунияда да биздеча тюйюлдю. Адамла ичерге суу, ашаргъа аш тапмай ёледиле. Бизде уа эринмей ишлеген башын кечиндирликди, нек дегенде табийгъат болумларыбыз, жерибиз ким да сукъланырчады.

-Гиподинамия да шёндюгю дунияны бек уллу къыйынлыгъыды. Биз сау кюнлени тепмей олтурабыз.

- Хау, ол а саулукъну аз-аз бузады.  Кюн сайын алты сагъатдан кёп заманны олтуруп ишлеген адамла, келе тургъан онбеш жылдан сора ауруп башларгъа боллукъдула, юч сагъатдан аз заманны ишлегенле бла тенглешдиргенде, саулукълары осалды.

- Дагъыда стрессле. Бюгюн ишинг барды, тамбла жокъду…къайдан чыгъарыкъды саулукъ?

- Бусагъатда дунияда кёп къыйынлыкъла бардыла, аланы жели хар юйге да киреди. Узакъгъа созулгъан къаугъалы болум - гастритни, гипертонияны, стенокардияны айныуларыны, жукъусузлукъну, веществоланы алышыныулукълары бузулгъаныны шартыды. Алимле айтханларына кёре, аурууланы 75-90 процентлери стресс бла байламлыдыла.

-Ауруула  болмазча этерге бир амал бармыды?

-Ауруулагъа профилактика халда къажау кюреш эм аланы къаллай ауруула болгъанларын алгъадан билиу - къыралны ишлери болсала, къыралны халкъыны саулугъу игилениригине сёз да жокъду.

- Ауруучу жууукъланы саны уа?

-Ала не къадар кёп болсала, аллай бир къоркъуу барды сиз да аурурсуз деп. Сёз ючюн, ата - анадан бири аллергиядан ауруй эсе, сабий да аурургъа боллукъду деген 20-40 процентни тута эсе, ата, ана да ауруй эселе да, сабийлери уа аурургъа боллукъдула деген оюм 40-60 процентни тутады.

Хауаны кирленнгенини зараны да бусагъатда бек уллу жарсыуду. Промышленность айныгъан шахарлада жашагъан сабийле, экология жаны бла таза шахарлада жашагъанла бла тенглешдиргенде, сууукъ тийген аурууладан 2-2,5 кере кёп ауруйдула.

- Дауур да кёпдю шёндюгю дунияда.

- Хау, элли-элли беш децибел кючю болгъан дауур нерваланы системаларыны ишлеуюн бузады. Уллу автомобиль жолладан 100 метр узакълыкъда болгъан юйлеге жетген дауурну кючю  жетмиш  децибелден аз болмайды.

-Тереклени, юлкюлени барлыкълары да магъаналы болур  шахарда?

- Хау, паркланы, терек бахчаланы къатларында жашагъанла аз семиредиле, солуу тамырлары, жюреклери да къыйнамайдыла.

Элекртомагнит таякъла нерва системагъа, къан этиучю системагъа заран тюшюрюрге боллукъдула. Алайды да, электроызланы, мобильный байламлыкъны вышкаларыны къатларында жашау этерге керек тюйюлдю.

Медицина жаны бла терк болушлукъ этерча болсун. Уста врачха терк жетерча болса, ауругъан аягъы юслерине да аллай бир терк турлукъду.

Байсыланы Марзият.