«Сабий сыртын тюз бир заманда да тутмай эсе, аны бир къыяуу болургъа болады»

Сыртны бош къынгырлыгъын бла аны аурууну хатасындан бузулгъанын бир бирлеринден айыра билирге керекди. Аны юсюнден врач Холамханланы Халимат бла ушакъ этгенбиз.

- Адамны сыртыны тапсызлыгъы неден чыгъады?

-  Ол кесини санларын тап тутмагъаныны, сыртын тюзетип, инбашларын кётюрюп турургъа юйренмегенини хатасындан чыгъады. Санлада эт шаугютлеге жарау этилмесе, ала, къарыусузла болуп, энишге  салынып, адамны чархын субайлай туталмайдыла. Аллай сылтауланы ал кезиулеринде сюеклеге  заран жетмейди. Ол себепден а сыртны тюзетирге онг барды. Сюеклеге эм жиклеге къыяу жетсе, аркъа жикле кеслерини жерлеринден бир жанына тебедиле. Ала онг неда сол жанларына  къынгыр болсала, сколиоз ауруу чыгъады. Адам алгъа асыры бек бюгюле эсе эм сырты тёгерек бола башлай эсе, жаш заманындагъы кифоз аурууу айныгъанды. Тёреде болуучусуча, кифоз уллу болмагъан сколиоз бла байламлы болуп чыгъады. Аллай кезиуледе уа, врач къатышмай иш тюзеллик тюйюлдю.

– Кеси кесибизни  къалай тинтирге керекди?

- Кесигизни тинте эсегиз, кюзгюню аллында сюелигиз, сабийигизге къарай эсегиз а, аны кесигизни аллыгъызда тюз сюелтигиз. Къолларыгъыз бла аякъларыгъыз бир сызлыкъда, бирча бийикликде турургъа керекдиле, арт жаныгъыздан къарагъанда уа – жауурунларыгъыз. 14-15- жыллыкъ жаш адамны  санларында сезилген бузукълукъла, заман оза баргъанда, кеси алларына тап болуп къалыргъа да боллукъдула. Алай аллай бузукълукъ кичи школчуда ачыкъ эслене эсе уа, ортопедден болушлукъ излерге  керекди.

-Гуппурлукъну барлыгъын-жокълугъун а къалай билирге боллукъду?

– Сабийни къабыргъагъа, анга желкеси, аркъа сюеклени жауурунланы араларындагъылары, къуйругъу эм табанлары - барысы да тийип турурча  сюегиз. Ол кезиуде башда айтылгъан затладан  къабыргъагъа жетмегени бар  эсе, инбашла алгъа  ауаракъ бола эселе, аркъа  омурау, бузулуп, къынгыр болгъанды.

– Неге аслам эс бурургъа керекди?

– Сабий къалай олтургъанына эм сюелгенине. Ол сыртын тюз бир заманда да туталмай эсе, къыяуу барды. Дерсле бошалгъанларындан сора, сабийни, сыртым арыгъан эм ауругъан этеди деген тарыгъыууна да къулакъ салыгъыз.

– Баям, сабийни акъылбалыкъ бола тургъан заманы бек магъаналыды?

 – Гуппурлукъ (кифоз) асламысында  адамны чырхында  ол кезиуде айнып башлайды.  Бийик бойлу школчуланы кёплери, ол тюрлю энчиликлери ючюн ийменип, энишге ийилерек болуп, инбашларын энишгерек тутуп айланыргъа кюрешедиле. Аллай заманлада уа сабийге бийик ёсюм – ол ариулукъду, деп ангылатыргъа  керекди.

– Столну бийиклиги къаллай болургъа керекди?

–  Столну бийиклиги  олтургъан заманда окъуучуну кёкюрегинден аз-маз алашаракъ, бюгюлген билеклени жингириклерини тенгликлеринде болургъа керекди. Сабий ишлеген кезиуде  столну бла аны кёкюрегини араларында  узакълыкъ  он сантиметр болса тапды. Тюз шинтиг а  (табуретка угъай) быллайды: аны юсюнде олтургъанда, сабийни аякъларыны балакълары толусунлай полгъа басылып турургъа керекдиле. Шинтик асыры бийик болса, школчуну аякъларыны тюплерине бир затны, тап келишдирип салыгъыз, ол зат  базыкъ китап болса окъуна жарайды.

Сабийни тёммегинде  къынгырлыкъны эслегенлей, эринмей, аны врачха-ортопедге не къадар эртте элтирге керексиз. Аны юсюне да, омурауну  къынгыр болууу бек терк айныгъан аурууду. Багъыу не къадар эртте башланса,  жарсыудан къутулургъа ышаныулукъ аллай бир кёбюрекди.

–Гуппурлукъну   багъыуу неди?

–Жаш адамланы кифозларыны (гуппурлукъларыны) асламысы багъыу физкультура бла багъыладыла. Санланы тапсыз айныуларыны юсюнден айтханда уа,  врачланы оюмларына кёре, ол тюрлю осал иш эринчекликни хатасындан болады. Андан а тёрели зарядканы болушлугъу бла окъуна къутулургъа болады.

Андан сора да, сыртда  эт шаугютлеге массаж этиу да иги болушады,  сёзсюз, анга гимнастиканы да  къошаргъа керекди.

Тёшек да тап болургъа керекди. Ол ортопедический эм къатыракъ болса уа, бютюнда игиди.

– Корсетлени юслеринден не зат айталлыкъсыз?

– Корсетле (чубала), сыртны тюзетирге себеплик этгенле. Ала  жарсыуну  толусунлай кетералмайдыла, жаланда ол тюрлю бузулууну аз-маз  тюзетедиле.

Жарау да иги болушады.  Сыртны эм шаугютлерин, кюн сайын жарау этип, бегитирге керекди.

Жаланда врачны болушлугъуна ышаныргъа боллукъду – ол тийишлисича багъыугъа юйретирикди, кертиси бла да, болушургъа боллукъду. Башда айтылгъаныча,  бу жарсыудан толусунлай къутулуу жаланда адамны кесини  къолундады, сёзсюз, былайда докторну эсгертиулерин  толтурургъа керек боллукъду.