Тюзлюкню жолу бла баргъанды

Бу хапарыбызда бир юйюрню къууанчлы, жарсыулу кюнлерини юслеринден айтырыкъбыз. Таматасы Беппайланы Сосуну жашы Таусоду. Газетде аны юсюнден жазылгъанды. Болсада аллай адамны аты сагъыныла турургъа тийишлиди, эллилери, жаш тёлю да биле турурча.

Ол 1906 жылда Яникойда туугъанды. Анасы Жарашууланы Фатима эди. Адрах, Гитче деп эки къарындашы болгъандыла, жангыз эгечини аты уа Азий эди.

Революцияны аллында жылла. Къарындашла, энди акъылбалыкъ бола тургъанла, атлары бла сабан сюре боладыла. Бир ингирде алашаны урлайдыла. Адрах гудучуланы ызларындан болуп, Кенже тийресинде жетеди. Ала уа, сауутланнган адамла, ушкок атып, аны алайда жоядыла. Гитче уа ауруп ёлгенди. Азий Боллулагъа эрге баргъанды. Аны бир къызы бла жашы болгъанды.

Таусо Нальчикде Ленинчи окъуу шахарчыкъда билим алады. Андан сора элде колхозну председатели болуп бираз ишлейди да, ызы бла кеси окъуп кетген жерге кёчеди. Анда студентлени окъутханды. 1931 жылда 13 мартда обкомну члени болады. Ол заманда Таусо малкъар тилде чыкъгъан «Ленинчи жол» газетни редактору эди.

Къыйын, къоркъуулу кезиу эди. Таусо ишни къолгъа алады. Ары дери уа Ростовда марксизм-ленинизм краевой курслада окъуйду. Аны тауусуп къайтхандан сора Нальчикде Ленинчи окъуу шахарчыкъда бираз ишлейди. Башында айтханыбызча, газетге андан кёчеди. 1933 жылда малкъар тилде «Къабарты-Малкъар литературада суратлау жыйымдыкъ» чыгъады. Аны авторлары Хочуланы С., Отарланы С., Гуртуланы Б., Татталаны М., Беппайланы Т., Улбашланы А., Теммоланы Х, халкъгъа керекли огъурлу иш этгендиле.

Жарсыугъа, жалгъан дау бла аладан тутулгъанла болгъандыла. Ол санда Беппай улу Таусо да. Аны олтуртуп, алты айны ичинде соруу этип тургъандыла. Кёп жылладан сора, Къыргъызда жашагъан кезиуюнде, биргесине ишлеген нёгерине айтыучу эди, къаты тюйюп, азап сынатханларын.

Таусону партиядан да чыгъарадыла. Терслик тапмагъандан сора башына эркин этедиле. Калмыков жангыдан алайыкъ деп кюрешсе да, Беппай улу унамайды. «Партиягъа жангыз бир кере киредиле», - деп къояды. Ол заманда алай айтыргъа да жюрек керек эди.

Ол тутулгъан кезиуде юй бийчеси Газаланы Фатимат, жылы толгъан къызчыкълары Аминат бла фатарларында эдиле. Тиширыу къаты ауруп къалады да, анда къарар адам болмай, жууукълары элге келтиредиле. Таусо да, элге къайтып, кеси башчылыкъ этген колхозда ишге тохтайды. Ара мюлкню бал чибинлери бар эдиле да, алагъа къарап турады. Юйге жангы жан да къошулады. Атына Абдул-Керим атайдыла.

Алай бла къауум жыл озады. Уллу Ата журт уруш да башланады. Яникойда, башха элледе, шахарладача, жашланы къазауатха чакъырадыла. Къыркъ экинчи жыл кезиу Таусогъа да жетеди. Аны Карагандагъа ашырадыла. Урушха танкла, самолётла, башха сауутла чыгъарыр ючюн аслам темир керек эди. Аны эритир ючюн а – таш кёмюр.

Жер тюбюне кирип ишлеген бюгюнлюкде да бек къоркъуулу эмда къыйынды. Уруш жылланы кезиуюнде уа айтмай окъуна къой. Таш кёмюр къазгъан магъаданчыла да жанларын къолларына алгъанлай тургъандыла. Аны эсге алып, къырал алагъа аш-азыкъны бираз асламыракъ бере эди. Таулу жаш къабынындан юлюш чыгъарып, юйюрюне, юйдегисине жиберип тургъанды.

Ала уа сюргюнню кезиуюнде Къыргъызстанны Ош областыны Наукат районуну Наукат элине тюшедиле. Фатимат ара мюлкде, тахта кёгетле ёсдюрген бригадада ишлеп башлайды. Кесини эгечи Зайнаф бла къарындашлары Алий, Азиз Къызыл-Къаягъа тюшедиле. Келгенлей окъуна биринчи шахтагъа ишге киреди. Аны хакъына чыкъгъан аш-азыкъны жартысын Азиз кече бла Наукатха эгечи Фатиматха элтип болгъанды. Арада уа эки жыйырма километр жол.

Уруш да бошалады. Къазауатха кетип сау къалгъанла аз-аздан къайта тебирейдиле. Таусо уа алыкъа шахтада уруна. Атасы Сосу жашын кёрюрге бек термилип тургъанды. Жарсыугъа, ол къайтхынчы дуниядан кетгенди.

Ол 1947 жылда келеди юйюрю болгъан жерге. Ауруулу болуп, къыйналып. Къауум кюннге ишден эркин этедиле. Ол кезиуде бир эллиси Гелястанланы Махмут милицияда ишлей эди да, аны болушлугъу бла Таусо, ызына шахтагъа къайтмай, юйюрю бла къалады. Элде колхозда ишлеп турады.

Тутулгъан кезиуюнде кёп тюйюлгени ючюн жюрек ауруулу болуп къалгъанды. Андан сора да, шахтада ауур ишде урунннганы да кесин билдиргенди. Алай бла саулугъу осалдан осал бола Беппай улу 1951 жылда ауушады.

Юйдегиси Фатимат бла ала бир жаш, юч къыз ёсдюргендиле. Беппай улу да, дунияда аз жашагъан эсе да, тюзлюкню жолунда баргъанды. Ариу ыз къойгъанды. Сабийлери, туудукълары атын унутмайдыла, аны бла ёхтемленедиле.