Энчи къуллугъу – банк биригиуню таматасы

Атасы Аубекир  уллу иш кёллюлюгю, таукеллиги, адеплилиги, жууукъларына сакълыгъы бла Борисге не заманда да юлгю болгъанды. Ол Финн къазауатха эмда Уллу Ата журт урушха къатышханды, Ленинградны азатлар ючюн сермешгенди, ол кезиуде жаралы болгъанды, ачлыкъ сынагъанды, алай кесине бакъдыргъандан сора, жангыдан  фронтха къайтханды эмда бир аягъын тас этгинчи душман бла кюрешин тохтатмагъанды. Сакъат болуп тургъанлай да, кёчгюнчюлюкню азабын сынагъанды, туугъан журтуна къайтып, Жемталада юйюрю бла орналып, кёп чырмауладан къутула, жашауун жангыдан къураргъа кюрешгенди. Тынч тюйюл эди, алай а туугъан жерини хауасы, игиликге ийнаныуу, таукеллиги да не уллу къыйынлыкъланы да хорларгъа болушхандыла.

Борис Аубекирович юйюрлери уллу эмда шуёх болгъанын ёхтемленип айтады. Аталары колхозну автогаражында къалауур болуп ишлеп башлагъан эди, аз-аздан печь къаларгъа да юйреннгенди. Бир аягъында сюелип печь къалагъан тынч болмагъан эсе да,  ишин уста эмда терк бардыргъанына кёпле сейирге къалыучу эдиле. Огъары эмда Тёбен  Жемталада, башха элледе да Эндрейланы Аубекирни уста къоллары бла ишленнген печьле арт заманлагъа дери да сакъланнгандыла.

Ол къалай ишлеялгъанды, бир аягъы бла бачхыч бла къалай кётюрюле болур эди – аны кёз аллынга келтирген окъуна къыйынды. Алай юйюрюн кечиндирирге, бир затдан къыйналмазча этерге итиниулюгю бергендиле анга кюч-къарыу.

Аналары уа юй жумушладан эркин заманында олсагъат къолуна эшиуню алгъанды, къызларын да бош турмазгъа юйретгенди. Аланы мюлклери да гитче тюйюл эди: бир-эки мал тутмай къалмагъандыла, къойла, юй къанатлыла да аз тюйюл эдиле. Юйюр къолайлыгъа саналгъанды, аш, кийимле да жетишмей къыйналмагъанды. Ол а Аубекирни  бла Багъалыны арый-тала билмегенлерини хайырындан болгъанды. Ала сабийлерин да эринчеклик, мёхеллик да этмезге юйретгендиле.

Борис акъылбалыкъ болмагъан заманында окъуна  оюм эте билгени бла, ауур акъыллы болгъаны бла да  айырмалы эди. Анга буюрулгъан ишни толтургъунчу тынчаймагъанды. Юйюрню башха адамларыча, юйде кёп жумушла тындыргъанды, не ишге да эринмей узалгъанды. Школну бошагъанында, Госбанкны Совет районда бёлюмю анга Астраханьда СССР-ни Госбанкыны эсеплеу-кредит техникумда окъурча къагъыт береди. Ол а, айхай да, неге окъуругъун билмей эди, алай таматаланы айтханларын этиуню тюзге санап, ол заманда даражалыгъа саналгъан техникумгъа кирип окъугъанды. Артда уа, 1977 жылда, Дондагъы Ростовда халкъ мюлкню институтун да бошайды.

Урунуу жолун Борис Аубекирович 1970 жылда СССР-ни Госбанкыны Къабарты-Малкъар  Республикалы конторасыны Нарткъалада бёлюмюнде экономист болуп башлагъанды. Анда 1972 жылгъа дери ишлегенди.

СССР-ни Госбанкыны Къабарты-Малкъар Республикалы конторасыны Совет районда бёлюмюню таматасы болуп уруннганы анга банк ишге терен тюшюнюрге, инсанлыкъ деберин да кётюрюрге уллу себеплик этгенди. Онбеш жыл (1972-1987) бек кёп сейир эмда магъаналы кезиулени сыйындыргъанды кесине. Аланы Борис Аубекирович уллу ыразылыкъ бла эсгереди – кёп затха тюшюнюуню эмда кеси аллына оноу этиуню деменгили заманынча.

Ма ол жыллада банкны бёлюмюнде ишлегенлени социал къолайларын игилендириу жаны бла уллу иш бардырылгъанды. Ол кезиуде этилген иги тюрлениулени тизмесинде бу шартны энчи белгилерчады: ол башха ишге кёчерни аллында битеу ишчиле да тынгылы фатарла бла жалчытылыннган эдиле. Алай болур ючюн, Эндрей улу журтланы къурулушларына банк да кесини  юлюшюн къошарча этгенди. Дагъыда аны башламчылыгъы эмда къатылыгъы бла бёлюм печь бла жылытылгъан эски юйчюкден тынгылы мекямгъа кёчген эди. Аны да эсге тюшюрген хычыуунду анга.

1987 жылда Къабарты-Малкъарда Госбанк бир ненча банкга бёлюнеди, Эндрейланы Борис а СССР-ни Жилсоцбанкыны Къабарты-Малкъар Республикада управлениясыны таматасына салынады. Ол а артда, 1990 жылда, «Нальчик» коммерциялы банк болады.

Айхай да, ол арталлыда башха даража эди. Озгъан урунуу жылла, магъаналы борчланы бютюн къыйматлы тамамлауну амалларын излеу жангы, бютюн уллу эмда жууаплы ишге - санга киши оноу этмеген, закон, банк жорукъла болгъан, жаланда кеси усталыгъына бла жууаплылыгъына таяныргъа тюшген ишге - хазырланыу болгъан кёреме.

Бек алгъа ол банкны мекямы бла байламлы жумушланы тамамлагъанды. Ол да бошдан тюйюл эди: Жилсоцбанк Нальчикде Головко орамда Госбанк бла бир жерде туруп, тарлыкъ сынагъанды. Шёндю «Нальчик» Банк орналгъан жерде «Каббалкпромстрой» трест мекям ишлеп башлайды. Банк кеси ырысхысына жерни сатып алып, офисин алай ишлетгенди. Тёгерегинде энчи иели юйледе уа банк ишчилери да жашарча этгенди.

Бу шартны белгилемей жарамаз: «Нальчик» банк къуралгъандан сора, къыралда жамауат-политика болум башха тюрлю болгъан эди. Аны бла бирге уа банкланы ишлеу халлары да тюрленнгендиле. Бек уллу жангычылыкъ - банкла энди жаланда кеси кючлерине таяныргъа керекдиле. Капитализмни болумларында жаланда низамны къатыландырыу бла «батылмай» къалыргъа боллугъуна кёпле тюшюналмагъандыла. Аны ючюн болур, кеслерини банкларын къураргъа кёпле кюрешгендиле.

Алай жылдан-жылгъа ишлерге къыйындан-къыйын болуп баргъанды. Россейни Банкы да низамны, жорукъланы да къатыландыргъанды. Банк ишни тап халгъа келтирген законла да чыгъарылгъандыла. Аллай болумда жаланда законнга бойсуннганла, не амал бла да байыкъланыргъа итинмегенле, сакъ бола билгенле «жутулмай» къалгъандыла.

Бюгюнлюкде «Нальчик» Банк Къабарты-Малкъар Республикада кеси аллына ишлеген жангыз банкды. Ол а аны айныу жолу оюмлу белгиленнгенине, ишин къурауну энчи амалы табылгъанына шагъатлыкъ этеди. Ма ол шартла жалчытхандыла аны тутхучлу ишлеуюн, адамланы анга ышаннганларын, файданы ёсе баргъанын да.

Тюзлюк бла ишлеген финансла рынокга кеси аллынга кириширге къыйынды. Анга тюшюннгенде, «Нальчик» Банк Россейли банкланы ассоциациясына эмда Россейни Финансла рыногуну миллет советине киреди эмда алай бла  чынтты профессионалладан къуралгъан кючлю жамауат биригиулени анга тутхучлулукъ этиулерин жалчытады. Банкирлени бла страховщиклени алай бирикгенлери хайырлы болмай къалмагъанын таукел айтыргъа боллукъду. Аллай даражалы организацияла къуралгъанлары бла банк структураланы эмда къыралны араларында хайырлы эмда ышаннгылы байламлыкъла тохташдырыргъа къолдан келгенди.

 «Нальчик» Банк къуралгъанлы бери да жандауурлукъ иш бла кюрешгенин къоймагъанды. Эндрей улу кеси да огъурлу ишлери бла белгилиди. Жандауурлукъ ишни юсюнден айтханда, республиканы биринчи Президенти Валерий Мухамедович Коковну кезиуюнде къуралгъан «Ышаннгылылыкъ» фондну сагъынмай къояргъа жарамаз. Андан кёпле болушлукъ излегендиле, алай барысына да себеплик этерге ахча  жетишмей эди, къырал да къытлыкъ сынагъанды. Ол заманда Эндрейланы Борис жандауурлукъ фондну ишин анга бла аны коллективине буюрурларын тилегенди. Фонд Валерий Коковха тилеклери бла баргъан кёплеге эс тапдырып тургъанды. Фондну ахчасы жетмеген кезиуле да кёп болгъандыла, ол заманда банк кеси файдаларындан тёлеп тургъанды.

Эндрей улуну жамауат ишге да тири къатышханын республикада кёпле биледиле. Ол КъМР-ни Парламентине депутатха эки кере сайланнганды эмда ол борчун да бет жарыкълы толтургъанды, айырыучуларын сокъурандырмагъанды. Республиканы бюджетин къураугъа Эндрей улу артыкъда сакъ болгъанды, ол магъаналы ишге жууаплы кёзден къарагъанды. Социал-экономика, налогла бла байламлы эмда башха  законопроектле сюзюлген заманда, аны терен магъаналы оюмларын, шарт предложенияларын кёпле эсде тута болурла.

Ол дагъыда 30 жылдан артыкъ заманны къырал учреждениялада ишлегенлени профсоюзларыны Къабарты-Малкъар рескомуну бла  президиумуну келечиси болгъанлай келеди. Президиумну жыйылыуларында, пленумлада бла конференциялада сёлешип, оюмларын айтады,профсоюзланы айныуларына не зат чырмагъанын ачыкъламай къоймайды, кемчиликлени кетериуню кеси билген амалланы да туура этеди.

Борис Аубекировични къыйынына бийик багъа да бичилгенди. Ол «Госбанкны отличнигиди», 2007 жылда уа анга «Россей Федерацияны сыйлы экономисти» деген ат аталгъанды. Власть органларындан да кёп кере махтау алгъанды, анга сыйлы грамоталарыны кёплюгю шагъатлыкъ этеди. Ол санда Къабарты-Малкъар Республиканы Сыйлы грамотасы бла да белгиленнгенди.   

Жамауат саугъалары да кёпдюле: «Сыйлы банкир» деген белгиге эки кере тийишли кёрюлгенди, Россейни айырмалы менеджерини диплому берилгенди, КъМР-ни Парламентини Сыйлы грамотасы бла да саугъаланнганды.

Ол саугъаланы араларында Россейни Президенти Владимир Путинни Ыразылыгъы Эндрей улугъа артыкъда багъалыды. Анга ол даража 2000 жылда «къыйматлы ишлегени, къыйын кезиуледе тюз амал таба билгени, къырал казнаны толтурургъа себеплик этгени ючюн» берилгенди.

Россейни банкларыны ассоциациясыны эмда Россейни Финансла рыногуну миллет советини дипломлары бла сыйлы грамоталары да энчи жерни аладыла. Ала Эндрей улуну къыйынына уллу багъа берилгенине, чынтты профессионалланы араларында аны даражасы, намысы да бийик болгъанларына шагъатлыкъ этедиле. Былайда бир шартны белгилерге тийишли кёреме: Борис Аубекировични аны коллегалары атагъан энчи къуллугъу барды – банк биригиуню таматасы. Аны бла артыкъда бек ёхтемленнгенин ол букъдурмайды.