Булунгудан Карпатыге дери жетген батыр

Булунгудан Аккайланы Солтанбекни жашы Къумукъ Финн къазауатха къатышханды, Уллу Ата журт урушну кезиуюнде уа ол кесин сынаулу, батыр, жигит аскерчича кёргюзтгенди. Командование бир ненча кере къырал саугъала бла белгилегени да анга шагъатлыкъ этеди. 

Къумукъну аскерге 1938 жылда чакъыргъандыла, ол Белоруссияда Тимошенкону атын жюрютген атлы дивизиягъа тюшгенди. 1939 жылда дивизия механизацияланнган корпусха тюрлендириледи, аны къауумунда бизни жигит Финляндия бла къазауатха къатышханды. 

Бир жол тасхачыла, аланы арасында Къумукъ да, финн мараучуну жесирге алгъан эдиле. Ол терекни чапыракъларыны ортасына бугъуп, кесини къара ишин бардыргъанды. Совет аскерчиле аны къуршоугъа аладыла эмда штабха жетдиредиле. Мараучу совет аскерлеге магъаналы шартланы билдиреди.  

Финн урушдан сора бизни жигитибиз къуллукъ этген бёлюмню Закавказье аскер округга кёчюредиле. Уллу Ата журт урушха да ол былайда тюбегенди,  318-чи мараучу дивизияны разведканы энчи эскадронуну къауумунда Новороссийскни къоруулау сермешлеге къатышханды. 

1943 жылда сентябрьде совет аскерле Тамань жарым айрыкамда душманны къысып, алгъа барыуну къурайдыла. Ноябрьде уа 318-чи мараучу дивизия Къырымда Эльтиген элни тийресин аладыла. Бу жерге урушну тарыхчылары «Жаннган жер» деп атагъандыла. Жаяу разведканы взводуну командирини кенгешчиси старшина Аккайланы Къумукъ аскерчи нёгерлери бла  Керчь богъаздан кемеде  биринчилени санында жюзюп ётедиле. Ол а душманны эсин кеслерине бурур ючюн этилген жашырынлыкъ эди. Аны хайырындан совет аскерлени асламы Керчь жарым айрыкамда орналыргъа онг табадыла. 

«Атлы разведканы къауумунда болгъан кезиуде бёлюмню командири Аккайланы Къумукъ атлагъа  багъыуну къурагъанды. Юлгюлю командирди, низамлыды, ол башчылыкъ этген бёлюм политика эм аскер  хазырлыкъгъа кёре взводда биринчи жерни алады»,-деп жазылады таулу халкъны батыр уланын «Аскерчи махтаулукъну» майдалы бла саугъалау документде. 

Севастополь ючюн къазауатда кёргюзтген батырлыгъы ючюн Аккай улу Къызыл Жулдузну орденине тийишли кёрюлгенди. Ол 1943 жылда 2 ноябрьде Керчь жарым айрыкамда дивизия бардыргъан десантны кезиуюнде аш-суу эм сауутла бла караванны ашыргъанды. «Душман къыстау от бардыргъанына, жанына къоркъуу болгъанына къарамай, десантчылагъа кереклери  заманында жетдирилгендиле. Душман Эльтиген черекни жагъаларын къуршоугъа алгъаны ючюн десантчыла бла бирге къалып, 20 кюнню уруш бардыргъанды. Кесин аямагъаны, батырлыгъы, кишилиги ючюн Къызыл Жулдузну орденине  тийишлиди», - деп жазылады 318-чи  мараучу новороссийск дивизияны командирини орунбасары полковник Корсун къол салгъан саугъалау документде. 

Батыр таулу жаш Польшаны, Венгрияны, Чехословакияны гитлерчиледен азатлагъанды, Карпатыде къазауат бардыргъанды. 

Уллу Ата журт уруш ахырына жетер кезиуде уа 1945 жылда январьда  Аккай улу энтта бир къырал саугъагъа тийишли кёрюледи – Махтаулукъну 3-чю даражалы орденине (Орден Славы). Бу сыйлы белгиге уа ол совет аскерлени сауутла, окъла эм аш-суу бла чырмаусуз жалчытыуну къурагъаны ючюн тийишли болгъанды. «…Аккай улуну къадалып кюрешгенини хайырындан аскерчиле сауутсуз неда жылы ашсыз къалгън   кезиу бир кере да болмагъанды. Алай бла ол аскерчиле салыннган буйрукъланы чырмасуз толтурурларына  себеплик этгенди…», - деп жазгъанды майор Рудаков аны саугъалау документде.

Батыр аскерчибизни кёкюрегинде башха къырал саугъала да жылтырагъандыла, ол санда Ата журт урушну орденини 2-чи даражасы. 

Къазауатдан къайтхандан сора Аккайланы Къумукъ кёп жылланы эл мюлкде уруннганды.