Ётюрюк дау къадарын тюрлендирген Сейит

Жашауну тирменини ауузуна тюшюп, къадарлары бир ненча адамны оноулары бла къыркъылгъан таулула  озгъан ёмюрде кёп болгъандыла. Аллайланы къауумуна мени ыннамы аппасы Къудайланы Сейитни эм аны къарындашы Тенгизни да къошаргъа боллукъду.

Чегемли Къудайланы Къарамырзагъа 19 ёмюрде, аралары юч жыл бола, эки жаш тууадыла. Таматасына Тенгиз деп атайдыла. Ол 1885 жылдан эди. Аны гитчеси Сейит а 1888 жылда туугъанды. Архив справкагъа кёре, Къарамырзаны юйюрю къолайлы жашагъанды. Жыйырманчы ёмюрню аллында Къудайланы маллары жюзле бла саналгъандыла, хайырланнган жерлери да жюз гектарла бла болгъандыла. Совет власть орнатыла башлагъан кезиуде Тенгиз анга къажау кюреш бардыргъанланы къауумуна къошулгъанды деп  айтылады РФ-ни УФСБ-ны архивинден 1997 жылда берилген къагъытда. Болсада артда Сейитге да Гемуланы Акону къауумундан эди деген дау да айтылгъан эди. Экисин да 1930 жылда тутадыла. Тенгизге сюд этип, этапха ашыргъан эдиле. Къайда эм къачан ёлгени белгисизди. Ол кеси да юйюрлю болмай жоюлгъанды. 

Сейит а 1917 жылда Къаракъызланы Амырханны къызы Хабий бла юйюр къурагъан эди. Ол Чегем ауузунда къолдан уста биринчи къызгъа саналып болгъанды. Аны тоюна ыннасыны къарындашы Къалабекланы Солтанхамит саугъагъа тигиу этген «Zinger» машина алып берген эди. Жаш юйюрде эки къыз тууадыла: Шамкъыз бла Зубайда.

Атасы ауушхандан, къарындашы да тас болгъандан сора, битеу ауурлукъ Сейитни боюнунда къалгъанды. Кёп да бармай, анга жангыдан «кулакса» деген сылтау бла  большевиклени властьларына ыразы тюйюлсе деп башлайдыла. Болсада, 1937 жылдан архив справкагъа кёре, ол кезиуде аны жаланда 1 ийнеги бла 2 къой малы къалгъан эди. Анда айтылгъаннга кёре, ол «1930 жылда къуралгъан бандит къауумла жанлы эди, къулла тутуп ишлетгенди, жууукъларында да властьха къажау кюреш бардыргъанла болгъандыла, ол санда къарындашы Тенгиз, Къудайланы Махмут да». Къагъытны 1937 жылда 16 июльда эл советни ол замандагъы председатели  жарашдырып ашыргъанды. Ол документде белгиленипди.

Бир ненча айны тюрмеде тургъандан сора, Сейитни илишаннга салыргъа деп оноу чыгъарылгъан эди. Тутуп кетерлерини аллында, ол, къызларындан абаданы Шамкъызны чакъырып, Чегем тарындагъы къаяланы биринде бёркю толу бир кюмюш бла алтын асырап къойгъанын айтхан эди.   Алай  юйюрде эр киши къалмагъаны себепли аны излей баргъан адам да болмады. Заман ёте, айтылгъан жерни аты да эсден кетип къалгъанды.

Тутулгъунчу Къудай улуну Чегем ауузунда 1917 жылда 200 гектар, 1929 жылда уа  акны къызы Зубайда Сейитовна 90-чы жылланы аллында ата къарындашы Тенгизге эмда Сейитге СССР-ни Баш Советини Президиумуну 1989 жылда къабыл этилген «О дополнительных мерах по восстановлению справедливости в отношении жертв репрессий, имевших место в период 30-40-х и начала 50-х» деген  Указы бла тийишлиликде реабилитация этдирип, аланы юслеринден айтылгъан даула битеу ётюрюк болгъанларын тохташдыргъанды.

Сейитни юй бийчеси Хабий а 1977 жылда ауушханды. Анга къызлары, туудукълары бла бирге кёчгюнчюлюкню  сынаргъа тюшгенди. Жыл саны 100-ге жууукълаша келген ынна ахыр кюнюне дери къол ишин къоймагъанды. Тигиуюн бардыралмагъанлыкъгъа, омакъ накъышла бла жаулукъланы, жастыкъ тышланы да жасап болгъанды. Аны Къалабекланы Солтанхамит алып берген «Zinger» машинасы уа бюгюнлюкде да иш халда сакъланыпды.