Тишле ариу да, саулукълу да болур ючюн

«Тиш этле, тишле да ауруйдула, тюшедиле. Телевизорда уа къур да тюрлю-тюрлю пасталаны, щёткаланы игиликлерини бла хайырлылыкъларыны юсюнден айтадыла. Болсада бек игиси, хайырлысы уа къайсыды? Аны юсюнден тынгылы жазсагьыз эди».

Теуаланы Зурият,

Нальчик шахар.

Соруугъа  Черек муниципал районну ара больницасыны тиш доктору Шунгарланы Байдуллахны къызы Уяналаны Фатима жууаплайды:

-Тиш аурууну сынамагъан алай кёп адам болмаз. Ол сабийлени, жаш адамланы, бютюнда жашауу келгенлени аямайды. Тишлерибиз ариу болурларын къайсы бирибиз да сюебиз. Алай тишлени, тиш этлени да къалай сакъларгъа керек болгъанын кёпле билмейдиле. Бек алгъа тишлеге жабышхан затланы эм тишлени араларында аш-азыкъдан къалгьан-къулгъанланы тазаларгъа керекди. Ол жаны бла кёп затла хайырланыладыла. Ала адамны саулугъуна заран келтирмезге эм тынгылы тазалагъан затла болургъа, тишлени эм тиш этлени аурутмазгъа керекдиле. Аны бла бирге ала ауузда микрофлораны физиология тенглилигин, анда болгъан мысты-щёлоч балансны бузмазгъа керекдиле.

Тишлеге эм тиш этлеге багъыуда бусагъатда кёп тюрлю затла хайырланыладыла. Аланы ата журтлулары, тыш къыраллада чыгъарылгъанлары да бардыла. Ала тиш жуугъан порошокла, пастала, эликсирле эм гельледиле. Аланы хайырланмай, тишлени таза да, тап да тутар амал жокьду.

Тишлени таза тутууда баш магъана тиш жуугъан щёткала,  халы «флоссла» неда ирригатор тамамды. Кимге къайсысы тап эсе да, аны сайларгъа боллукъду.

Тиш жуугъан щёткаланы къалай хайырланыргьа керек болгъанын гитче, уллу да биледи, алай къалай сайлап алыргьа кереклисин а кёпле билмейдиле. Шёндюгю мардалагъа кёре,  бек жумушагъын,  кёп тюклери болгъанны айырыргъа керекди. Ала ultra soft маркировка бла барадыла. Тюклени саны 5000-ден кёп болургъа керекди. Аллай щёткала эмальны зарансыз тазалайдыла, алай а тишни бузмайдыла.

Дагъыда ары бирге жокку болгъан щётканы да къошаргъа боллукъду. Аны гитче ишчи башы барды, ол тиш этлени къыйырларын, жетерге къыйын болгъан жерлени бек иги тазалайды.

Тишледен сора да,  тилни, жаякъланы бла эринлени ичлерин тазаларгъа керекди. Щётка бла эки-юч къымылдау жетерикди. Тилге уа къыргъычны да хайырланыргъа боллукъду.

Тиш орталаны тазалау бек магъаналыды. Аны ючюн энчи  халыла неда ирригатор хайырланыладыла. Халы тишле аралагъа экишер кере салынады: бир тишни жанын, андан сора экинчи къоншу тишни да жанын тазалайбыз.

Тишлени кюннге эки кере, эрттенликде бла ингирде жууаргъа керекди. Бек иги боллукъду, мадаргъа кёре, ашагъандан сора ауузну ичин къуру суу бла чайкъасагъыз.

Сабийге деп этилген энчи щёткала жаланда жумушакъ эм бек жумушакъ болургъа керекдиле.

Тиш жуугъан щётка терк кирленеди, аны себепли аны бек таза тутаргъа керекди. Тишлени тазалап бошагъандан сора уа,  щётканы жуууп къоядыла. Аны кесин да стаканнга башын ёрге айландырып саладыла.  Тиш жуугъан щётканы эки-юч айны ичинде алышындырыргъа керекди.

Тишлени орталарын тазалагъан затла бусагъатда кёп тюрлюдюле. Тишлени араларында стимуляторла тиш этлеге массажча боладыла. Арт жыллада ирригаторланы да адамла кёп хайырлана башлагъандыла. Ала гидромассажёрладыла.

Болсада тиш жуугъан пастала бек кёп хайырланыладыла. Гигиена тиш жуугъан пастала ауузну таза эм бир ауукъ заманнга ариу татыу этдиредиле. Багъыу профилактикалы пастала, башында айтылгъан затладан сора да, биология жаны бла байдыла. Алада витаминле, экстрактла, дарман хансладан этилген затла, минерал тузла, микроэлементле боладыла. Ала кёп тюрлюдюле. Сабийчиклеге, акъылбалыкъ болмагъанлагъа да бирча иги жарайдыла. Аны, флористэнден сора да, бактериалагъа къажау эм биология затлары да бардыла. Ол паста тишлени таза тутаргъьа болушады, кариесден сакълайды, ауузда ауругъаны болса эм тиш этле аурусала да жарайды. Универсал паста тишлеге жабышхан затны эм тишлени юсюнде къуралгъан ташны да кетереди,  сакълайды.

6 -7 жылгъа дери сабийлеге фторсуз пасталаны сайларгъа керекди. Нек дегенде, ала пастаны жутуп къояргъа боллукъдула. Фторну жутхан къоркъуулуду.  Фтор тишлени кариесден сакълайды, алай жутханда уа къоркъуулуду.

Тиш жуугъан эликсирле тишлени тазалагъан затладыла. Аланы эрттенликде, ингирликде азыкъ ашагъандан сора да хайырланадыла. Ала эм  пастала да эки къауумгъа юлешинедиле: гигиена эм багъыу профилактика.

Тишлени тазалай билиуню да магъанасы уллуду. Алгъа жаякъгъа айланнган тыш жанларын, ызы бла тилге айланнган ич жанларын, андан сора уа юслерин тазаларгъа керекди. Ёргеден энишге, тыш этден башлап тишлеге дери айландырып. Алай 8-10 кере щётканы ары бла бери айландырып тазалайдыла. Бек жумушакъ щётка болса, алай этген бек магъаналыды, тишле иги тазаланадыла.

 Тишлени кюннге эки кере жууадыла: эрттенликде азыкъ ашагъандан сора эм ингирликде жатардан алгъа. Жууа туруп,  бек ахырында аланы щётканы тёгерек буруп тазалайдыла. Хар адам да тишлени эрттен, ингир сайын жууаргьа, тазаларгъа керекди.

Мени оюмума кёре, тишлени эрттенликде ашардан алгъа, ингирде ашагъандан сора тазаларгъа керекди. Кюнню ичинде ашагъандан сора жаланда суу бла чайкъаргъа боллукъду. Бютюнда татлы затдан сора игиди алай этген. Чайыр чайнагъан да бек иги болушады, алай а аны къуру 10-15 минут чайнаргъа жарайды. Ол тюкюрюкню Рн-ни тюзетеди, аны кёп чыгъарына себеплик этеди, алай бла тишлени башларындан ашны къалгъанын кетерирге болушады.

Бир зат да къыйнамаса да, жылдан эки кере тиш докторгъа барыргъа керекди. Ол заманда доктор ауузну халын кёреди, керек болса, эсгертиуле этеди, энчи тазалыкъгъа керекли затланы сайлайды, тишде тешик бар эсе уа, аны тазалайды. Аллай  кезиуде кариесни эртте ачыкъларгъа онг барды. Ол а бек уллу магъананы тутады.