Ёхтемленирча адамларыбыз кёпдюле, сабийлерибизни да алача болургъа юйретейик

Ахыры. Аллы 26 майда чыкъгъанды.

- Сизни жашауугъузда сейир затла да бола тургъандыла?

- 1970 жылда Ленинни 100-жыллыгъына аталып Север Осетия-Аланияда таугъа ёрлерге атланабыз, бир 150 адам болур эдик. Биз, жетеулен болуп, бир кесек алгъаракъ барабыз. Нёгериме къарасам, аякъларында кошкалары (бузда барырча жютю темир керекле, чурукълагъа жабышдырыладыла) жокъ. Былай барыргъа жарарыкъ тюйюлдю деп, аны артха къайтарама. Жумушубузну тамамлап, тикге атланабыз. Жюрегимде уа тынчлыкъ  жокъ. Къар юзюлмезми деген сагъыш келеди. Хауада бир тюрлю таууш эшитиледи, башына къарасам, курт юзюлюп келе турады. Нёгерими ашыкъдырама да, бир гитче жухчукъ бар эди да, анга жетип, аны тюбюнде бугъунургъа кюрешебиз. Къар бизге дери да жетип басады, къысдырып, тепдирмей къояды. Башымы бираз ёрге этерге кюрешеме, аз жарыкъчыкъ кёрюнеди. Аз-маз къолларымы тепдирип, нёгерими буз ууатыучусун табама. Аны акъырын-акъырын башында ол жарыкъ келген тешикге жетдиреме да, тепдирирге кюрешеме. Тюбюнде уа бинокль бла къарай тура эдиле, бир  зат тепгенин кёрюп, келип, бизни чыгъарадыла. Нёгерими аякъларында экишер бармакълары, къулагъыны кесеги бузлагъан эдиле, ёпкелери да ауругъандыла. Менде уа, бузлап, къолларымдан тери кетген эди. Аны хатасындан Европаны чемпионатына къатышалмай къалгъан эдим. Саулугъуму тюзетгенден сора,  дунияны чемпионатында экинчи болгъанма.

-  Ажал жетмесе, жашайса? 

- Адамны жашауунда бошдан бир зат да болмайды. Тутушханда асламысында чабыуул этерге сюйгенме. Алай бир кере авариягъа тюшюп, бутуму сындырама. Андан сора къорууланыугъа да эс буруп тебирейме эм къырал даражалы эришиуде партерде да хорлайма. Андан дунияны чемпионатына жибередиле. Анда 1:1 эсеп бола тургъанлай, судьяланы оноулары бла биринчи жерни къаршчы спортчу Геннадий Погореловха берген эдиле. Бу эришиуден сора спортну халкъла аралы устасы деген атны алгъан эдим.

- Мустафа, элледе секцияланы къурау а къалай барады?

- Бизни тау элледе бусагъатда, бютюнда уа алгъадагъы жыллада, спорт артыкъ бек айнымайды. Аны ючюн билген затымы башхалагъа да юйретирге керекме, деп алай акъыл этгенме. Сохталарым Занкишиланы Къубадий (жаннетли болсун), Темиржанланы Махти, Тюменланы Мурадин, Аттоланы Борис да бу жумушну тамамларгъа къыйын салгъандыла. Къубадий, Нальчикге Жемталадан жашланы келтирип, аланы юйретип тургъанбыз. Темиржанланы Махтини болушлугъу бла Къашхатауда бла Жемталада секция ачхан эдик. Алада да спортну усталарын хазырлагъанбыз. Бусагъатда бек умутландыргъан, фахмулу спорчтуларыбыз бардыла – Занкишиланы Казбек, Тюменланы Муса эм башхала. Жарсыугъа, республикада аллай уллу спортчуланы туталмайдыла, аланы кереклерин жалчыталмайдыла. Спортчуларым бла бек ёхтемленеме-аладан бири да терс жолгъа турмагъандыла, туугъан жерибизге къуллукъ этгендиле.

 - Спортчула жангызда турнирледе бир бирге къаршчы сюеледиле, алай жашауда уа тенгле да боладыла, дейдиле. Алай, адамла бир ауукъ заманны эрише келип, артда уа шуёх болуп къалгъанларына ийнаннган къыйыныракъды.

- Айхай да, арабызда шуёхлукъ уллуду. Бир кёзюме чып тюшюп, жангы кёз салгъандыла. Ол а къалай болгъанды. Маллагъа къарай тургъанымлай, эшик урулуп келип, кёзюме тиеди. Операция этдирирге Краснодаргъа баргъанымда, врач Сергей Сахнов мени таныйды. «Сен осетинлимисе, таныяламыса мени», - деп тохтайды. Таулу болгъанымы айтама. Ол а Осетияда окъугъан, спорт бла кюрешген заманымда эришиуде мени бла тутушхан эди. Ма алай танып, болушхан эди ол манга. Адамлыкъ шартланы юслеринден айтханда, зарлыкъ не болгъанын билмейме, таржюреклени ангылаялмайма.

- Спортда жорукъланы дайым тюрлендирип тургъанларына уа къалай къарайсыз?

- Аланы барысыда тюздюле деп айталмайма. Дзюдону алып къарагъанда, адамны сыртынамы, жанынамы, инбашларынданмы жыгъаса, очкола башха-башха болургъа керекдиле. Алгъа алай эди, нек дегенде аланы хар бирине бирча приёмда хайырланылмайдыла, бирча кюч къоратылмайды. Биринчи жорукъла эм тапла эдиле. Дзюдода бек кёп приём бар эди, ол а сермешни сейир эте эди. Бусагъатда уа замечанияла бла окъуна къытдырыргъа неда хорларгъа боллукъду, ол а тюз тюйюлдю. Спорт атланы уа алгъа заманлада алгъан къыйыныракъ эди. 

- Мустафа, сизни сынамыгъыз бек уллуду. Спортну айнытыугъа аллай къыйын салгъаныгъызгъа уллу хурмет этебиз. Ушагъыбызны ахырында, тренер спортчуну жашауунда къаллай магъананы тутханын айтсагъыз эди?

- Тренер бек жууаплы ишди, нек дегенде сабийни саулугъу, жашаууну барлыгъы тренер аны къалай юйретгеннге кёре болады. Жарсыугъа, бир-бирле, ашыгъып, уллу жетишимле жетдиребиз деп, сабийлени саулукъларына заран саладыла. Экинчи, жаш адамны жашаугъа къарамы, ангылауу да тренер къалай юйретгенине кёре къуралады. Сабийле ата-аналарындан эсе анга бегирек тынгылайдыла. Ол а уллу жууаплылыкъды. Тренер аны сезерге борчлуду. Сора, бизни жаш тёлюге тышындан юлгю излерге керек тюйюлдю, кесибизни миллетде кёп айтхылыкъ адамла бардыла - Социализм урунууну биринчи Жигити Келеметланы Шохайып, урушну Жигити Байсолтанланы Алим эм башхала. Илмуда, маданиятда, спортда, къайда да халкъыбызны жетишимлери уллудула, ёхтемленирча адамларыбыз кёпдюле, алагъа къарайыкъ, эсде тутайыкъ, сабийлерибизни да алача болургъа юйретейик.

Кульчаланы Зульфия.