Ёхтемленирча адамларыбыз кёпдюле, сабийлерибизни да алача болургъа юйретейик

Бюгюнлюкде спортчуланы кёп тёлюлерин хазырлагъан тренер Анахаланы Мустафады, кеси заманында айтхылыкъ гёжеф болгъанды, ол самбодан спортну халкъла аралы устасыды, СССР-ни самбодан сыйлы устасыды, Къабарты-Малкъарда физкультураны эм спортну сыйлы ишчисиди. Органлада ахшы ишлегени ючюн юч даражалы майдал бла саугъаланнганды. Мустафа юй бийчеси Къазакъланы Исмайылны къызы Мария бла юч сабий ёсдюргендиле – Рамазан, Лейла, Мадина, аладан туугъанла да сегиз боладыла. Бюгюн Мустафа бизни ушакъ нёгерибизди.

- Мустафа, бизге бек алгъа жашау жолугъузну юсюнден айтсагъыз эди?

- Мен Къазахстанда 1948 жылда туугъанма. Атам Назир аскер фельдшер болуп ишлей эди. Урушха къатышханды, андан жаралы болуп къайтханды. Кеси уллу, мазаллы киши эди, ёсюмю 2 метрге дери жете келгенди, алай кёрюннгенликге сабыр, тынч халли эди. Къазахстаннга кёчюрюлген къыйын заманда, фельдшер болгъанлыкъгъа, операцияла да этгенди. Алай бла кёплени къутхаргъанды, анга саулукъларына къаратыргъа тёрт-беш элден жангыз таулула угъай, бирси миллетлени келечилери, ол санда къазахлыла да келип болгъандыла. Анам а Трамланы Фатимат уллу юйюрюбюзге къарагъанды. Ёге къарындашларым бар эдиле, таматабыз Юра ёлгенди, архитектор эди. Бирси къарындашым Азрет а къурулушчу болгъанды. Туугъан къарындашла тёртбюз - Альбий, Кошкинбай, Ражап эм мен, сора бир эгечибиз да барды  - Шамкъыз. Атам бла анам барыбызгъа да билим берирге кюрешгендиле.

- Бери къайтханыгъызда къайда тохташхансыз, окъугъансыз, жарау этгенсиз?

- Къазахстандан бери мен алгъаракъ - 1956 жылда - анамы атасыны къарындашы  белгили эфенди Трамланы Ахмат бла кёчгенме. Ол арап тилде сёлешгенди, адамланы ауругъанларына къарагъанды. Мен аны къолунда ёсгенме. Мында Яникойда жашагъанбыз, школну да анда бошагъанма.

Бийик билим алыргъа заман жетгенде, Инженер-техника факультетге кире тургъанымлай, Кёнделенден танышларыма – Чеченланы Борисге, Чочайланы Борисге, Хутуйланы Магометге – тюбейме. Ала уа Министрлени советине направленияла алыргъа бара эдиле да, мени да биргелерине чакъырадыла. Анда советни башчысыны орунбасары Хутуйланы Ханапий экзаменлени эсеплерине кёре направленияланы бере эди. Къайры барыргъа сюйгеними сорады. Болгъан усталыкъладан Орджоникидзеде Север-Кавказ тау-металлургия институтну сайлайма, тау инженер болургъа кёлленеме. Ол рудникледе, шахталада ишлеуге юйретиу жаны бла союзда эм кючлю вузладан эди. Алай бла ИТФ къалады.

- Къарайма да, спортчу болургъа эсигизде жокъ эди?

- Хау. Орджоникидзеде таулула – Улбашланы Мутай, Кючмезланы Владимир, Хаджиланы Людмила - бла танышама. Къалай шагъырей болгъаныбыз да сейирди: Мутай келеди да, сен тюйюше билемисе, деп сорады. Сора боксчу къол къапланы кийиредиле да, факультет ючюн эришиуде сермеширге чакъырадыла. Барама да, хорлайма. Ызы бла шахар даражалы эришиуде экинчи жерни алама, андан ары да барлыкъ болур эдим, алай бурунум къанап къоймайды. Былайда белгилеригим, Олимпиаданы чемпиону окъуна бол, окъууда аны ючюн женгиллик бермей эдиле. Бек къаты окъутхандыла, терен билим да бергендиле. 

- Баям, бокс бла кюреширге фахмугъуз бар эди. Алай андан самбогъа нек кёчгенсиз?

- Биргеме жашагъан жаш Анатолий Якименко, бурннунг бокс бла кюреширге къоймай эсе, самбогъа кел, дейди. Юйретген а битеу дунияда да белгили гёжеф Сократ Касоев бла Николай Лысенко этгендиле. Алада жарау эте, Россейде да хорлайма эм «Динамо» спорт обществону чемпионатында экинчи жерни алама. Север Осетия–Аланияны чемпионатларында тёрт жылда да хорлагъанлай тургъанма.  Союзну жаш тёлю жыйымдыкъ командасына киргенме, аны санында эки битеу къырал турнирледе призёр болгъанма. 1971 жылда институтну бошагъанма. Дипломну фахмулу профессор Иван Николаевич Остроушкону къолунда жазгъанма, ишим молибденни ачыкъ амал бла алыугъа жораланып эди. Къорууланыу ахшы ётгени себепли кандидат диссертацияны жазаргъа да чакъыргъан эдиле. 

Институтну бошай тургъан заманымда эришиулени кезиуюнде Нальчикден келген Холаланы Махайны жашы Огъурлугъа (Георгий) тюбеп къалама, ол эркин тутушуудан бла самбодан спортну устасы эди. Огъурлу бизни республикада самбодан, ызы бла уа дзюдодан секцияланы биринчи болуп ачханды. Ол, КьМАССР-ни Министрле советинден направление  жаздырып, мени Нальчикге чакъырырча этеди. Алай бла «Динамону» мында спорт залында тренер болама. Органлагъа да ишге киреме. Шахтада жангыз да практикада болгъанымда уруннганма, къауумубуз рекорд этип, грамота окъуна берген эдиле.

- Спортчуларыгъызны тамата тёлюлерини жетишимлерини юсюнден сагъынсагъыз эди.

- Ол заманда Пятигорскда союзну чемпионатыча уллу даражалары болгъан эришиуле къурагъан эдиле, алагъа право сакълаучу органланы келечилери, башха спортчула да къатышхандыла. Анда мен кесим да тутушуп, биринчи жерни алгъанма. Былайда менде юйреннген Боташланы Хасанны эсгермей болмайма, бизни республикадан ол дзюдодан спортну биринчи устасы болгъанды. Анда сохталарым Боташланы Хасан бла Вячеслав Бегидов ючюнчюле, Темиржанланы  Махти уа экинчи болгъанды. Сора, бусагъатда республиканы дзюдодан федерациясыны президенти Мухамед Емкужев да призёрланы санына кирген эди. Россейни самбодан ачыкъ чемпионатында бирси спортчуларым - Аналаны Аслан биринчи жерни алгъанды, Токълуланы Аслан экинчи, Холамханланы Марат бла Руслан Ким ючюнчюле болгъандыла.

Ахыры боллукъду.