Адамны ич дуниясы ариуланнганыны, жюрегинде таза ниетле хорлагъаныны, мамырлыкъны да байрамы

Къурман-байрам

27 майда  дуния башында битеу муслийманла да исламда бек уллу къууанчладан бири Къурман байрамны белгилейдиле. Хар жылдан да Ибрагим файгъамбарны  (Аллахны саламы анга болсун) ызындан  ислам динни тутханла къурман мал соядыла. Бу ишни баш магъанасы – Аллахха бойсунуу, анга табыныу, баш уруу, ийнаныуду. Къурман  адамны ич дуниясы ариуланнганыны, жюрегинде таза ниетле хорлагъаныны, игиликни, мамырлыкъны белгисиди. Ол адамны халаллыгъын, жюрек жумушакълыгъын,  адеп-къылыкъ жаны бла даражасын кёргюзтеди,   динни магъанасын ангыларгъа, бизни жаратхан Аллахха сюймеклигибизни  билдирирге болушады.

27 майда межгитледе Гъайыт намаз окъулады, иймамла Къурманны магъанасыны юсюнден айтадыла, муслийманланы бирликге чакъырадыла.  Исламда Ораза бла Къурман эки уллу байрамдыла да, алагъа къууанч бла тюберге, бир бирге къонакъгъа барыргъа, алгъышларгъа, къууаныргъа, тилекле этерге тийишлиди. Хар юйде да  къурман этден ашла бла хант столла да къураладыла.     

Болсада байрамны тёрелери бла байламлы соруула кёп болуучудула. Биринчиден, къаллай малны сояргъа жарайды дегенле бардыла.  Бек алгъа ол шериат муслийманлагъа  ашаргъа эркин этилген, юйде багъылгъан малды: къой, эчки, ийнек, бугъа, тюе. Къуранда былай жазылыпды: «…Аллахдан тилек эт да, малны сой…». 

Файгъамбарны хадислеринде айтылгъаныча, малны сол къабыргъасына салып, аны Мекканы жанына бурургъа керекди. Алимле къурман малны терисин сатаргъа жарамагъанын айтадыла, аны садакъагъа, неда къолайсыз адамгъа болушлукъгъа берирге тийишлиди.

Жолоучу бу ишден эркин этилемиди, деген соруугъа алимле бирча жууап бермейдиле. Болсада аланы асламыны айтханларына кёре, юйюнден узакъда болгъан муслийман къурманны борчундан эркин этилмейди, аны толтурургъа онгу бар эсе. 

Къурман малны Гъайыт намаздан сора юч кюнню ичинде сояргъа жарагъанын, эт ючге юлешиннгенин юйретедиле дин  къуллукъчула. Хадисде былай айтылады: «Байрам кюнню намаз къылыудан башлайбыз, ызы бла юйге келип, къурман малны соябыз. Алай этгенле суннаны толтурадыла. Алай малны намазгъа дери сойгъан адам а юйюрюне жаланда эт келтиреди, ол Аллахха табынмайды».   

Къурман байрам Меккагъа хаж къылыуну бир бёлюмюдю. Ол Мина ёзенде Зуль-Хиджа айны 10 эм 12 кюнюнде белгиленеди эмда 3-4 кюнню барады. Алай битеу муслийманланы да Меккагъа барып,  байрамны исламда бек сыйлы жерледе белгилерге, къурман малны анда сояргъа онглары жокъду. Аны ючюн а бу тёрени жашагъан жерибизде толтурургъа, байрамны юйюбюзде белгилерге да боллукъду.

Зуль-Хиджа айны  биринчи тогъуз кюнюнде   ораза тутуу Аллах   сюйген ишледен бириди. Бютюнда уа Арафа  кюнде (Зуль-Хиджаны 9-чу кюнюнде) оразаны магъанасы уллуду.  Ол кюн хаж къылыуда болгъан дин къарындашла Арафа  тауну тийресинде жыйылып, гюняхлары кечилирин тилейдиле. Тауда сюелиу хаж къылыуну ахыргъы эм баш магъаналы тёресиди.