Миллетни къонакъбайлыгъын бла тарыхын суратлагъан эсгертмеле

РФ-ни сыйлы скульптору Кърымшаухалланы Хамзатны деменгили чыгъармаларын танымагъан миллетибизде хазна адам табылсын. Аладан экиси уа «Бушуулу таулу» («Скорбящий горец» 1968ж.) эм «Таулу къыз» («Горянка» 1966ж.) Кёнделеннге эм Къарачай шахаргъа кирген жерледе орнатылыпдыла. Ала ары келген къонакълагъа тюбейдиле. Быйыл а «Таулу къызгъа» 60 жыл болады.

Автор бу ишин ахырына 1965 жылда жетдирген эди. Бир жылдан а аны бюгюн тургъан жерине орнатхан эдиле. Шахарны белгиси болуп, ызы бла уа гербинде да суратланнган эсгертмени, Хамзат Басханукович гипсден тамамлагъан эди. Жылла оза баргъаны бла бирге скульптура тынч –тынч оюла тебирейди. Аны бир ненча кере реставрациясын да бардыргъан эдиле. Алай ахыр кере аны кючлюрек эм тутумлуракъ материалладан жангыртыргъа деп оноулашадыла. Ол жумушну скульптор Джуртубайланы Хасаннга буюргъан эдиле. Чыгъарманы алгъыннгы сыфатын сакълай, ол аны алюминийни да къошуп жарашдырады. Эсгертмени жангыдан 2014 жылда орнатхан эдиле. Бюгюн да ол кёзню къауундыра, халкъыбызны къонакъбайлыгъын бла ачыкъ жюреклигин суратлай сюеледи.

Аны автору Кърымшаухалланы Хамзат Уллу Ата журт урушха дери Тбилисидеги суратлау академияны тауусады. Урунуу жолун а Махачкъалада «Дагестанская правда» газетде башлагъанды.   Немислиле бла сермешлени биринде ол ауур жаралы да болады. Саулугъуна бакъдыргъандан сора да анга урушну андан ары бардырырча тюйюл эди. Ол себепден, жашны демобилизовать этип, артха жибередиле. Алай бла Хамзат Басханукович артха газетге къайтады. Халкъын кёчюргенлеринде уа аны да унутмайдыла. Къазахстанда анга кеси усталыгъы бла ишлерге онг чыгъады. Ол бу республиканы харкюнлюк жашауун суратлаугъа уллу къыйын салгъан суратчыладан бири эди. «Панфиловцы» деген эсгертме композициясы, «Ётмек», «Темир жол» деген суратлары аны атын кенг белгили этедиле. Дагъыда 1957 жылда ол къарачайлы назмучуланы «Жилтин» деген жыйымдыкъ китапларын ариу жасагъан эди.

Халкъгъа артха къайтыргъа эркин этилгенде уа ол да Къарачай-Черкесге къайтады. 40-жыллыкъ жетишимли суратчыны кёп ашхы муратлары бар эдиле. Алай ол кезиуде республика башчыла анга ишге тохташыр онг бермегенлеринден сора, суратчы Къабарты-Малкъаргъа кёчеди. Мында уа Кърымшаухал улуна ашхы кёзден къарап, мастерской да бередиле. Ол болмагъанча кёп ишлеп, миллетибизни маданият эм адабият хазналарын байыкъдыргъанды Сёз ючюн,: Басхан ауузуна бара, Кёнделеннге жетер жерде бийиклиги 20 метр болгъан уллу «Бушуулу таулу» деген. эсгертме. Ол жигит таулу тулпарлагъа аталгъанды. Анда таулу киши, къара жамычыны юсюне атып, мудах сюеледи. Суратчы аны Чегем тарында граждан къазауатны жигити Къалабек улу Солтан-Хамитни сыфатына таянаишлегенди. Бызынгыда эмда Нальчикде паркда Малкъарны халкъ поэти Мечиланы Кязимни скульптураларын, Прохладна шахарда Совет Союзну адмиралы Арсений Головкону состар ташдан уллу скульптурасын кёрюрге боллукъду. Дагъыда ол Совет Союзну Жигитлери Байсолтанланы Алимге, Назир Канукоевха, закий назмучула Къулий Къайсыннга, Шахмырзаланы Саидге, Алий Шогенцуковха, Хачим Теуновха, Боташланы Иссагъа, музыкант Абайланы Солтан-Бекге, белгили орус композитор С. Танеевге

Орусбийланы Исмайылгъа, аламат тепсеучю Махмут Эсембаевха Махмутха да. Къырымшаухал улуну аламат скульптура чыгьармаларын Прибалтика республикалада, Сибирьде, Къазахстанда, Шимал Кавказны жерлеринде да кёрюрге боллукъду. Къарачай шахарны тюз да арасында Багъатырланы Харунну къабырында сын ташны да Хамзат состар ташдан этгенди.  

Хамзат Басханукович Къабарты-Малкъар республиканы Къырал саугъасыны лауреаты болгъанды. Ол бир бёлек жылны КъабартыМалкъарны` суратчыларыны къауумуна таматалыкъ этип да тургъанды. Созулгъан  ауруудан сора1985 жылда Нальчикде ауушханды.