Студентлени хунерликлери сыналгъанды

Бу кюнледе Х.М. Бербеков атлы Къабарты-Малкъар къырал университетни дизайн колледжинде  «Реставрация»  бёлюмню студентлери ишлерин кёргюзтюу экзаменни биринчи кере бергендиле.

Окъууларын бошай тургъанланы сынауну бу жангы амалына  юйреннген усталыкъларына кёре жашауда тюбеген  болумланы ишде кёргюзтюу да киргенди. Сынауланы кезиуюнде ала къумачда бузулгъан жерлерин табаргъа керек эдиле. Сёз ючюн, бояуну бир къатысыны кемчиликлерин неда жарылгъанларын эслерге эмда анга кёре суратны жангыртыргъа борчлу эдиле. Аладан чыгъарманы заран тюшген жерлерин алгъынгы болумуна келтириу изленнгенди.

Суратлау искусстволаны Ткаченко атлы музейини эксперти бла баш сакълаучусу, Россейни халкъ устасы Мокъаланы Владимир белгилегенича, реставрацияда чыгъарманы энчилигин, аны ишлеуню техникасын да сакълау, анга адамны къолу жетгени билинмезча, аны башхалагъа ушамагъаны сакъланырча этиу бек магъаналыды.

Специалистлени ишлерине багъа бичиу 100 балл система бла бардырылгъанды. Эксперт комиссия ала ишлеринде хайырланнган амалланы не себеплден сайлагъанларына, технология энчиликлени толтурууда белгиленнген чекледен чыкъгъанларына бла къалгъанларына тамамлагъан ишлерини качествосуна тынгылы, таза, чыгъармагъа зарансыз, тийишли документацияны толу жарашдыра  эм профессионал юлгюлеге келишдире билгенлерине эс бурулгъанды.

Мокъаланы Владимир айтханнга кёре, студентле борчларын бийик даражада тамамлагъандыла. Алай а аз тюбеген эмда багъалы чыгъармала бла ишлер ючюн, алыкъа кёп затха юйренирге, сынам алыргъа керекдиле. Белгили суратчыланы ишлерин жангыртыу энчи усталыкъ бла билим излейди. Андан сора да, бир специалист суратланы, скульптураланы, къошунну, доммакъны эмда агъач затланы жангыдан къурауну бирден бардыралмайды.

«Реставрацияны хар тюрлюсюне энчи специалистле керекдиле, ала  суратлау энчиликлеринден сора да, этнография энчиликлени да терен ангыларгъа керекдиле. Сёз ючюн, Иван Грозныйни заманыны кирпичлерин жангыдан къурар ючюн, керекли топуракъ табаргъа, тюз да алгъыннгы формасы бла ишлерге керекди, алайсыз жангыдан этилгени билинип къаллыкъды», – деп ангылатады Мокъаланы Владимир.

Россейни халкъ устасы реставраторла бек сураллыкъларына ийнанады. Къабарты-Малкъарны музейлери барысы да, Суратлау искусстволаны Ткаченко атлы музейи да, алагъа къошулуп, быллай бир профильли специалистледен къытлыкъ  сынайдыла.

Белгилисича, музей реставраторласыз болалмайды, ала уа жокъну орунундадыла. Хар музейни реставрация базасы болургъа керекди, айхай да, тюрлю – тюрлю жанланы, бутакъланы специалистлери да», - деп чертгенди Мокъаланы Владимир.

«Иги устаны хакъы да уллуду, - деп къошду. - Айвазовскийни суратлары, Федот Шубинни скульптуралары неда Лев Лагориону ишлери кибик аз тюбеген эмда багъалы экспонатланы жангыдан къурауну хар специалистге ышанып къалмайдыла.

КъМКъУ-ну дизайн колледжини таматасыны орунбасары Инна Каширокова уа реставраторла-суратчыла диплом алгъанларындан сора,  усталыкъларын музейледе, энчи реставрация аралада,  студиялада хайырланыргъа боллукъларын эсгертгенди. «Ала маданият хазналаны объектлеринде, ол санда килисалада бла монастырьледе да ишлеяллыкъдыла», - дегенди.

Андан сора да, ол айтханыча, выпускниклени  билимлерин андан ары ёсдюрюу онглары барды, сёз ючюн, «архитектор-реставратор», неда илмуда, окъутуу ишде, маданият хазналаны объектлерине багъа бичиуде, проектлеге башчылыкъ этиуде дегенча ишлеге да кёчерге боллукъдула. Эрттегили затланы  керти неда жалгъан болгъанларын тинтирге да къатышаллыкъдыла.

Сёз ючюн, Денис Чехун Санкт-Петербургну А.Л. Штиглиц атлы къырал суратлау-промышленность академиясына киргенди. Билимин  анда ёсдюрюкдю. «Экзаменлени бек тынч бергенме, нек дегенде Къабарты-Малкъар къырал университетде тынгылы баш билим алгъан эдим. Алгъан билимими, усталыгъымы да Санкт-Петербургда сынагъанма. Алай а санга сурам болурча специалист болур ючюн бютюн уллу сынау алыргъа кереклисин да ангылайма», - дегенди ол.

Милана Боготова алыкъа къайсы вузда окъуругъун билялмайды. Алай бийик билим алыргъа умуту уа барды. Реставрация ишде белгили уста болур муратлыды.  «Мен бийик даражалы, манга аз тюбеген суратланы жангыртыргъа ышанырча уста болургъа сюеме. Алай анга жетер  ючюн, къадалып кюреширге керекди. Мен не тюрлю сынаугъа да хазырма», – дейди.

Университетни дизайн колледжинде «Реставрация» бёлюм  2021 жылда къуралгъанды. Ол битеу регионнга хайыры тиерик магъаналы жумушду. Не ючюн десенг, къуру Къабарты-Малкъарда болуп къалмай, битеу Шимал Кавказда да бу санатда специалистлени профессионал даражада хазырлагъан жер болмагъанды.

КъМКъУ ишин къыралны баш билим бериу аралары Санкт-Петербургну А. Л. Штиглиц атлы къырал суратлау-промышленность академиясы, Москваны «26 КАДР» деген архитектура, дизайн эм реинжиниринг колледжи бла да байламлыкъда бардырады. Аны хайырындан КъМКъУ-ну студентлери бу сыйлы учреждениялада усталыкъларын ёсдюрюрге энчи онг табадыла. Андан тышында, реставрация школлагъа къошуладыла, ол санда Переславль-Залесскийде. 

Нальчикге да башха вузладан устазла бла сынамлы реставраторла интенсив лекция эм практика дерсле бардырыргъа келедиле.

КъМКъУ-ну дизайн колледжини студентлери санатны керти объектлери бла ишлерге тири къатышадыла. Сёз ючюн, 2025 жылда Москвада къырал тарых музейни реставратору-художниги Ирина Владимированы башчылыгъы бла Къабарты-Малкъар суратлау искусствону музейини фондундан «Всадник» деген суратны жангыртыу бла кюрешгендиле. Ол заманда «Ж.Р.» монограмма эмда «1854 жыл» жазыу табылгъандыла. Ол а адетдеги реставрацияны керти тарых илму ишге бургъанды.

«Бизни республикагъа реставраторланы хазырлау керти да магъаналы борчду. Вуз Москвадан бла Санкт-Петербургдан сессияла бла мастер-классла бардыргъан реставраторланы чакъыралгъаны бизни студентлерибизге  бек болушады», – деп чертеди Инна Каширокова.

Реставраторланы-суратчыланы биринчи выпуску 2025 жылда болгъанды. Ол заманда студентле станковый суратлауну, иконаланы, къошундан бла агъачдан этилген затланы асырау эмда жангыртыу ишлерин къоруулагъандыла, тарых-хапчюк тинтиулени эмда суратчыланы чыгъармаларыны копияларын да кёргюзтгендиле. Чертирге тийишлиди: ол заманда «Реставрация» усталыкъ жаны бла экзаменде студентле этген ишлерин кёргюзтюрча амал болмагъанды, ол жаланда бусагъатда кийирилгенди.

 Реставраторну-суратчыны дипломларын быйыл КъМКъУ-ну дизайн колледжинде 10 адам аллыкъды. Озгъан сынам кёргюзтгеннге кёре, бу специалистле изленирикдиле, бусагъатдагъы къауум да, сёзсюз, ол тёрени андан ары бардырыргъа умут этеди, деп билдиргендиле КъМКъУ-ну пресс-службасындан.