Саулукълу жашау бардырыугъа тюшюндюре

Ахшы къылыкълагъа, ол санда уа саулукълу жашау бардырыуну жорукъларына да, гитчеликден юйретиуню къыйматы уллуду. Ол себепден физкультурадан дерслеге къырал даражада уллу магъана бериледи. Огъары Бахсанны мектебини физкультурадан устазы Гежаланы Лейля, Чепкенчиланы Жамалны къызы, бизни бла ушагъында бу усталыкъгъа къалай келгенини, сабийлени саулукъларын сакълауда спортну жерини, окъуучуларыны жетишимлерини юсюнден айтханды.

Алай бла Лейля Жамаловна мектепде 1999 жылдан бери ишлейди, урунуу жолун а Кёнделенде башлагъанды. Эм алгъа билим юридический жаны бла алгъан эди, следствие ишлени бардырыугъа окъугъанды. Алай анасы ауруп, анга къараргъа керек болуп, усталыкъ жаны бла жангыдан хазырланыуну ётерге тюшгенди. Кёнделенни биринчи номерли школуна кирип, право эм политикадан, обществознаниядан бла тарыхдан дерсле бергенди. Юйдегили болгъандан сора, 2005 жылда бу жанларына кёчгенди, сора бир ауукъ заманны тёрт сабий бла юйде тургъанды. Ишге жангыдан 2012 жылда чыгъып, Нейтринону орта школунда башланнган классланы окъутханды, физрук да болгъанды.  

Огъары Бахсаннга битеу хазырланыуланы ётюп, квалификация да алып 2017 жылда келгенме. Устаз ишинде баш борчха физкультураны юсю бла хар баланы саулугъун кючлеуню санайды. Мында, бек биринчи, сабийлени саулукъларын, алай бла уа саулай да миллетни саулугъун сакъларгъа онг чыгъады, дейди ол.

Тиширыуланы араларында физкультурадан устазла алай кёп тюбемейдиле. Гежаланы Лейля да башланнган классланы юйрете тургъанлай физкультурагъа кёчерикме деп сагъыш этмегенди. «Юридическийде окъугъаныбызда аскер хазырланыугъа да жюрюй эдик, ол да себеп болгъанды. Директорубуз да аны къабыл кёргенди. Мында башланнган классладан башлап онбиринчиге дери физкультурадан дерсле береме. Спорт залыбыз жокъду да, сууукъ заманда кабинетде шахматлагъа, стол теннисге юйретебиз, аланы спортну бу тюрлюлеринде жетишимлери да бардыла, районда болгъан эришиуледе алчы жерлеге дайым чыгъадыла. Стол теннисден районда Эдуард Куджаев бла Къартлыкъланы Артур, биринчиле болуп, республикада эриширге эркинликни къоруулагъандыла. Гюлюйланы Алёна бла Хаджиланы Хусей а район турнирледе кюмюш эм доммакъ майдалланы къытхандыла», - дейди. 

 Бюгюнлюкде сабийлени «Къорууланыугъа эм урунуугъа хазырма» комплексни (ГТО) бериуге хазырлаугъа уллу эс бурулады. Ушакъ нёгерибиз да ГТО-ну къайтаргъанлары бек иги жумуш болгъанын белгилейди. Нек дегенде, бусагъатдагъы заманда сабийле телефонладан, смартфонладан айырылмайдыла. Бош заманларын сетьде ётдюрюрге излейдиле. Ол а, къалай-алай болса да, аланы кёзлерине, саулукъларына иги тюйюлдю. Инсан саулугъун сакъларча эм кючлерча теберге, къымылдаргъа керекди. Миллет къарысузуракъ болуп барады. Аны сылтауу уа адамла алгъа заманладача къарыу-кюч излеген ишле бла кюрешмегенлериндеди, бичен чалып жыйгъан, бахчада уруннган азды - кёп затны техника этеди, деп чертеди.

ГТО-ну мардалары уа инсанны жыл санына кёре жарашдырыладыла, элни мектебинде аланы берип алтын эм башха даражалы майдалла алгъан окъуучула да бардыла. Лейля Жамаловна айтханыча, ол неда бу нормативни берирге керекди, келигиз жараугъа десенг, сабийледе итиниулюк эсленеди. Бири этгенин кёрюп, башхасы аны эталмаса, ол да нёгеринден артха къалмазгъа кюрешеди. ГТО-да чурумлу жолда чабыу деген норматив барды, бизни таулу жолларыбызда анга хазырланыргъа тынчды. 

Устаз ангылатханыча, смартфонладан сора да, адамланы саулукъларын бузгъан зат асламды. Сёз ючюн, аш-азыкъда химияны кёплюгю – сабийле уа аллай затланы сюедиле, хауаны бузулгъаны. ГТО-ну бералырча болсала уа, бек биринчи, кеслерини саулукъларына игиди. Аны бла кюрешип башлагъанлы ала башха тюрлю болгъанларын, айхай да, эсленеди, азыракъ ауруйдула, ол солуу органлагъа, жюрек-тамыр системагъа бютюнда хайырлыды. Дайым жарау этгенлери ючюн коронавирус да кёбюсюне жукъмагъанды. Дагъыда белгилерге тийишли бир шарт – физкультура бла кюрешген инсан тютюн, ичги дегенча осал къылыкълагъа хазна алданмайды, берилмейди.

Физкультура, сурат ишлеу, жырлау дегенча предметледе сабий артыкъ кючлю болмай, башха дерследен а иги окъуй эсе, быладан аман белгиле салып аттестатын бузмазгъа деген оюм бар эди. Аны юсюнден Гежаланы Лейляны оюму былайды:  «Физкультурада ахшы белгиле салыр ючюн, сабий мардаланы толтурургъа керекди. Алай хар баланы кючю-къарыуу, саулугъу бирча тюйюлдю. Мен да алагъа излемлени халларына кёре къурайма, белгилени да итиниулюклерине, низамларына кёре салама. ГТО-гъа къайтханда, аны бир жыл бералмагъанла, экинчи жыл бютюн къадалып кюрешедиле».