«Биз Ата журтубузну, юйлерибизни къорууларгъа барабыз»

 ТАНЫШЫУ

Биринчи кере Чеченланы Эльдарны юсюнден ол белгили актёр Безруковха ушагъаны ючюн киногъа тюшгенини юсюнден жазгъан эдим. Андан сора аны былтыр августда Къара-Сууда хычинни байрамында кёреме. Юй бийчесини тёгерегине тёрт къызы да жыйылып, Эльдар а аланы хар бирине да эс бурургъа кюреше айлана эди. Аланы жарыкълыкъларына, бир бирлерин кёзлерине къарап ангылагъанларына къарай, къалай насыплыдыла дейме кеси-кесиме.

Байрам бошалгъанлай, Эльдаргъа тюбюп, энчи аскер операциягъа къатышып къайтханыны, жашаууну юсюнден да сёлеширбиз деп тургъанымлай, жауун жаууп, ала да къайры эсе да кетедиле.

Ол кюнден сора бир кесек заман озгъанлай, Чеченланы Эльдаргъа бешинчи сабий - жашчыкъ туугъанын билеме. Бу кюнледе уа Эльдаргъа Нальчикде Къырал концерт залда тюбейме. Къатына барып, жаш туугъаны бла алгъышлайма. Ол а бир кесекден дагъыда бир жаш къошуллукъду бизни юйюрге», - деп, ёхтемлик бла айтады.

 Черкесланы Фатимат бла къадарын да Нальчикде байлагъанды. Бир кёргенлей сюйгенди, тёрт-беш айдан а той да этгендиле. Эки жаш адамны да уллу, кёп сабийли юйюр къурар муратлары болгъанды. Ол да толгъанды.

ЭМ МАГЪАНАЛЫ РОЛЮ

Эльдаргъа кинолада къысха рольла тюшген эселе да, баш ролюн а ол жашауда ойнагъанды. Кадровый офицерди, аскерчиди. Энчи аскер операция башланнганда уа, бир жанында къалалмагъанды, кеси ыразылыгъы бла заявление жазып, отха киргенди. Ол заманда аны юч къызы бар эдиле.

– Гитчелигимден да аскерчи болургъа сюйгенме. Башхача болур амалым  да жокъ эди.  Эки аппам да Уллу Ата журт урушха тири къатышхандыла. Кесим а Ата журтха сюймекликде, абаданлагъа хурмет этиуде ёсгенме. Анам школда математикадан устаз болуп къыркъ жылдан артыкъ ишлегенди, директорну окъутуу иш жаны бла орунбасары да болгъанды. Тамата къарындашым аскерчилени хазырлагъан институтха киргенди, мен да аны ызы бла баргъанма. Школну бошагъанымда уа, башха усталыкъны сайларма деп, эсиме да келмеген эди, - дейди Эльдар.

Ол Санкт-Петербургда Россейни Ич ишле министерствосуну ич аскерле институтунда окъугъанды. 2005 жылны 13 октябринде уа Нальчикде сауутланнган аманлыкъчы къауумла бла биринчи къазауатха киргенди. Андан сора уа,  Ингушетияда, Чеченде да террористлеге операциялагъа къатышханды. Батырлыгъы, ётгюрлюгю ючюн да кёп орденле эмда майдалла бла саугъаланнганды, Ич ишле органлада бет жарыкълы къуллукъ этгени ючюн да махтаугъа тийишли болгъанды.

Аскер келишими бошалгъандан сора, бир кесек солуюм деп, жаш Москвагъа атланады. Анда уа, эсинде болмай тургъанлай, бир кинода асламла къатышхан кесегине тюшеди. Ма анда,  ол кёп адамны арасында, режиссёр Эльдарны эслейди.

– Орамда бара тургъанымлай, кино алдыра тура эдиле. Ма анда кёреди режиссёр мени. Ким эсе да: «Айланмай Безруковха ушайды бу!» - дегенни да айтады. Алай бла киногъа тюшгенме. Сёз ючюн, «Бригада: Наследник» сериалда, башхаларында да ойнагъанма. СВО-да уа кесиме ат излей турур кереклиси жокъ эди. «Артист» деген атны алама! Ма алай бла ол ат манга жабышып къалгъанды, - дейди Эльдар.

«КЪАЙТМАЙ КЪАЛМАМ»

– Къырал башчы мобилизацияны юсюнден билдиргенин юйюме машинамда келе эшитгенме, - деп эсгереди Чеченланы Эльдар. – Ичими къаллай эсе да бир къайгъы бийлейди. Олсагъат окъуна военкоматха барыргъа хазыр эдим. Мен къаугъалы жерледе болгъан ишлени ветераныма, юйде къолларымы къучакълап олтураллыкъ тюйюлме. Ата журтну, кесини юйюрюн къоруулау – ол хар эр кишини борчуду, - дейди Эльдар.

Юйде уа: «Манга повестка келсе, арсарсыз барып къаллыкъма», - дейме. Алай повестка уа жыйырма кюнден да келмегенди... Ол заманда жаш военкоматха кеси барады. СВО-гъа барыргъа сюеме дегенинде, юч сабийинг барды, аллайланы алмайбыз, деп жууаплайдыла. «Мен ачыуланама: «Кесим ыразы болгъанымы уа эсге алмаймысыз? Фронтха барыргъа сюеме», - деп тохтайма. Андан сора бир ай да озгъунчу, телефон бла сёлешип, военкоматха чакъырадыла», - деп къошханды Чечен улу.

Фатимат а, анга да кёргюзтмей, жиляп тургъанды. Болсада баш иесини оноууна бой салгъанды. Ол аскерчи жашха эрге баргъанын биле эди. Эльдар а сау-саламт къайтыргъа сёз бергенди: «Не болса да, мени сакъла, тюнгюлме», - деп кетгенди. Фатимат а сакълагъанды, кюн сайын тилекле эте, сабийлерине да сакъ бола. Эльдар да бек къыйын кезиулеринде къызларыны, юй бийчесини атын къатлап, телефонда аланы суратларына къарап, жюрегине къысып, аз кере уппа этмегенди.

– Ала манга кюч-къарыу бергендиле. Андан сора да, ма бусагъат тёртюнчю къыз да тууарыкъды, мен юйюме, сабийлериме сау-саламат къайтыргъа керекме деген акъылда болгъанма. Къызчыкъ туугъанда, анда телефон байламлыкъ жокъ эди. Алай рация бла уа, баям, битеу Запорожье областьха: «Чеченланы Эльдаргъа къыз туугъанды. Тёртюнчю къыз», - деп билдиргендиле. Ол а аллай уллу насып эди! - деп эсгереди ушакъ нёгерим.

«БИЗНИ «ЧЫПЧЫКЪЛА» МАРАП ТУРГЪАНДЫЛА»

 Эльдар айтханнга кёре, Запорожье областьда ол танк взводха башчылыкъ этгенди. Букъдурмайды: къыйын, жууаплы, аны бла бирге къоркъуулу да борч болгъанын. Хар заманда да ышарып тургъан Эльдар аскерде болумну эсге тюшюрсе, олсагъат бетинден ышаргъаны кетеди, башха тюрлю болады: «Танк - ол душманнга бек магъаналы илишанды, аны душман жокъ этер ючюн кёп къыйын салады. Башыбыздан тохтаусуз «чыпчыкъла» учуп, марап тургъандыла. Алай биз а душманнга не къадар уллу халеклик салыр ючюн къалмагъанбыз. Аны бла бирге адамларыбызны, аскер техникабызны да сакъларгъа кюрешгенбиз», - дейди капитан.

Эльдар башчылыкъ этген аскерчилени кёбюсюню къазауатдан сынаулары хазна жокъ эди. Аны себепли алагъа СВО-гъа тюшгюнчю тюз оноу эте билиу эмда юйретиу бек магъаналыды. Командир дурус биледи: къазауатха кирирден алгъа хорламгъа, жетишимге толусунлай ийнаныргъа керекди. «Сёзсюз, кёплени тынгысызлыкъ бийлей эди, бир бирлери бла саламлашып, отха алай кире эдиле. Алай мен а: «Биз Ата журтубузну, жууукъ адамларыгъызны, юйюбюзню къорууларгъа барабыз», - деп, кёллендирирге, таукеллендирирге кюрешгенме. СВО-да болгъан жарым жылны ичинде бизни бёлюмде къуллукъ этген отуз адамдан бири да, ёлгенни къой, жаралы окъуна болмагъандыла. Ол а бек уллу насыпды», - деп, ёхтемленип айтады Эльдар.

 НАСЫБЫ

Эльдар кеси уа аллай болумлагъа тюшгенди, аладан сау къалып къалай чыкъгъанына кеси да сейир этеди: «Бир жол дронну марагъан сауутубузгъа бир быргъы келип тиеди. Биз танк ичиндебиз, аллыбызда не бола тургъанын кёрмейбиз, къайры атдыргъаныбызны билмейбиз. Къазауатха уа кириширге керек эдик. Мен бла танкны механиги чыгъып, ол быргъыны бир жанына бюгерге, оператор къайры атдырлыгъын кёрюрча этерге кюрешебиз. Тюзетебиз! Олсагъат артха къайтабыз. Къазауат андан ары баргъанды, андан барыбыз да сау-саламат къайтханбыз!»

«Бир жол а душман алгъа ёшюн уруп келеди. Биз сакъбыз, тёгерекде хар зат да чачылады, атылады, къара-къатыш болады. Башымда - шлемофон, кесим а - танк ичинде. «Барыгъыз да саумусуз?» - дегенни эшитеме. «Хау! Не болгъанды?» - дейме. Сора биреу: «Сиз болгъан танкга топ тийгенди, кюе турасыз», - дегенни айтады. Бизни уа эсибизде да жокъ...».

Эльдар дурус биледи: къазауатда насыбынг тутуу деген зат бек магъаналыды, алай бек башы тынгылы хазырланыуду.

– Институтда алгъан билимим, алгъыннгы профессионал сынауум да манга бек болушхандыла. Къайры баргъанымы биле эдим. Командир кёп затха жууаплыды, аны дайым да эсде тутаргъа керекди. Адамланы ышаннганлары уа бютюнда уллу жууаплылыкъны излейди. Ала бирлени жашлары, баш иелери, аталары эдиле. Аны себепли аскерчилени ызларындан къараргъа, алагъа сакъ болургъа кюрешгенме. Мени башчылыгъымда къуллукъ этгенле: «Нек?» - деп сормагъандыла, буйрукъ бере эдим, ала уа толтура эдиле.

КЪУУАНЧ

Эльдар энчи аскер операциягъа андан ары къатышыргъа да ыразы эди, алай командование къаты болгъанды: «Сабийлеринг гитчедиле, аланы ёсдюрюрге керексе. Биз болаллыкъбыз!» - деп.

Аны сау-саламат къайтханы, юйюрюне угъай да, битеу районнга да уллу къууанч эди. «Ючюнчю къызым мени унутханды, къатыма келирге унамагъанды. Эки уллу уа, манга жабышып къалгъанча, къатымдан да кетмегендиле. Алай бла тёртюнчю къыз бла да танышдым», - деп ышарады Эльдар.

 Къызчыкълары Лаура, Алия, Элина, Алана аталарын жанлары кибик кёредиле. Бешикде уа эрттеден бери сакълагъан жашы Батыр татлы жукъугъа батып эди. Ол «Хычин» байрамдан сора кёп да бармай туугъанды, Танкчыны кюнюнде! Кёп сабийли ата къууанчын букъдурмайды.

ДАРАЖА

СВО-дан сора бир кесек заман озады. Нальчикде «Ата журтну къоруулаучусуну» фонду ачылгъаныны юсюнден Эльдаргъа район башчы айтады. Жаш аскер юристди, аны иши анда бек жарарыкъды, право болушлукъ СВО-дан къайтханлагъа бек керекди. Бюгюнлюкде Эльдар филиалны башчысыны орунбасарыды, къазауатдан къайтханлагъа, аланы юйюрлерине, сабийлерине къолундан келгенича болушады.

2024 жылда Эльдарны юйюрю «Россейде жылны юйюрю» деген битеуроссей конкурсда «Ата журтну къоруулаучусуну юйюрю» деген номинацияда биринчи жерге чыкъгъанды. Аланы 15 октябрьде Москвада «Россей» Миллет арада саугъалагъандыла.