Уллугъа – гитчеге да ариу кёрюннген устаз

Хасанияны 16-чы номерли орта школунда ишлеген устазланы къайсысы да уллу ыспасха, махтаугъа тийишлидиле десем, ётюрюк болмаз. Ала окъутхан жашланы бла къызланы иги кесеги жашауда кеслерини тынгылы жерлерин тапханлары, асламысы бийик билим алгъанлары да анга шагъатдыла. Кёплери Россейни башха регионларында бла шахарларында, ол санда Москваны, Санкт-Петербургну белгили бийик окъуу юйлеринде, тыш къыраллада окъугъандыла эм окъуйдула. Ол тёре тёлюден тёлюге ётюп келеди, мындан ары да алай боллугъуна сёз да жокъду. Аны алайлыгъы уа бек алгъа мектепде окъутуу-юйретиу ишни тынгылы къуралгъаны бла, экинчиден а, устазланы игиликлери бла байламлыды. Аладан юйренирге шахарны, аны тёгерегинде эллени школларындан да кёпле келедиле. 

Темуккуланы Светлана, Гузиланы Мачраилны къызы, ма аллай устазладанды. Аны юсюнден жазаргъа мени кёллендирген а 4-чю «А» классны окъуучуларыны ата-аналарыны, ынналарыны тилеклери болгъанды. Кёп болмай мектепге жыйылыу бара тургъанлай тюшгенимде, ала, бир бирлерине ал бермей: «Светлана Мачраиловна къалай иги устазды, ишини устасыды, адамлыгъы да уллуду. Аны юсюнден газетге жазсанг а», - дей эдиле. Мен кесим да аны эрттеден таныйма. Экибиз да Къабарты-Малкъар къырал университетде бир заманда окъугъанбыз. Ол барыбыздан да кёп билген, окъуугъа къаты берилген къыз эди. Экзаменледе аны болушлугъуна кёпле таяннганбыз. Аны ишде сынауу да бизден уллу болгъанды. КъМКъУ-да окъурну аллында ол Нальчикде педагогика училищени да жетишимли бошап, Хасанияда сабийлени окъутуп тургъанды.
 
Узун къара чачын сыйдам тарап, аны да бирге жыйып айланыр эди. Студент заманыбыздан бери отуздан артыкъ жыл озгъанды, болсада Света бюгюнлюкде да чырайын тас этмегенди. Ол а юй бийчеди, юч сабийни анасыды, беш да туудукъну ыннасыды. Битеу ол затлагъа да къарамай, заманыны асламысын школда ётдюреди. - Къайры барсам да, не этсем да, окъуучуларымы эсимден кетермейме. Бирде юйдегиле манга кёлкъалды да этедиле: «Сен бизге, окъуучуларынгача, эс бурсанг эди. Аланы сагъынмай къоймайса», - дейди, кюлюп, Светлана Мачраиловна. Бирге окъугъаныбызда, мен анга былай соргъан эдим: «Устазлыкъны нек сайлагъанса?» - деп. 

«Билемисе, алыкъа школгъа да бармагъан заманымда, анам бла жолда бара, бир чырайлы тиширыугъа тюбейбиз. Анам а: «Света, билип къой, ма бу ариу къыз сени устазынг боллукъду», - дейди. Керти окъуна, мен аны къолуна тюшген эдим. Ол а Къарчаланы Шама Хакимовна эди. Сау болсун, аллай иги устаз эди, кеси да бир огъурлу, адепли тиширыу. Бюгюн да сау-саламат арабыздады. Мен а, насыпха, андан артыкъ узакъда жашамагъаным себепли, барып, жокълагъан да этиучюме. Къысхасы, хар жаны бла да юлгю алырча адам. Бюгюнлюкде да мен анга жюрек ыразылыгъымы билдиреме. Аны дерслерин мен унутмайма, анга ушаргъа кюрешеме», - деген эди. 

Айтханымча, школгъа баргъанымда, класс жыйылыугъа тюшгенме. Анда окъугъан жашчыкъланы бла къызчыкъланы аналары, ынналары бла да сёлешгенме. Бир сагъат тенгли бирни олтуруп, устазны айтханларына тынгыларгъа тюшдю. Ол хар окъуучугъа багъа бичгенди, алай ата-ананы, сабийни да сындырырча бир сёз эшитмедим. Кеси уа сёлешген заманда нарт сёзлени да юлгюге келтирмей къоймай эди. Ахырында сабийлени билимликлерине шагъатлыкъ этген журналгъа да къарадым: асламысы «4» эмда «5» белгиле… Мени ишекли къарамымы кёрюп, устаз: «Классда онжети сабий барды да, асламысы бек иги окъуйду, къалгъанлары да хунерсиз тюйюлдюле, кёллерин окъуугъа салсала, не айтдыраса, къууандырадыла»,- дейди. Классха кирген жерде къабыргъада бир плакатха кёзюм илинеди. Аны кёрюп, устаз: «Кеч болгъанланы неда бир тюрлю сылтаусуз школгъа келмей къалгъанланы тукъумларын жазабыз бери. Айны ахырында уа, ма бюгюнча, ата-аналаны чакъырып сёлешебиз. Сабийлени иги кесеги ол къара чёпге тюшерге сюймейди, аны себепли экинчи кере кеч болмай келирге итинеди», - деп ангылатады. 

- Светлана Мачраиловна юйретиу ишни да бир заманда сансыз этмегенди, - дейди школну директоруну окъутуу иш жаны бла орунбасары Холамханланы Юля Хасымовна. – Аны классы шуёхлугъу бла белгилиди. Аны мен бек жаратама. Туугъан кюнлерин белгилемей къоймайдыла, бир бирлерине саугъала этедиле, татлы затла келтиредиле, бирге олтуруп да сыйланадыла. Абадан адам кирди эсе, къопмай къалмайдыла, саламлашмай, къатынг бла озмайдыла. Адет-тёрелени биледиле. Аланы уа алагъа устазлары юйретеди. - Буруннгулуланы бир акъыллы сёзлери барды: «Къуш уясында нени кёрсе, учханында аны этер», - деп. Окъуучуларым ариу къылыкълыла эселе, адеплиле эселе, анда ата- аналаны къыйынлары бек уллуду. Мен да къолумдан келгенича юлюш къошама аланы юйретиуге. Сабийле билимлиле болурларын бек сюеме, алай адамлыкъ шартлары озсала, иги болур деп сунама. Андан сора да, мен аланы бу кючлюдю, бу къарыусузду, ол къылыкъсызды, бу тынчды деп айырмаучума. Школда кёпден бери ишлейме да, гитчеликлеринде хыличи, хыпыяр болгъанла артда уллу жетишимлеге жетгенлерин аз кёрмегенме», - дейди Светлана.

Хау, аны иш сынауу уллуду. Ол устаз болуп 1976 жылдан бери ишлейди. Аллай бир заманны ичинде кёп жашны бла къызны биринчи эмда бек сюйген устазы болгъанды. Бюгюнлюкде аны окъуучуларыны араларында ол аталарын, аналарын окъутхан сабийле бардыла. Аны бла ёхтемленеди устаз. Бек уллу ёхтемлиги уа, къайсы устазныча, Светлана Мачраиловнаны да ол окъутханланы жетишимлериди. Ол алагъа ёз сабийлеринеча къууанады. 

- Бизни Светлана Мачраиловнаны не къадар махтап жазсагъыз да, кёплюк этерик тюйюлдю, - дейди школну директоруну окъутуу иш жаны бла орунбасары. – Аныча, ишин билген, тынгылы да этген кёп жокъду. Ол окъутханла башхаладан иги да айырмалыдыла. - Светлана Мачраиловна бла бирге ишлегенли къыркъдан аслам жыл озгъанды. Ол а аз тюйюлдю. Аны адамлыкъ шартыны юсюнден а энчи айтырчады. Кишини сёзюн этип эшитмезсе, бир адамгъа да кёзюнг къара болсун демегенди, аны ниети бек тазады. Ол а кёпню тутады. Устазча да, ол кесини жерин тапханды. Хар сабийге ёз адамынача къарайды, къайгъырады. Окъуучусу школгъа келмей къалса, юйюне сёлешип, хапар билир. Бир гитче затха да уллу кёллюлюк этмез. Ма аллай адамды коллегабыз. Аллайны къатында ишлеген да насыпды, - дегенди устаз Шауаланы Зайнаф Ахматовна да.
 
Ол тутхан ишине жууаплы кёзден къарагъанын классны жасалгъаны да кёргюзтюп турады. Къабыргъада «Алтын кюз арты», «Жаз башыны жылыуу»,  «Акъ айла», «Геометриялы фигурала», «Кесинги таза тутууну жорукълары», «Тюз олтур», «Жолда жюрюуню жорукълары» деген атла бла плакатла тагъылыпдыла. Туугъан жерибизни сыфатларына да бираз къарап турурса… «Сабий эшитгенлерин суратда да кёрсе, ала аны эсинде бютюн бек къаладыла», - дейди Светлана Мачраиловна. 

Устаз окъутуу, юйретиу ишин жаланда классда бардырыу бла чекленип къалмайды. Аны окъуучулары школда, шахарда бардырылгъан кёп тюрлю конкурслагъа, фестивальлагъа, викториналагъа, спорт эришиулеге да тири къатышадыла. Элде жангыз къалгъан къартлагъа, алгъын Уллу Ата журт урушну ветеранларыны юйлерине барып, жокълагъан эселе, бюгюнлюкде энчи аскер операциягъа къатышхан аскерчиле бла тюбешиуле къурайды, урунууну да ветеранларыны юйлерине барып, ала бла ушакъла бардырадыла, керек болса, къолдан келген болушлукъну да этедиле. Сабийни къылыгъы ма аллай ахшы юлгюледе къурала барады. Устаз аны уста биледи.