«Арысакъ да, тюнгюлген а бирда этмейбиз»

Малкъарлыла, белгилисича, агъачха, ташха да устадыла, темир бла ишлеп да, ала усталыкълары бла атларын саулай Россейде айтдыралгъанлары да ёхтемлендиреди. Сёз Бедикде жашагъан Гузиланы Азрет-Алийни жашлары Алимни бла Рашитни юслеринден барады. Ала бичакъ этген усталадыла. Кёп кере эшите да тургъанма, алай танышхан а ала бла кёп болмагъанлай этгенме. Жашланы ишлеген жерлеринде къонакъда болуп, Алим бла ушакълашханма.

- Алим, къалай келгенсиз бу усталыкъгъа?

- Элибизде школну бошап, КъМКъУ-да бийик билим алгъанма. Физикадан бла математикадан устаз болуп, къайтып келип школгъа ишлерге кирген эдим. Ботталаны Алий деп бир айтхылы къол уста барды да, ол да школда ишлей эди. Аны бла ушакъ эте, бичакъланы юслеринден сора, сурай, сейирим къозгъала башлагъанын кесим да эслейме. Уста кеси этген бичакъланы да кёргюзтеди манга, аланы бек жаратама.

Алай неден да бегирег а темир тюйген ишин жаратама. Темирге жангы жашау бериу ол уллу бир дунияды. Алай бла кесими ол ишде сынар муратым болгъанын ангылайма. Ол заманда керекли инструментлерим да болмай, алай къолумда юйде болгъан затланы хайырланыргъа кюрешип башлагъаным эсимдеди. Гитче къарындашым школну бошап, Нальчикде окъуй тура эди. Ол да бу жумушну жаратып, юйге келсе, бирге бир затла этерге кюрешип, бир акъылгъа келгенбиз.

-  Бусагъатда тёрт уллу отоулу мастерской ишлегенсиз. Аны хар отоуу бир жумушха деп къуралгъанчады. Алаймыды?

- Алайды. Къарындашым Рашит бла бирге ишлейбиз. Андан бери онюч жыл болады. Сынамыбыз да ёсгенди, айныгъан да этгенбиз, дерге боллукъбуз. Хар керекли затыбыз къолубузда болгъаны себепли, ишлеген да женгил болгъанды. Къыстау кюрешип башлагъанлы алты жыл бола болур.

- Ишинги кёлюнг бла сюйгенинг шарт кёрюнюп турады сени.

- Тюз ангылайса. Бир-бирде къыстау ишлей тургъанлай кече болуп къалса, бек жарсыйма. Арада кече ючге дери да ишлеучюбюз. Бир жумушну башласакъ, аны бир эбине дери жетдиргинчи, жартылай къоймай кюреше келсек, танг ата тургъанын да кёрюучюбюз. Бир аз-маз арысакъ да, тюнгюлген а бир да этмейбиз.

- Бу усталыкъны хайырын неде кёресе?

- Биринчиден, ол саулай эсибизни буруп, кёлюбюзню салып ишлеригибизни излейди. Чыгъармачылыкъ къарамны излейди. Хайыр келтиргенинден сора да, сагъышларыбызны, оюмларыбызны кесине бургъан, хар жангы бичакъ бла бир хорламны сездирген аллай усталыкъды бу. Мындан адам арый билмейди. Мыйынг ишлеп турса, жангы юлгюле тууа, аланы жашаугъа сингдире, хазыр ишлерибизге кесибиз да къууана, алай барабыз. Дагъыда бир аламат жаны – ол кёрмючлеге къатышыуубузду. Жангы адамла бла танышыу, устала, аланы ишлери бла шагъырей болуу бизни къууандырады, илхам береди десек да боллукъду.

- Бусагъатда Интернет жашауубузгъа сормайын киргенди. Сиз а аны хайырланаламысыз ишигизде?

- Бу ишни 2013 жылда башлагъан эдим. Ол заманда Интернет болса да, билдириу жаны бла бусагъатдача тюйюл эди. Гюрбежи ишни бегирек жаратханым себепли, ол усталыкъгъа кеси сынауум бла, халатларым бла келгенме деяллыкъма. Темирге экинчи жашау берген, аны дуниясына тюшген, аны жаратхан манга хычыуун эди.

Бир жол шуёхум Ботта улу Алий Бачиланы Хамзатха элтген эди. Аны гюрбежисинде таза да жюрегим сюйген, излеген халны сезген эдим. Хамзатны сый, даражасы, усталыгъы да белгилиди. Манга ол керти юлгю болгъанды. Кёп сорууларыма жууапла да тапханма аны бла ушагъыбызда.

- Устала кеси тасхаларын айтыргъа, билдирирге сюймеген сунама?

- Мен аллайгъа бизни миллетли адамлада тюбемегенме. Билмеген затымы сынамлы устала жашырмагъанлай ангылатхандыла. Алагъа бек ыразыма. Алай Интернетде уа бир затны сурасам, аны айтыргъа сюймей, тас болуп къалгъанла бола тургъандыла.

- Къарындашынг бла бирге ишлейсиз. Ол а къалай келгенди бу усталыкъгъа?

- Рашит къурулушчугъа окъугъанды. Чыгъармачылыкъ жаны бла сезими, билими бек игиди. Мен, сёз ючюн, ёмюрде сурат ишлей билмегенме. Накъышланы, къынланы да Рашит ишлейди. Биз биригип, алай тамамлайбыз жумушну. Бир бичакъны хазырлауда экибиз да бирча кюрешебиз. Аны бир къауум ишлерин мен этеме, чыгъармачылыкъ бла байламлы жумушларын, юлгюсюн а Рашит хазырлайды.

- Миллет энчилигибизни къалай белгилейсиз толтургъан композицияларыгъызда?

- Кеси миллетибизни эрттеден келген накъышларын, табийгъатыбызны байлыгъын да тюшюребиз бичакълагъа. Минги тауну суратын, башха багъалы энчиликлерибизни хайырланып, бичакъ къайры сатылса да, ол таулуланы къолларындан чыкъгъанын белгили этерге итинебиз. Къол ишлени энчиликлери аланы хар бирине жюрегинги сезимлери салыннганындады.

- Заказ бла ишлеймисиз, Интернетни хайырланамысыз хазыр ишлеригизни сатарча?

- Жашагъан тап жерде этгенибиз ючюн, туристле кёп келедиле. Минги тауну этегинде ёзенде да сатыучу адамыбыз барды. Интернет бла да излегенле кёп боладыла. Ол алгъадан айтхан кёрмючлеге къатышыуубуз да жангы алыучуланы бла бичакъны сюйгенлени чыгъарады жолубузгъа. Кёбюсюнде саугъагъа алыргъа излейдиле. Анга кёре жарашдырып, алай сатабыз.

- Кесинге саугъагъа уа не берселе сюесе?

- Кесим бичакъла бла кюрешгенликге, бир башха уста этген бичакъны саугъаласала сюеме. Кесим эм башха устала жарашдыргъан бичакъладан коллекция жыяр муратым барды.

- Ишингде сени насыплы этген неди?

- Баям, ол сокъуранмау болур. Жюрегим сюйген ишге берилгеним. Андан сора да, эрттегили адетлерибизге къайтыргъа излегенибиз мени насыплы этеди дерге боллукъма. Сёз ючюн, узакъгъа да кетмей, беш жыл мындан алгъа заманны алсам, бир жерде ат кёрсем, анга сюйюп къарай эдим. Ала кёпледе болмаз эдиле да, андан. Энди уа атчылыкъ жангыдан жашаугъа эркин киргени къууандырады. Элледе машинадан эсе атла даражалы болгъанлары бизни алгъыннгы тёрелерибизге къайтаргъан аламат жол болур деп ышанама.

 Анга кёре бичакъла бла да алайды. Адамла манга бичакъладан не хайыр табарыкъса, деп да соруучу эдиле. Къытайдан келген сувенир омакъланнган бичакъланы таба тургъанлай, меникине он, онбеш минг сом ким бере турлукъду деп да келиучю эди акъылыма. Алай, насыпха, керти затны айырып, ангылап, сый бергенле бек кёпдюле. Таулу бичакъны энчилеп багъалагъанла да алай. Ол мени къууандырады. Чынтты кишини ышаны аны бёркю бла бичагъыды, дегендиле эрттегилиле. Миллет байлыгъыбызны бир тюрлюсю мени усталыгъым болгъанына ёхтемленеме.

Бир жол бир чеченли сёлешип, манга аппам бичакъ аллыкъ эсенг, жаланда таулу бичакъ ал деп юйретгенди, деген эди. Акъсакъал аны кёчгюнчюлюкде кёрюп, билип, андан юйретгенди туудугъун бизни бичакъны сатып алыргъа. Ол да мени ёхтемлендирген шартладан бири болгъанды.