Элин чабыууллукъладан къутхаргъан Къаншау

Халкъыбызда сейир эмда айтхылыкъ адамла не заманда да аз болмагъанларын билебиз. Аланы юслеринден толу хапар билиу уа бюгюннгю тёлюню борчуду деп, мен алай оюм этеме. Мен бюгюн хапарын айтырыкъ пелиуанладан бири уа Сарбашланы Къушуну жашы Къаншау болгъанды. Ол Чегем тарында 1774 жылда туууп, 1936 жылда ауушханды. Деу къаягъа ушаш малкъарлы 162 жыл жашагъанды. Сары Къаншауну жашы Мажит да атасыны кёрюмдюсюне жетишалмагъан эсе да, 105 жылны уа ол да ашыргъан эди. 

Бюгюнлюкде Къаншауну туудукълары эм аладан туугъанла да, Аллахны ахшылыгъындан, асламдыла. Айтхылыкъ аппаларын ала уллу ёхтемлик бла эсгередиле. Аладан бири хасаниячы Ёлмезланы Зайнафды. Аны юсюнден алагъа аталары Мажит кёп хапар айтыучу эди. Сёз ючюн, жыл саны 150-ден атлагъандан сора, Къаншаугъа жангыдан, сабийгеча, азыу тишле чыкъгъан эдиле. Кеси да тау къалауур болуучу эди. Чегем ауузун эбизелени чабыууллукъларындан къоруулап тургъанды. 

Сарбаш улуну юсюнден жыр да барды. Чабышханда Къаншау аллына адамны ётдюрмегенди, илишан атып да биреуге оздурмагъан мараучу болгъанды. Миллетибизни тарыхы бла кёп жылланы кюрешип, китапла да жарашдырып тургъан Таумырзаланы Далхат 60-чы жылланы ортасында аны жашы Мажит бла тюбешген эди. Далхат бла ушагъында ол былай хапарлагъанды:

- Бизни анабызны алгъан заманда анга 102 жыл толгъан эди. Чыммакъ-акъ сакъаллы кишини ауузунда ол кезиуде бир тиши да тюшмеген эди. Къолуна таякъ алмагъан адам болгъанды. Биринчи къатынындан тёрт жашы бла юч къызы бар эди. Манга быйыл 85 жылдан атлагъанды. Мен а юйюрюбюзде ортанчыма. Биз да беш жаш бла юч къыз эдик. Атабыз а 1936 жылда ауушхан эди. Къабыры сын ташы бла Булунгудады. Ма бу сен кёрген хуналада аны къолу бла салынмагъан бир таш болмаз. Шёндюгюледен экеулен болмаса ол ташланы жангыз адам жерлеринден тепдиралмайды. Кюнлюм къаялада уа ол кийик кибик айланнганды. 

Далхатны эсгериулеринде ол кезиуде 102 жылы болгъан Этезланы Зулкъайны аты да айтылады. Этез улу Къаншауну кеси кёрген, аны хапарларына ныгъышда кёп кере тынгылагъанладан бири эди. Ызы бла Зулкъай пелиуан чегемлини хапарларындан бирин айтды. «Жыл саны 100-ге жууукълашхан Сары Къаншау уучулукъгъа чыкъгъан кюнлерини биринде, малла урларгъа келгенлени эслейди. Сора, аланы не мурат бла келгенлерине тюшюннгенлей, артха, элге болушлукъ излей чабаргъа умутлайды. Алай, аманлыкъчыла малкъарлыны эслеп, аллын атла бла тыяр мурат этедиле. Болсада ташла ичинде ала аны жеталмайдыла. Черекни боюнуна жетгенлей а, ол бир жагъадан экинчисине тынч секирип ётеди. Андан ары уа атлыла аны къууаргъа да кюрешмедиле. Сора ол элге келип, ишни болушунлай айтады. Жигитлени аягъы  юслерине этип, ол чегет жаны бла уручуланы алларына чыгъаргъа ашыгъады.

Кёп да бармай ала аманлыкъчыланы жетедиле. Къаншау бугъуп, ушкок атады. Аны тауушуна атла, малла да юркюп, къатыш боладыла. Сора ол  уручуладан ала малланы къоюп кетерлерин излейди. Алай алгъа ол къауум аны айтханына артыкъ ыразы болмай, ары-бери ушкокладан атдырып башлайды. Эталгъанлары жаланда ол болуп, ала алайдан къачып кетедиле». 

- Сары Къаншау айтханнга кёре, мени атам да ол кюн аны биргесине болгъанды, - деп бошагъанды эсгериулерин Этезланы Зулкъай. 

Жерлерибизни табийгъатыны тазалыгъы бла ариулугъу адамларыбызгъа кюч берип, ала тауларыбызгъа ушаш къарыулула, узакъ ёмюрлюле болууларына себеплик этгендиле. Пелиуанла да ма андан жаратылгъандыла халкъыбызда. Этез улуну эсгериуюнде айтылгъан черек жагъа бюгюнлюкде Гешене кёпюр орналгъан жерди. Ол Булунгудан он къычырым ёргедеди. Къаншау секирген сууну эки жагъасындагъы ташланы арасы алты атламдан аз тюйюлдю. 

Туудугъу Зайнаф айтханнга кёре, 127 жылында аны аппасы чабып улакъ тутхан, тири киши болгъанды. Кёзлери да бек иги кёргендиле. Кеси да таулада базыныулу атлагъанды. Аны жашауу, иши да таурухлада айтыла келгендиле. Ахырзаман пелиуан чабышыуда атланы озгъанды, кёз–кёргенде къарелдини ургъан мараучу болгъанды. 

- Бизни Чегем ауузунда жыл санлары 100-ден атлап дунияларын алышханла кёп эдиле. Сёз ючюн, Этезланы Зулкъай 120 жашагъанды, мени атам Мажит да, 20-чы ёмюрню биринчи жарымында бардырылгъан битеу урушлагъа къатышып, 1980 жылда ауушханды, - дейди Зайнаф.

Халкъда жюрюген «Туудуланы жырда» да Сары Къаншауну сыфаты болмагъанча аламат эм тынгылы ачыкъланыпды.