«Бусагъатда сабийлени тынчлыкълары ючюн кёп онгнла къураладыла»

Сегиз жылдан бери Бедик элни орта билим берген мектебине  таматалыкъ этип келген Чыпчыкъланы Фатимат бюгюн бизни ушакъ нёгерибизди.

- Фатимат Владимировна, сизде бусагъатда ненча сабий окъуйду, аланы жетишимлерини юсюнден да айтсагъыз эди?

- Бусагъатда бизде 57 сабий окъуйдула. Андан кёп эдиле, юйюр сылтаула бла байламлы, бирле уа саулукъларына кёре шахаргъа кёчгендиле. Хар бири да бирча кёл саладыла окъуугъа десем, ол ётюрюк боллукъду. Хар бири да фахмусуна, сейирине кёре окъуйдула. Озгъан окъуу жылда алтын майдал бла бошагъан сабийибиз болгъанды. Быйыл да майдалгъа баргъан экеулен бардыла. Къырал сынамладан жетишимли ёталсала, бизни да насыплы этерикдиле.

Жетишимлени сагъыннганда, бусагъатда дерследен олимпиадала ётгенлерин белгилерге сюеме. Аланы район урумунда тёрт сабийибиз биринчи жерлеге чыкъгъандыла. Бусагъатда ала республикалы урумгъа хазырлана турадыла.

Устазла коллективни юсюнден айтханда, бусагъатда башланнган класслада бири къалмай жаш, тири адамла ишлейдиле. Россей, республикалы, даражалы эришиулеге да артха турмай къатышадыла. Хар атламларында жаланда жетишимлеге итиннгенлери бек къууандырады. Андан сора да, устазланы араларында байламлыкъ къатыды. Къайсы таматагъа да аллай бирликни, байламлыкъны къурагъан эм сакълагъан уллу жетишим сунама.

- Башланнган классланы окъутуу программалары къыйынды деп, кёп аналадан эшитирге тюшеди. Сабийлеге сагъат ючге дери мектепде турургъа керек болады. Андан сора башха кружокла бар, бирле дерсле этер амалтын, алагъа жюрюялмай къаладыла. Сизде да алаймыды?

- Бизде да алайды. Сагъат бешге дери турурларын да излейдиле сабийлени мектепде. Бизни аллай онгубуз жокъду, аланы аш бла бир ненча кере жалчытырча онгубуз да болмагъаныбыз ючюн, сабийле юйлерине эрттерек кетедиле. Къошакъ билим бериуню чеклеринде сабийлерибиз неге да юйренселе, кёп сабийли школладача, сау кюн туруп, жангы затлагъа тюшюнселе, сейирлерин айнытсала, бек сюерик эдим. Алай былайда башланнган классланы устазларыны не ахча демей, не кеслерине артыкъ эс излемей, сабийлени биргелерине къалып, хар керекли, жетишалмагъан ишлерин тамамлагъанлары энчи махтаугъа тийишли болгъанын чертирге сюеме.

Районда сау кюнню школу деген даражада бир къауум мектеп ишлейдиле. «Точка роста» деген программа бла алагъа аллай онгла къуралгъандыла. Бизге уа эм ахырында жетгенлери ючюн, алыкъа ырысхы жаны бла хазна тутхучлукъ жетишмей турады. Бусагъатда «Юный астроном» деген кружогубуз барды. Аны устазы Быллымдан келип ишлейди. Дагъыда шахматлагъа бла шашкалагъа районну сабий эм жаш тёлю айнытыу арасыны устазы юйретеди, кесибизде да китапханада ишлейди.

- Патриот сезимни айнытыугъа уллу эс бургъаныгъызны билебиз. Жетишимлеригиз да бардыла. Ол жаны бла юйретиу къалай къуралгъанды?

- Сабийле бла тюбешиуле къурап, патриотлукъну юлгюлерин келтиребиз, мындача эркин бир жерде да адам жашаялмагъанын ангылатабыз. «Биринчилени атламлары», «Сабийликни навигаторлары» дегенча къурамла ёсе келген тёлюню тюз жолгъа салыргъа, ариу ниетде бла низамда, Ата журтларына кертичиликде ёсдюрюрге себеплик этедиле. Бизни мектепде Юнармиячыланы къаууму бек аламат кюрешедиле. Жетишимлери да игидиле. «Зарница» оюннга жыл сайын къатышадыла, район урумунда биринчи жерге чыгъып, республикада да махтаугъа тийишли болуп келгендиле.

- Исси аш бла жалчытыу къалай къуралыпды?

- Барыбызны да бир менюгъа кёчюре турадыла. Ашатыу бек тынгылыды. Дерслерибиз тогъузда башланадыла. Сабийле эрттен ашларын юйде ашаргъа жетишедиле. Эки кере ашатып кёребиз да, аш зырафха кёп кете эди. Сабийлени асламы ашаргъа унамай эдиле. Андан сора уа башланнган классланы экинчи дерсден сора тынгылы ашатабыз. Витаминле жанын да кем этмейбиз. Къалач, кампет, жемиш халда юлюшлерин беребиз. Ол жаны бла мен бек ыразыма. Ашап бошамагъанларын биргелерине аладыла да,  башха, солуу кезиулеринде ашайдыла. Артыкъда болмайды, зырафха да чыкъмайды аш.

Башланнган классла сагъат бирге дери турадыла да, арталлыда ач болмайдыла.  Абадан класслада уа ата-анала тёлейдиле. 83,50 сом багъасы бир кюннге ашатабыз. Ашханабызны ишчилерине энчи ыразылыкъны билдирирге сюеме. Тохаланы Марина бла Темирланы Фатима сабий садыбызны бла мектепни поварларыдыла. Кирсизле, ишлерин, сабийлени сюйген адамла. Алларына келген бир заманда ачлай кетмегенди.

- Бирча кийим кийипдиле сабийлеригиз. Ол кимни оноууду?

- Хар окъуу жылны аллында бла ахырында атала бла анала бирге жыйылсакъ, форманы юсюнден сорууну къыстау сюзебиз. Мен башха неда къолан кийинирге къоймазлыгъымы айтама. Башындан алгъан буйругъубуз бла, бирча форманы юсюнден положение бла да шагъырей этебиз. Жарсыугъа, хар кимни да къолайы, мюлк байлыгъы бирча тюйюлдю. Аны себепли, бир сабий бек багъалы жыйрыкъ кийип, бирсилени анга сукъланырларына аз да эркинлик бераллыкъ тюйюлме. Сюзе кетип, аналаны асламыны излемлери бла бу формада тохташханбыз.

- Атала-анала бла байламлыгъыгъыз а къалайды?

- Бек иги атала бла анала бизникиледиле деригим келеди. Школ бла, устазла бла байламлыкъларын бир да юзмейдиле. Керек болса, келип, дерследе олтурургъа да боладыла. Асламысы бек ыразыдыла деп, мен алай сунама.  Сабийлени толу сюймекликде юйретебиз, окъутабыз. Эрттен сайын автобус бла элден жыйып келтиребиз, дерследен сора элтебиз. Бизни заманыбызда узакълагъа жаяу жюрюучюбюз эсимдеди. Къышды, желди демей, жыгъыла да къоба, юсюбюзню къагъа да, андан ары бара. Бусагъатда уа бек кёп онгла къуралгъандыла къыралны жанындан сабийлени тынчлыкълары ючюн.

- Сабий садда уа ненча сабийигиз барды?

- Быйыл азыракъ болгъандыла. 16 сабийибиз барды. Аланы саны кёбейсе, бек сюерик эдик.

- Не бла байламлыды ол азайыу, адамла элденми кетедиле?

- Угъай, артха,  элге жашау этерге къайтханларыбыз да бардыла, алай, жарсыугъа, бек кёп жаш адамыбыз юйюр къурамай, ашыкъмай турадыла. Ол жарсыулуду. Ким биледи, иш жокъмуду дейдиле, кеслерине ышаналмаймыдыла, аланы артха тартхан зат не болгъанын ангылаялмай, жарсыйбыз. Баям, жангыз кемчилигибиз элибизде ол окъуна болур, къалгъан затха биригип, бир амал къураялабыз.

Элде бир юйюрча жашайбыз. Кёп сабийли юйюрлерибиз да бардыла. Аладан школчуланы мектепде хакъсыз ашатырча къырал ахча бёледи. Андан сора энчи аскер операциягъа къатыша тургъанланы сабийлери да бардыла. Алагъа да аллай эс бурулады. Энчи чертип айтыргъа сюйгеним а, аз сабийли школ болгъанлыкъгъа, жыл сайын 15-20 посылка жыйып, энчи аскер операцияда болгъан жигитлерибизге жиберебиз. Жылы быстырла эшип, тизгин кереклерине дери келтиредиле. Къагъытла жазыулары да бир тёреди. Патриот сезимлерин кючлеуде ол бек магъаналы шартды. Бирликде тирлик деген былай бола болур.