Сабырлыкъны интернетде да сакъларгъа керекди

Электрон ахча бла хайырланнган, тёлеуле этген бек тынчды. Алай хыйлачыла сизни ахчагъызны къолгъа этерге умутларын къоймагъанларын унутмагъыз. 

Электрон ахча жаратылгъанлы кёп заман озмагъанды. Болсада Россейде аны бла хайырланыу законлада белгиленнгенди. Бу ырысхы эки тюрлюге юлешинеди – жашырын эмда жашырын болмагъан. Аланы арасында башхалыкъ недеди дегенде, биринчиси бла хайырланнганда, инсанны аты, тукъуму белгили этилмейдиле. Экинчисинде уа аланы борчлу халда ачыкъ этерге тийишлиди.

Экспертле электрон ахча бла хайырланыуну къоркъуусуз жорукъларын  эсгертедиле. Биринчиден, счётну мобильный телефонну номери бла байларгъа керекди. Алай бла счётну болуму белгили болгъанлай турлукъду. Дагъыда парольну унутхан кезиуде, аны телефонну болушлугъу бла жангыртыргъа боллукъду.

Экинчиден, пароль сегиз эм андан кёп белгиден къуралады.  Ол не къадар къыйын болса, ахчагъызны сакъланырына къоркъмазгъа боллукъсуз.  Алай бла парольну къурагъанда тарихлени, уллу эм гитче харфланы, тюрлю-тюрлю белгилени жазаргъа керекди, сёзге, еврону неда долларны халкъла аралы белгилерин эм башхаланы. Дагъыда кесигизни юсюнден шартланы ишекли сайтлада басмаламагъыз.

Интернетде къоркъуусузлукъну жорукълары да бардыла. Адамны кёлюн сындырыр, ачыуландырыр мурат бла интернетде билдириуле жазып башлайдыла. Аллай болумлагъа  кибербуллинг деп атагъандыла. Кесигизни быллай осал ишледен сакъланыуну жорукъларын  эсде тутаргъа керекди.

Аллай кезиуледе сагъыш этмей, ачыуу, къызгъаны бла  даулашып башлайдыла бирле, алай ол терсди.  Сабыр болургъа керекди. Биреуленни сылыкъ сёзлерине жууапны да аллай халда берсенг, къаугъа тереннге кетерикди.

Интернетде адам  жашырын къалаллыкъды, атын, тукъумун букъдураллыкъды деген оюм терсди. Аланы ачыкъ этиу технологияла эртте къуралгъандыла.   Интернет инсанны хар атламын, сёзюн да кесинде басмалап къояды, аланы кетерге къыйын боллукъду. Аны себепли бетигизни бузгъан, кёлюгюзге ушамагъан затланы этмезге кюрешигиз, сыйынгы интернетде да сакъларгъа керекди.

Сизге аман жазгъан адамны билдириулери кёрюнмезча этерге боллукъду. Социальный сетьледе бир-бир адреследен жазгъанлагъа чекле салыргъа онг барды. Биреуленни аманлагъанларын,  сыйсызлыкъ этгенлерин кёрген эсегиз, ачыгъан жанлы болугъуз, анга психология болушлукъ, билеклик этигиз, деп белгилейдиле экспертле.