Жюз жыл озса да…

Быйыл Юрий Гагарин космосха жол салгъанлы 65 жыл толады. Бу заманны ичинде кёп тюрлениуле болгъандыла, алай бир тюрленмеген зат а – 1961 жылны 12 апрели тамблагъы дуниягъа жол салгъанын бюгюн да даулашсызды.

40 жыл мындан алгъа, 1986 жылны 74-чю  номерли газетинде ол кюнню юсюнден эсинде къалгъаныны юсюнден партияны эм урунууну ветераны Темуккуланы М. жазгъанды. Аны: «Ол кюн жыйырма беш угъай, жюз жыл озса да, халкъны эсинде къаллыкъды»,-дешен сёзлерини кертиликлерин  заман кёргюзтгенди.

Жюз жыл толмагъанлыкъгъа, хар адамны Гагарин ким болгъанын билгени сёзсюздю. Мындан ары да унутмазгъа кюрешейик. Алайды да, бюгюн Темуккуланы эсгериулерин къатлайбыз.

«Битеу совет адамлача, мен да 1961 жылда 12 апрельде дунияда космосха биринчи учхан совет адамны – Юрий Гагаринни - уллу-жюрек сезимлик бла эсгереме. Ол история магъанасы болгъан кюнден бери 25 жыл болгъанды.

Бу белгили кюн мени эсимде ёмюрледе сакъланырыкъды. Ол къууанчлы кезиу космос кенгликлени хайырланыуда магъаналы иш болгъанды. Аллай жангычылыкъны бизни Туугъан журтубуз, кишиликни эм жигитликни уа совет космонавт болдургъандыла.

Манга ол кюн мен къайда, не ишлей эдим деп, сагъыш этерге тюшмейди. Нек дегенде, аны бла къыралыбызны бир адамы къалмай ёхтемленнгенин эм андан сора да, мен космос жаны бла совет халкъны жетишимине тыш къараллада да къаллай багъа берилгенин кесим кёргенме.

Ол а былай болгъанды. 1961 жылда апрель айны ал кюнлеринде бизни республикадан турист группа Чехославакиягъа кетеди.

Бизни турист путёвкаларыбызда 3 кюнню Киевде турургъа эм аны сейирлик жерлери бла шагъырейленирге деп жазыла эди. Анда бизге жарыкъ тюбейдиле эм шахарны бек ариу орамы Крещатикде болгъан «Интурист» къонакъ юйге элтедиле.

Юч кюнню ичинде группа шахарны промышленность предприятияларында уруннганла бла тюбешгенди, алчы адамла бла танышханды, история бла байламлы кёп жерледе болгъанды.

1961 жылны 12 апрели билмей тургъаныбызлай бизге уллу историялы магъанасы болгъан, унутулмазлыкъ къууанчлы хапар келтиргенди. Ол кюн жыйырма беш угъай, жюз жыл озса да, халкъны эсинде къаллыкъды.

Ол кюн, 12 апрельде, биз, Киевден автобус бла темир жол станциягъа, алайдан а Чехославакиягъа кетерге деп, къолларыбызда да чемоданларыбыз бла лифтден тюшер, къонакъ юйден чыгъаргъа тебиреген кезиуде радио бла Юрий Гагаринни космосха учханыны юсюнден билдиргендиле. Адамла асыры къууаннгандан, бир бирлерин уппа этедиле, къучакълайдыла, биз а, не айтыргъа, этерге да билмей, армау болуп къалгъан эдик. Тёгерекде «Биз космосха учханбыз», «Гагарин кёкдеди», «Ура!» деген кёп тюрлю ауазла эшитиледиле.

Чехославакияны чекге жууукъ болгъан Чоп-Кошице шахарында жашагъанла бла ол кюннгю тюбешиуюбюзню юсюнден сёз бла айтхан къыйынды. Бизге атап шахарны оноучулары, къуллукъчулары къууанчлы жыйылыу къурагъандыла. Къатыбызда: «Ура! Жашасын совет эм чехославак халкъланы шуёхлукълары!» - дагъыда кёп башха сёзле эшитиледиле.

Бизни Прагагъа элтген поезд алгъышлау лозунгла, байракъла, Гагаринни сураты бла ариу жасалып эди. Кюн ортасына тёгерек байрам бет алгъанды, хар жерде да космонавтны сураты кёрюнеди.

Чехославакияны къалайында да, ким бла тюбешсенг да, сёзню Гагаринден башлайды.

Аллай тюбешиуле совет космонавтны намысына аталып, Карловы Варыде, Мариянск Логнада, Варыде предприятиялада, школлада эм кёп башха жерледе бардырылгъандыла. Биз Чехославакияда болгъан кюнлерибизни бир заманда да унутурукъ тюйюлбюз.

Шёндю, АБШ-ны администрациясы  ядро чачдырыуланы тохтауну юсюнден сёзню ачыкъ бардырыргъа унамайды.

Совет Союз мамырлыкъ ючюн кюрешгенине аны жангы башламчылыгъы – ядро чачдырыулагъа бир жанлы халда мораторий салгъаны, КПСС-ни АК-сыны Генеральный секретары М.С. Горбачевну XXVII съездде сёлешиулери шагъатлыкъ этедиле. Алагъа битеу дунияны тюз ниетли адамлары ыразылыкъларын билдиргендиле.

Мен, партияны эм урунууну ветераны, энчи пенсиячы, Ата журтубузгъа не жаны бла да тюз къуллукъ этгеними эм этерге хазырлыгъымы билдиреме. Бизни юйюрюбюз (4 адам) ай сайын иш хакъларындан 3 процентин Мамырлыкъны фондуна жибереди. Алай бла, кеслерини жалынчакъсызлыкълары ючюн кюреш бардыргъан къыралланы халкъларына бизни болушлугъубуз тиеди.

Дунияда космосха биринчи учхан совет космонавтны 25-жыллыгъына аталып бардырылгъан байрамны белгилей, Туугъан журтубузну космос илмусу мамыр ишге бурулгъанына толу ийнаннганыбызны эм «жулдуз урушланы» программасына къажаулугъубузну билдиребиз».