«Къайда тауча окъургъа заман...»

«Къайда ана тилде газет, журнал да окъургъа? Юйге арып жетеме. Тюз жетгенимлей, бир зат къабып, аууп къалама. Кертисин айтханда, ана тилде сёлешген да жокъду бизде. Келин алай, туудукъла-бютюнда. Сора неге керекди ана тилде газет, журнал да? Орус тилде уа, не багъа болса да, алабыз китапчыкъла…»

Ма ол бир таулу ыннаны оюмуду.  Аны айтханы манга бек сейир кёрюнеди. Биз тилибизни сакълауну бюгюнлюкде бек уллу жарсыуларыбыздан бири болгъаныны юсюнден дайым айтып  къычырып тургъан заманда, туудукъла ёсдюрген, жыл саны келген таулу тиширыу а быллай къужур затланы арсарлы болмай  айтады… Мени акъылыма кёре, аллай оюмлу эсе да адам, аны кесинден башхагъа эшитдирмезге керекди. Айыпды ол.

Биз шёндю сабийле ёз тиллерин билмейдиле, деп жарсып, аны тюзетирге къазауат этебиз. Нек дегенде  ол жууаплылыкъны сезиу бизге кюн сайын тынчлыкъ бермейди. Сора абаданла былай айта тургъан жерде халкъны тили къалай сакъланырыкъды? Мени ангылауума кёре, ёз тилибизде чыкъгъан газетни, журналланы да алмагъанын ол уллу жигитликге санап ачыкълайды. Къайдан чыкъгъан сезимди ол? Бу тиширыуну ата-анасы, мен оюм этгенден, кёчгюнчюлюкден туугъан жерибизге къайтханларында миллетлерини хазнасына, кеси тиллерине да башха кёзден къарагъандыла. Сора «Метеке кеси къабындан жийиргеннгенлей» деген нарт сёз ма бу тиширыугъа болмагъанча аламат келишеди. Не себепден аламат кёрюндюле анга орус тилде чыкъгъан китапчыкъла, сёзберле да? Анга къалса, бизни газетледе, журналлада да табаргъа боллукъду аланы. Алай, ол аланы болгъанларын да биле болмаз. Да къайдан билликди  алмаса окъумаса?

Арт 10 жылны ичинде «Эльбрус» китап басмадан сабийлеге деп  ариу жасалгъан китапчыкъла чыкъгъандыла.  Алада жомакъла, таурухла, элберле, нартланы юслеринден хапарла  онг бардыла. Дагъыда бир къауум жыл мындан алгъа орус тилде Жабелланы Лидияны «Эльдар в стране нартов» деген китапчыгъы да чыкъгъанды. Алай, жарсыугъа, ол тиширыу бу китапны юсюнден да биле болмаз. Анычала жаланда «кроссвордла» бла чекленип къаладыла.

Юйюрлеринде ёз тиллери жюрюмегенин да ол уллу жетишимнича белгилейди. Келин, сабийле да ана  тиллеринде сёлешмегенлери уа, мени оюмума кёре, юйде абаданла юлгю кёргюзтмегенлеринденди. Сабийлеге, сёз ючюн,  «Нюрню» жаздырып алыргъа нек жарамайды? Газетге багъады дей эселе да, журналны багъасы жаланда 350 сомду жарым жылгъа. Къысхасын айтханда, бир бургерни багъасы.

Алай ол сылтаула барысы да кеси-кесин алдауду. Миллетин, тилин, халкъ хазнабызны сюйген адам бир заманда ол затлагъа уллу кёллю боллукъ тюйюлдю деп, мени оюмум алайды. Юйюрде сабийле ариу тюрсюнлю журналгъа эс бурмай къоярыкъдыла деп, мен ийнанмайма. Алагъа аны кёргюзтюп, сейир затлары бла шагъырей этерге жарым сагъатны уа хар абадан да табаллыкъды сюйсе…