Фахмулу сабий къагъанакъ заманындан белгилиди

Арт жыллада хар къайда да  хар неге да фахмулары, усталыкълары болгъан  сабийлени ёсдюрюуге, юйретиуге аслам эс бурулады. Ол  ёсюп келген, сюеги алыкъа къатмагъан балагъа керекмиди, огъесе аны сабийлигинми алады. Аны юсюнден биз  Нальчикде 28-чи номерли мектепде кёп жылладан бери  устазлыкъ этип ишлеп келген  Глашланы Магометни къызы Атабийланы Жамиля, педагог ишни Жемталаны  мектебинде  адабиятдан окъутхан Султан Магомедович Моловну дерслерин асыры жаратхандан сайлагъанды.

Малкъар, къабарты тилде да Жамиля бирча  иги сёлешеди.

-Жамиля, айтханларыча, къабарты тилни уста билемисе?

-Телевидениядан школгъа журналистле келедиле, къабарты тилде  интервью берирге керек эди. Адам болмай, манга айтханларында, сорууларына шатык жууап берген эдим, анда ишлегенле сейир  этген эдиле.

Юйдегили болуп, шахаргъа кетерге тюшгенде, 8-чи классда окъуучуларым жиляп, иги кесекге дери школгъа барыргъа сюймей тургъандыла. Ала манга Жамиля Магомедовнаны орунуна мама Магомедовна деучю эдиле. Бир жашчыкъ а, азыкъ да ашамай, аурургъа жетгенди дегенлерин да артда эшитгенме. Ол заманда анасы: «Жашым, сен  менден да бек устазынгымы сюесе»,- деп соргъанында ол, сагъыш эте да турмай: «Мама Магомедовнаны»,-деп жууаплагъанды.

-Мектепде акъылманланы (генийлени) юйретиуню къолгъа алгъанса деп эшитгенме. Ол кертимиди?

-Къолунда ёсген сабий акъыллы, ариу, иги адам болурун ким сюймейди? Алай болур ючюн а, ол туугъан кюнден башлап аны бла ишлерге керекди. Макаренко къаллай сабийни да ол дунияны жарыгъын кёрген  биринчи кюнюнден башлап юйретирге керекди, дегенди. Бир къауум ата-анала аны бош зат сунадыла.

Ол алай тюйюлдю. Сыйыгъыз тёппемде болсун, бизде да эки сабий ёсгендиле. Биринчи къызчыкъ эди. Сабийле уллуладыла.  Къыз  бла  ючжыллыгъында  ишлеп башлагъан эдим. Жаш  бла уа  сегиз айындан башлап ишлегенме. Гитчеликлеринде  къыздан эсе жаш хар неге да терк къошуп, къоратып, тюз жууап берип тургъанды. Андан сора да, жашчыкъ юч жылында къысха сёзлени окъуялгъанды.

-Сабийни къагъанакъ заманындан башлап анга харфланы, тарыхланы юйретип башласанг, ойнагъан а ол качан этерикди?

-Ол ойнай-ойнай юйренеди алагъа. Мен не къызны, неда жашны ойнарларындан бир заманда да тыймагъанма. Ала къалай сюйселе да, алай ойнайдыла, бирси  сабийлеча чабадыла, жыгъыладыла, жилягъан да этедиле. Бир- бир ата-анала уа къагъанакъ заманларында ашларын, сууларын заманында тапдырайыкъ, ариу тутайыкъ, ойнатайыкъ, юйретиб  а сабий садда башларла деген акъылда жашайдыла. Бек игиси -жашны,  къызны да эки айындан юйретип башласады. Акъыллы, эсли да боллугъу ол заманда ачыкъ бола тебирейди.

-Кесинг ачып  гитче балалагъа деп энчи  клубунг барды. Анда не  бла кюрешесе?

-Клуб Къулийланы Къайсын атлы проспектде кёп къатлы юйню бирини этажындады. Анга кирген жерде «С пелёнок» деген жазыу барды. Ары ата-аналары  келтиредиле сабийлени. Мен а аланы  европалы амал бла юйретеме. Ол амал алада 1969 жылдан бери хайырланылады. Бу амалны бек алгъа алимле  угъай, нейрохирургла ачыкълагъандыла. Ала аны хайырлылыгъын даун сабийлеге бакъгъанларында кёргендиле. Врачла аллай саусузланы бек алгъа харфланы таныргъа, ызы бла сёзню, андан сора уа бир айтымны билирге юйретгендиле. Тинтиу кёргюзтгеннге кёре, саусуз сабийле айныуларында артха къалгъан угъай да, кеслерини тенглерин да жетип, озгъан окъуна этгендиле.

-Адамла, сени оюмунга кёре, акъылманла, фахмулула къалай бла боладыла?

-Фахмуну кимге да Аллах береди, анга жаланда бир кесек кюч салыргъа да керек болады. Адамны акъылман этер ючюн а , аны юйретирге керекди эртте айнытып башлауну амалы бла. Сабийлени араларында сёзню биринчи  харфланы айтып, ахырына жетгенде уа, аланы унутуп къойгъанла  да тюбейдиле. Аллайла бла энчи ишлесенг, бир-эки дерсден сора ала эслирек боладыла.

-Клубну ачып, сабийле бла ишлерге деген акъыл а къалай бла келгенди?

-Школда кёп жылланы ишлегенме, ол жаны бла кёп китап,  журнал, газет статьяла да окъугъанма. Биринчи къызчыкъ туугъанда  уа, аны бла ишлеп, юч жылында башлагъанма. Жарсыугъа, ол  бек кеч заман эди. Сабийни не къадар эртте юйретип башласанг, ол къадар игиди деген оюмгъа да андан келгенме.

-Ойнап юйретирге керекди дейсе, аны юсюнден толуракъ айтсанг эди.

-Мен бир сёзню, карточкагъа жазып, букъдурама. Сора сабий бла ойнай келип, биз ол сёзню табабыз. Къызчыкъ неда жашчыкъ анга къууаннганын кёрдюм эсе, аны бла оюнну андан ары бардырабыз. Ол башха затха эсин бёлдю эсе уа, карточканы аны  эси бёлюннген жерге букъдурама. Жубана кетип, ол аны табады. Сёз ючюн, сабий стол тюбюне кирди эсе, карточканы ары  салама. Сабий бла компьютерде сёзлени да ачып окъуйбуз. Анга да ол уллу эс бурады.