«Анням манга къайын ана угъай, экинчи анам болгъанды»

Кёп тюрлю хапар жюрюйдю халкъда къайын анала бла келинлени юслеринден. Бюгюн биз бир бирлерин ангылап, билеклик этип жашагъан къайын ана бла келинни юсюнден айтыргъа сюебиз. «Балкария» къырал  тепсеу ансамбльде он жыл тепсеген, таулуланы миллет культураларын уста билген Атабийланы Лидия  къайын анасы Ёлмезланы Фердаузну, жаннетли болсун, къумачларын, кюмюш тюймелерин, колхозда алчы болгъаны ючюн саугъаланнган «Чайка» сагъатын, накъышлы жаулукъларын, кюбюр сапынларын окъуна сакълап турады.  Ол аны кюбюрюн атмагъанды, бир затын кюйдюрмегенди. Сейир тюйюлмюдю? Къайын анала бла келинле жарашмагъанларыны хапарлары мингле бла саналадыла. Алай араларында келишиулюк, бир бирлерине хурмет, сюймеклик да тюбейдиле. Биз Атабийланы Лидия бла  аны юсюнден ушакъ этгенбиз.

- Къалай башланнган эди жашауугъуз? Фердауз биринчи кюнден да санга иги болупму башлагъан эди?

- Мен Аннядан бир аман сёз эшитмегенме. Ол мени келинича угъай, къызыча кёргенди. Баш ием жангыз сабий эди. Ання  жашын тогъуз айлыгъындан кеси ёсдюргенди.  «Жер башында адам жарлылыкъдан сора жарлылыкъ жокъду», - деучю эди. Мени къачыргъанларында, онтогъуз жылым бола эди. Жаш заманым, ариу заманым…Кёре келген жууукъла: «Фердауз, узала билгенсе, суу суратды келининг», - дей эдиле. Акъ- Сууда Анняны къарындашлары -къоншуларыбыз, юйде – келишиулюк, тынчлыкъ…хар зат да бир тап къуралгъанча кёрюне эди. Къызчыкъ тууады. Ання алай къууаннган эди туудугъуна! Толу юч жыл жашамагъанбыз биз бу жомакъда. Авариягъа тюшебиз да, мен, къызчыкъ да сау къалабыз, Анняны жашы уа ёлюп къалады. Ол кюнден башлап, мени къайын анамы кёзю жарымагъанды, бир затха да къууанмай эди. Жаланда туудугъу эди аны бир кесек къууандыргъан.

- Сезгенми эдинг бу къыйынлыкъны?

- Хау. Ол эрттенликде Анняны жашы терк жыйышады да, мен а алыкъа кийине тура эдим. Ол, эшикни ачып: «Теркирек бол», - дейди. Анга бурулгъанымда,  нек эсе да, аны ахыр кере кёреме деген акъыл келеди башыма. Сора отоуда Огъары Малкъардан келтирилген эшиу машина полда тура эди. Мен аны алайда тургъанына бюсюремей, ол жерге кёзюм илинеди да, бир талай такъыйкъаны анга къарагъанлай турама. Ма ол кюн авариягъа тюшгенбиз. Мени больницадан юйге келтиргенлеринде, Анняны жашы уа полда ол эшиу машина тургъан жерде  жатып…мени кёргенлей, кёзлери да жабылгъан эдиле. Эки жыл турабыз Ання бла.

Алай мен бек къыйнала эдим. Хар зат ол насыплы жашауубузну эсгерте, жарамы ашлай…сабийни  алама да, ата юйюме кетеме. Бираздан Ання келеди. Атам бла анам, жаннетли болсунла, олтурадыла, тынгылайдыла Анняны хапарына. «Сабийни къайтарыгъыз, юйюнде ёссюн. Туралмайма мен бир кесим ол юйде», - дейди. Атам къызымы къайын анама береди. Мен атамы оноууна не зат айтырыкъ эдим? Артда Нальчикге келип, тенг къызларыма тюбейме. Бир жол «Балкария» тепсеу ансамбльге барып, репетицияла къыйын кёрюнюп, кетип къалгъан эдим. Къызла мени кетгениме Улбашланы Мутай Исмаилович, Къудайланы Мухтар Чокаевич да ыразы болмагъанларын, ачыуланнганларын айтадыла. Мен экинчи кере да бир кёрейим ансамбьде тепсеп, деген акъылгъа келеме. Он жыл бир кюнча ётген эдиле. Франция, Голландия, Турция – сейирлик гастрольларыбыз кёз аллымдадыла. Нальчик шахарны администрациясы манга фатар да береди.  Ишиме берилип, «Балкарияда» тепсеген жылларымда къайын анам къызыма къарап тургъанды. Мени жашаугъа къайтханыма къууана эди. Искуссство – балхамды, жараны сау этген балхам. Мен бир башха дуниягъа атлагъанча болгъан эдим. Миллетибизни ёмюрлени теренлеринден келген тепсеулери, макъамлары манга медитация этгенлей болгъандыла. Къыйынлыгъымы унутмагъан эдим, угъай, алай аны бла бирге жашаргъа юйреннген эдим.

- Сени ариулугъунг, жашлыгъынг кёплени кёзлерине илине болур эдиле?

- Хау, тюз айтаса. Алай ол жыллада  асыры кёп ишлегенимден ансамбльде, артыкъ бек сагъыш этерге заманым да болмай эди. Ання: «Мени къадарымы къайтарма. Къызчыкъны эгечи, къарындашы болса, къалай иги боллукъ эди», - дегенлей тура эди. Сора, баш ием ёлюп, оналты жылдан сора,  экинчи кере эрге барама…бир ётюрюкчюге. Мен адамны алдай билмейме, алдаучула, ётюрюкчюле болгъанларына да ийнанырыгъым келмей тургъанды.  Алай жашау кёргюзтдю: ол адамны бир керти сёзю жокъ эди. Артда билеме биринчи юйдегиси болгъанын да. Ання уа анга: «Сен Лидагъа иги болсанг, жашымча кёрюрме», - деген эди. Айырылгъаныбыздан сора уа: «Ол ётюрюкчюге да сёзюмю къоратып…», - деп, мудах болгъаны эсимдеди.

Тёрт айдан ол адам жашауумдан къуруйду.  Экинчи къызчыгъым тууады. Мен, фатарымы сатып, Аннягъа  кёчеме. Ауругъанында, къатындан кетмегенме. Абызырамагъанды, къоркъмагъанды, бир кеси къалмагъанды къарыусуз кюнлеринде. Сау болсунла, жууукълары бюгюнлюкде да ыразылыкъларын билдиргенлей турадыла. Экинчи къызым бла мен Анняны юйюнде жашайбыз. Садакъа этеме, эсгереме. Жаннетли болсун. Таулулада таматалагъа хурмет этиу тёреди.

Атамы – Атабийланы Магометни – чыгъармаларын жыйып, ючтомлукъ да басмалагъанма. Кеси сау къадарда, «Эльбрус» китап басмада эки китабы чыкъгъан эди. Аланы да «Алтын къолгъа» келтиреме жыл сайын, адабиятны, малкъар тилни сюйгенле аладыла. Ол тёлю кючлюле эдиле. Керти адамла.  Анням манга къайын ана угъай, экинчи анам болгъанды. Аны кеси ауузу бла айтхан ыразылыгъы манга бек багъалыды.