Къыйыны, хат энчилиги да ёмюрлеге сакъланырыкъдыла

Культурология илмуланы доктору Орусбийланы Анварны къызы Фатима  къарачай-малкъар адабиятны бла маданиятны айныуларына уллу къыйын салгъанды. Халкъыбызны аууздан-ауузгъа айтылып келген чыгъармачылыгъын туура этиуге  да аны къошумчулугъу ёлчемсизди. Ол кесини акъыл сёзю, жютю къаламы, терен билими бла  атын илму дуниягъа  белгили этгенди.

Орусбийланы Фатима 1941 жылда 1 апрельде Узбекистанны Ташкент областыны Бояут элинде туугъанды. 1957 жылда уа Орта азиялы къырал университетни тарых-филология факультетине  киреди, андан Дондагъы Ростов шахарны къырал университетине кёчюп, 1962 жылда дипломун алады. Ызы бла юч жылны Къарачай-Черкес Республиканы окъуу юйлеринде орус тилден бла адабиятдан дерсле береди.

Алай билимин дайым ёсдюрюрге сюйген къыз 1965 жылда Москвада Битеудуния адабият институтну аспирантурасына киреди. 1969 жылда «Современная балкарская литература. Особенности развития жанров» деген кандидат ишин; 2001 жылда уа «Традиционные вербальные формы этического сознания карачаевцев и балкарцев» деген доктор диссертациясын къоруулайды.

Гуманитар тинтиулени Къабарты-Малкъар илму-излем институтунда илму жолун а алим тиширыу 1970 жылда башлагъанды. Аны «Путь к жанру» (Нальчик, 1972 ж.), «Карачаево-балкарский фольклор» (Черкесск, 1979 ж.), «Портреты и проблемы» (Нальчик,1990 ж.), «Метафизика колеса» (Нальчик, 2010 ж.), «Карачаево-балкарская сказка: вопросы жанровой типологии» (Владикавказ, 2010 ж.) деген илму монографиялары бла илму ишлери миллет илмуда энчи жерни аладыла.

 «Карачаево-балкарская сказка: вопросы жанровой типологии» деген монографиясы  уа къарачай-малкъар жомакъланы юслеринден биринчи энчи илму ишди. Анда алим, къарачай-малкъар жомакъланы шартларын тинтиуден тышында, аланы битеудуния жомакъла бла тенглешдирип, келишген, келишмеген энчиликлерин да терен ачыкълайды.

Орусбийланы Фатиманы эсгере, Гуманитар тинтиулени Къабарты-Малкъар  институтуну къарачай-малкъар фольклор секторуну илму къуллукъчусу Локияланы Жаухар  былай айтады: «Ол бек билимли, сейир оюмлу, кёз къарамы терен, энчи да болгъан алим эди. Аны хар айтхан сёзю жашау дерсликге ушаучу эди. Бир жол Фатима секторну кезиулю жыйылыууна газет алып келип, бизге бир кесамат статьяны окъуйду эм оюмубузну айтырыбызны излейди. Сыйдам, ариу тил бла жазылгъан материалгъа биз чурум тапмайбыз. Ол заманда ол, ауур кючсюнюп: «Бу кесамат  тюйюлдю, къургъакъ кёзбауду», - дейди.

    Сёзюн андан ары бардыра, ол: «Бюгюнлюкде адамла   оюмларын  ачыкъ айтыргъа къоркъуп, тартынып башлагъандыла. Алай бла адабиятыбыз, илмубуз да айнырыкъ тюйюлдюле», - деп жарсыйды. Аз алгъаракъда жангы китап, статья басмалансала, алимле, окъуучула да оюмларын кесгин айтыргъа къоркъмагъанларын, этилген ишни керекли даражагъа чыгъарыр амалланы излеучюлерин белгилейди. «Бу халда барса уа, илмубуз, адабиятыбыз да айнымазлыкълары шартды»,- деп ахтынады. Алим тиширыуну ол сёзлеринде миллет илмугъа, адабиятха да ёлчемсиз къайгъырыу, сюймеклик эслене эдиле».

Орусбийланы Фатиманы 70-ден артыкъ къыйматлы илму иши, монографиясы миллет илмубузгъа уллу къошумчулукъ этедиле. Аны илмуда къыйынын белгилей, 2011 жылда анга  Кърымшамхалланы Исмайылны майдалын бергендиле.

  Орусбийланы Фатима 2012 жылда дуниясын алышханды, алай аны илмугъа салгъан къыйыны, хат энчилиги ёмюрлеге сакъланырыкъдыла.