Апрель айда боллукъ тюрлениуле

Бу айда къырал законлада эмда жорукълада бла излемледе талай тюрлениу боллукъду. Ала пенсияла, кредитле, налогла, сатыу-алыу эм башха жумушла бла байламлыдыла.

Пенсияла ёсерикдиле

Апрельни биринчисинде социал пенсиялагъа 6,8 процент къошуллукъду. Аны хайырын ишчи стажлары болмагъанла, сакъатла, сора кеслерине къарар адамлары болмагъанла кёрлюкдюле. Быллай пенсияны орта ёлчеми 16,6 минг сомгъа жетерикди.

Дагъыда аскерчилеге, Уллу Ата журт урушха къатышханлагъа, блокада Ленинградда жашагъанлагъа эмда радиация хата-палахланы сынагъанлагъа къошарыкъдыла. Жыл санлары 80-ден атлагъан пенсиячыла эмда биринчи къауум сакъатла тохташдырылгъан тёлеуню эки къаты аллыкъдыла – ол 19 минг бла 170 сом чакълыды. Аны ючюн бир жары да заявление берирге керекмейди.

Кредитни-жаланда официальный иш хакъгъа кёре

Банкла энди хайырланыучуланы къолайлыкъларын теренирек тинтип башларыкъдыла. Кредитни тергегенде,  жаланда «акъ» айлыкъланы эсге аллыкъдыла: иш хакъны, пенсияны, ортакъдан тюшген файданы. Жёнгерле кёчюрген, къолда болгъан неда «конвертде» келген ахча кредитни ёлчемин тюрлендираллыкъ тюйюлдю. Энчи предпринимательле да кеслеринден справка берип къутулмазла энди: аладан налог отчёт  изленирикди.

Дагъыда инсан кесини кредит тарыхына къараргъа къоймай тохтаса, банк аны бек уллу борчлары болгъаннга санап, кредит берлик тюйюлдю.

Рассрочка- жангы жорукъла бла

Товарны бу халда алыу женгилирек боллукъду. Биринчиден, аны багъасы тюрленирик тюйюлдю. Экинчиден, рассрочканы болжалы алты ай бла чекленирикди, 2028 жылда уа ол тёрт айгъа дери азайырыкъды. Бу амалны жаланда банкла, микрофинанс организацияла неда бохчаларында беш миллион сомдан аслам болгъан энчи организацияла бераллыкъдыла. Адамны рассрочка бла борчу 50 минг сомдан артыкъ болса уа, аны юсюнден информация кредит тарыхха тюшерикди.

Учузуракъ ёнкюч ахча

Микрофинанс организацияла (МФО) бир жылгъа дери бериучю ёнкюч ахчаны къайтарыллыкъ процент тёлеую 130-дан 100 процентге тюшерикди. Дагъыда жууукъ кезиуде быллай чеклениу кийирилликди: бир инсаннга багъа (ставкасы 100 процентден озгъан) займны биринден кёп бериллик тюйюлдю. Бизнесге уа аны ёлчемини мардасы 15 миллион сом боллукъду.

Файдагъа налог: жангы ставкала эмда болжалла

Сиз 2025 жылда налог тыйылмай къалгъан файда тюшюрген эсегиз, сёз ючюн, фатар сатып неда аны ортакъгъа берип дегенча, быйыл 30 апрельге дери 3-НДФЛ декларацияны жарашдырыргъа керек боллукъсуз. Налогну кесин а 15 июльгъа дери тёлерге тюшерикди.

Былтырдан башлап бу налог жангы халда тергеледи:

- 13% - бир жылгъа 2,4 миллион сомгъа дери тюшген файдагъа;

- 15-22% - андан кёп ахчагъа.

Алай декларация налогну ызына къайтарыр ючюн керек эсе (багъыу неда окъуу вычет), аны къачан сюйсегиз да берирге эркинсиз.

Тышына ахча эмда алтын ташыуда чеклениуле

Бу айдан башлап, инсанлагъа ЕАЭС-ге кирген къыраллагъа, сёз ючюн, Беларусьха неда Къазахстаннга сомланы 100 минг долларны багъасын тутхан мардадан (Ара Банкны курсуна кёре) артыгъын чыгъарыргъа къоярыкъ тюйюлдюле. Сёз ючюн, компаниялагъа эмда энчи предпринимательлеге ол чеклениу толусунлай ишлейди, башхача айтханда,  ала къолгъа алып бир сом да чыгъаралмайдыла.

Алтын бла байламлы да барды жангычылыкъ: быйыл май айдан башлап, 100 граммдан артыкъ тартхан бу багъалы темирни чекден ётдюрлюк тюйюлдюле.

Эсге сала айтсакъ, АБШ-ны 10 мингден артыкъ долларын шёндю окъуна жарамайды къолгъа алып тышына чыгъарыргъа.

Ётмек, ЖКХ, улоула, итле

Ётмек: аны акъ ундан бишген тюрлюсюне ГОСТ жангыртылады. Энди 500 граммдан аз тартхан эмда тёгерек маталлы ётмек биширирге жарайды. Аны бир сутканы ичинде сатаргъа керекди деген рекомендация кетерилгенди. Ётмекни ашха жараулу болжалын а предприятие кеси тохташдырыргъа эркинди.

ЖКХ: квитанциялада «жашау журтну жумушларына къарау» деген жазыуну орунуна энди хар бирин да энчи ангылатырыкъдыла: тазалау, ремонт, лифтле, кир-кипчикни ташыу. Тарифле ёсерик тюйюлдюле, алай адамла не ючюн тёлегенлерин а игирек ангылап башларыкъдыла.

Улоула: Беларусьдан бла Къазахстандан ташылгъан автомашинала ючюн утилизация тёлеуде льгота кетериледи. Энди ол тюзюнлей импортха саналлыкъды. Болсада инсанлагъа бир льгота уа сакъланнганды: жылгъа бир машинаны (кючю 160 л.с. бла чекленнген) азыракъ тёлеп келтирирге жарарыкъды. Кесин да башхалагъа терк сатаргъа эркинлиги болмай.

Итле: аланы тышында кечиндирген тийрелеге стандарт къурагъандыла. Шахарлада уа итлени юйретирге неда ойнатыргъа тийишли жерле болургъа керекдиле.

Маркировка: мотор жауланы, автотехникагъа изленнген сууланы эмда эритилген бир-бир сууланы юслеринден информацияны «Тюз белги» системагъа жиберирге керек боллукъду.