Асанланы Хажимурат

Аллы 30 мартда басмаланнганды.

Тёбен Малкъардан штабха Хажимуратны, Къонакъны, Магомедни, Огъары Малкъардан а Бийсолтанны, Исмайылны, Асланукъаны д.а.к. бир бёлек адамны айырып, сходну жапханлай, штаб жыйылып,  барына да башчыгъа Хажимуратны салып, эки ыфчыкъгъа бла эки таргъа да командирле салып, аскерлени, сауутну тергерге да хар хаблагъа адамла айыргъан эдиле.

Ол жылны ичинде мен Хажимуратны кёп кере кёрген эдим. Хар заманда да биягъы тор ажирге минип, сауутлары юсюнде, эки юч атлы нёгери бла не кече, не кюн тохтамай, уруннган халкъгъа аскер низамны салып, къазакъ аскерге тийишлисича жолугъургъа хазырланнган эди.

Уруннган халкъланы къолунда болгъан сауутланы тергеп къарагъанда, патронлары аз болгъанын кёрюп, беш-алты нёгери бла, патронла табар умутда Хажимурат Дюгерге баргъан эди. Андан да зат тапмай къайтып келе, Хажимурат бла нёгерлери агъачдан къарап, Алмалы деген талада къазакъ аскерни бир эскадрону солургъа тохтап тургъанларын кёргендиле. Ол сагъатдан Хажимурат нёгерлерин тохтатханды.

- Биз патронла излейбиз, ала уа кеслери келип, бизни сакълап турадыла. Кёремисиз, ненча арба патрон барды? Биз аладан алалгъаныбызны алып, къалгъанларын да атаргъа жарамазча этерге керекбиз. Ала кёпдюле, биз, алты-атлы, ачыкъ чабып, аладан патрон алалмазбыз. Алдау этерге керекбиз, атларын отларгъа бошлап, кёбюсю жукълап турадыла, топлары, пулемётлары жарны къыйырына тизилип, арышын кётюргенлей,  суугъа кетерге хазырдыла.

«- Бир-бир, тауушсуз, атланы башындан тутуп, суу ызгъа тюшейик, алагъа кёрюнмей, бир бёлек ящикни энишге тюшюрюп, тёрт атха жюклейик да сиз тёртюгюз баралгъаныгъызны аямай,  Сукан сууну боюну бла таргъа киригиз. Къонакъ бла мен а,  сауутларын барын да жардан атып,  суугъа къуюп, ызыгъыздан жетербиз», - деп ангылатып, Хажимурат тюз айтханыча этгенди.

Алай Хажимурат бла Къонакъ арбаланы жардан атханларын кёргенде, къазакъланы аш хазырлай тургъан шапалары къычырыкъ этдиле. Хажимурат да, атха минип, бичакъны чыгъар деп, команда берип, Къонакъ да ол да, жукъусурап тургъан аскерни ичинде чабып, бир къауумуну башларын кесип, терс жанына къачып, къазакъланы алдап, агъачны ичине ташайгъанлай, Сукан тарына бурулуп,  нёгерлерини ызындан жетгендиле. Хажимуратны ол жол этген жигитлиги, къазакъланы къоркъутуп, партизанлагъа патронла берип, бек уллу жарагъан эди.

Алгъа Сукан тарында Хажимуратны башчылыгъы бла къазакъ аскер бла ачыкъ сёлешип, бек кёп душманны къыргъан эдиле.

Сауутларыбыз жетсе, кеси аманларыбыз жашырын жолланы юйретмеселе, къазакъ аскер Малкъар бойнун алыргъа амалы жокъ эди. Малкъар боюнун алгъанлыкъгъа да, Малкъарны партизанлары къазакъланы басхан жерлеринде от жандыра эдиле. Къонакъны, Исмайылны, Хасанны, Темирбашны атларын эшитселе, къазакъла, элия ургъанлай къалтырай эдиле. Аланы юсюнден толу хапар жазсанг, сау китап болур эди. Хажимурат, Асланукъа, дагъыда кёпле, Дюгерге кетип, къазакъла бла анда урушхандыла. Къазакъла Дюгерни алгъандан сора, тау артына ауама деп, ыфчыкъда эки аягъын юшютюп, юч жыйырма къычырымны тобугъу бла сюелип, Хажимурат алай къайтханда, душманла аны Нальчикге билдирип, тутдургъан эдиле.

Нальчикге элтгинчи Хажимурат Огъары Малкъарда тутулуп юч кюн тургъан эди. Бир къауум жаш, Хажимуратны къачырыргъа умут этип, юч кече кюрешген эдиле. Алай къазакъла, аны сезип, онг бермеген эдиле.

Дунияда бир къыралны адети бла ауругъан адамны, багъып сау этмей, ёлтюрюрге закон жокъду. Алай акъ бандитле уа къыраллыкъ власть тюйюл эдиле, аны себепли уа ауруп, эки аягъы да юшюп ёрге туралмагъан жигитни ёлтюрген эдиле.

«Сиз мени ёлтюргенликге, Совет власть къарыусуз болмаз. Мени орунума мингле бла башхалары сюелирле. Сиз итледен мени къаныммы алырла.

Жашасын Совет власть!» - деп Хажимурат кесини ахыр сёзюнде айтхан эди.