АСКЕРЧИНИ ДЕФТЕРИНДЕН

Биз Уллу Ата журт урушха кетген жигитлерибизни эсибизден кетермейбиз. Сейир этесе аз санлы миллетибизден нечик кёп адам кетген эди къазауатха деп. Аланы асламы къалдыла  сермеш аулакълада.

- Сау къайтханла уа уруш жолларыны юслеринден хапар айтдыла. Эс этгенле уа жазып окъуна къойдула. Аны айтханым, алгъаракъда къолума аскерчини дефтери тюшдю. Аны жазгъан Гергъокъланы Таттыукады. Анда автор къатышхан сермешлерини юслеринден жазады.

Таттыука Акъ-Сууда жашагъанды. 1941 жылда октябрь-ноябрьде Прохладна тийресинде окопла къазгъанды. Экинчи жыл а урушха кетеди. «1942 жылда  июньда бизни армиягъа алдыла. Элден ашырып келген адамла бизге кёп ариу сёз айтып: «Сау барып, сау келигиз, немислилени да хорлап», - деп ашырдыла. Бизни поезд бла Черкесск шахаргъа элтедиле. Анда бир къауум заман кечинебиз. Шофёргъа окъургъа керек эдик да, артха, Прохладнагъа, келтиредиле. Келген жерибизде уа ушкокдан, автоматдан атдырыргъа да юйретедиле».

Бираздан быланы Орджоникидзе шахар тийресине кёчюредиле.  Анда уа 82- миллиметрлик миномётладан атдырыргъа юйретедиле. Таттыука иги окъугъаны себепли,  аны миномётну мараучусу этедиле.

Юйрениуле бошалгъандан сора бу аскерчилени Алагирге кёчюредиле.

Ол кюнлени эсгере, дефтерде дагъыда былай жазылады: «Анда миномётланы тап жашырын этерча жерле къазабыз. Бир талай кюнден бизни биягъы артха айландырып,  сюрюп башлайдыла. Дарьял тарына келдик. Орджоникидзени къыйырларында къызыу сермешлеге къатышдыкъ. Бизден да кёпле ёлдюле. Немислилени да артха айландырып, сюрюп тебиредик. Ала да аякъ тирерге кюрешедиле», - деп.

Моздок тийресинде бардырылгъан сермешледен биринде Таттыуканы къолуна окъ тийип жаралы болады. Госпитальда бираз турады. Игирек болгъанлай, фронтха къайтады. 1943 жылда Краснодар, Новороссийск тийрелеринде сермешлеге къатышады. Аладан бирини юсюнден былай жазады: «Самолётла башыбыздан бомбала атадыла. Юсюбюз-башыбыз топуракъ болуп, темир сыныкъла анга къошулуп. Ол кюн ротадан жетеулен сау къалабыз. Бираздан немислиле жангыдан атып тебирейдиле да, бизден экеулен ёледиле. Сора бешибиз къалдыкъ.

Эки кюнню ичинде сермешни бардыргъанлай турдукъ, ашыбыз-сууубуз да болмай. Андан сора бизге адамла келген эдиле. Алайда взводну командири, окопла ичи бла бар, солдатлагъа жашырын энчи къуралгъан сёзню айтып кел, дейди. Ол буйрукъну эте тургъанлай,  бир къарелди кёрдюм. Къарангыды. Ол тюз юсюме келеди. Автоматны юсюне буруп турама. Къатыма жетгенлей: «Къолларынгы кётюр», - деп къычырама. Къолларын ёрге кётюреди. Иги тюрслеп къарасам, ол а немисли солдат. Сюрюп командирге элтеме. Аны ючюн манга ыспас этген эдиле».

Аскерчини дефтеринде кёп сермешлени юсюнден жазылады. Аланы барысына да Таттыука къатышханды. Къысха хапарыбызда аланы барын да айталмакъ. Алай Гергъокъ улу 27-чи гвардиячы тау-жаяу аскер полкну санында Къара тенгизни тийресинде баргъан сермешлеге жигер къатышханды. Севастополь ючюн къыркъышыуладан биринде жаралы болуп, къауум заманны госпитальда жатханды.

Саулугъу андан ары уруш этерге жарамагъаны ючюн геодезия отрядда къуллукъ этгенди. Кёргюзтген жигитликлери ючюн а «Жигитлиги ючюн», «Аскерге салгъан къыйыны ючюн» эм башха майдалла бла саугъаланнганды. Баш командующийни ыспасына да тийишли болгъанды.

Къазауатдан къайтхандан сора уа ара мюлкде эсепчи, бригадир болуп да ишлегенди. 1966 жылда уа пенсиягъа чыкъгъанды. Андан сора да, бош турмагъанды - «Нальчик» совхозну малларын кютгенди. Урунууда болдургъан жетишимлери ючюн кёп кере махтау къагъытла бла саугъаланнганды.

Юйюрюню юсюнден айтханда, байбийчеси Атабийланы Фатимат бла къыз ёсдюргендиле. Зайнаф Деуаланы Рамазанны юйдегиси эди.

Урушну, урунууну да ветераны Гергъокъланы Таттыука 1993 жылда ауушханды. Жашаууну ахыр жылларында жашагъан Кенже элде асыралгъанды.